Nguy cơ UAV đòi hỏi kịch bản, không chỉ cảnh báo
UAV xâm nhập vùng cấm bay gần sân bay là việc thiết bị bay không người lái đi vào vùng trời bị cấm hoặc hạn chế, có thể đe dọa trực tiếp hoạt động cất, hạ cánh và an toàn hàng không. Vì vậy, ứng phó cần bắt đầu từ phân công chỉ huy, trao đổi thông tin và quy trình xử lý đã được tập luyện, thay vì chờ sự cố mới tìm người chịu trách nhiệm. Tại phiên họp đầu tiên của Ủy ban quốc gia về an ninh hàng không và tạo thuận lợi hàng không ngày 20/10, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc yêu cầu các bộ, ngành, địa phương xây dựng phương án ứng phó nguy cơ phát sinh, xác định rõ ai chỉ huy, lực lượng nào chủ trì, lực lượng nào phối hợp và xử lý thế nào trong từng tình huống. Đây là yêu cầu thiết thực: một UAV xuất hiện gần đường bay có thể khiến hoạt động bay bị ảnh hưởng trước khi xác định được người điều khiển.
Mức độ cấp thiết không chỉ nằm ở khả năng xảy ra một sự cố riêng lẻ. Trong 9 tháng đầu năm, lực lượng chức năng phối hợp xử lý 270 vụ việc tại 22 cảng hàng không; cùng lúc, tình trạng UAV và phương tiện bay khác xâm nhập khu vực cấm bay, hạn chế bay được ghi nhận diễn biến phức tạp. Các vụ việc tại khu vực Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng và một số sân bay khác đã ảnh hưởng đến hoạt động bay. Với hành khách, nguy cơ này có thể đồng nghĩa với gián đoạn lịch trình; với sân bay, đó là lý do phải đưa kiểm soát drone vào kế hoạch an ninh hàng không thường xuyên, không coi là việc phụ.
Cần Thơ đặt phối hợp liên ngành làm nền tảng
Ngày 28/10, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), Công an TP Cần Thơ và Bộ Chỉ huy Quân sự TP Cần Thơ ký quy chế phối hợp mới nhằm tăng cường an ninh, an toàn tại Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ. Quy chế nối ba mắt xích có vai trò khác nhau: đơn vị khai thác sân bay phát hiện và báo tin, công an xử lý vi phạm và duy trì trật tự, còn lực lượng quân sự phối hợp trong phạm vi chức năng được giao. Giá trị của thỏa thuận vì thế không nằm ở nghi thức ký kết, mà ở khả năng biến liên lạc thành hành động thống nhất khi có sự cố.
Sau ba năm triển khai quy chế trước đó, các bên đã phối hợp trao đổi, xử lý thông tin, xây dựng phương án, huấn luyện, diễn tập và bảo vệ các đoàn lãnh đạo; việc phối hợp cũng góp phần duy trì trật tự tại cảng và khu vực giáp ranh. Quy chế mới tiếp tục bao quát an ninh, trật tự, phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ, hành vi can thiệp bất hợp pháp và tình huống khẩn nguy hàng không. Cần Thơ cũng đặt yêu cầu có đầu mối thường trực, đường dây nóng 24/7 và cảnh sát phản ứng nhanh trực 24/24 để tiếp nhận, xử lý thông tin. Đây là nền tảng hữu ích, nhưng cần được kiểm chứng bằng diễn tập có tình huống UAV cụ thể.
Kiểm soát drone phải gắn với bảo vệ hoạt động bay
Các lực lượng tại Cần Thơ được yêu cầu kiểm soát chặt khu vực lân cận sân bay, chú ý drone/UAV xâm phạm vùng trời và hành vi chiếu tia laser. Đây là cách tiếp cận đúng: mối đe dọa không chỉ là thiết bị bay, mà còn gồm những hành vi và vật thể có thể làm gián đoạn hoạt động hàng không. Vì thế, kiểm soát drone không nên tách khỏi quy trình bảo đảm an ninh hàng không, từ phát hiện, xác minh vị trí đến báo động, phối hợp xử lý và thông tin cho đơn vị khai thác.
Ở cấp quốc gia, Phó Thủ tướng giao Bộ Công an phối hợp Bộ Quốc phòng rà soát vùng cấm bay, vùng hạn chế bay, nghiên cứu bản đồ số và công khai thông tin để người dân, doanh nghiệp biết, chấp hành. Đồng thời, hai bộ cần trao đổi thông tin để phát hiện, ngăn chặn và xử lý UAV xâm nhập trái phép; Bộ Công an được giao tiếp tục hoàn thiện pháp luật về an ninh hàng không và quản lý UAV. Bước tiếp theo cần làm rõ trong quy trình tại sân bay là cách chia sẻ cảnh báo giữa các lực lượng, ngưỡng kích hoạt ứng phó và người có quyền quyết định từng biện pháp. Quy định dễ tiếp cận cũng giúp người sử dụng thiết bị bay tránh vi phạm do không nắm rõ giới hạn.
Hiệu quả nằm ở thời gian phản ứng và trách nhiệm rõ ràng
Một quy chế chỉ bảo vệ được chuyến bay nếu mỗi bên biết phải làm gì ngay khi nhận tin báo drone gần sân bay. Cần Thơ đã yêu cầu cụ thể hóa quy chế thành kế hoạch, phương án và quy trình; xác định lãnh đạo phụ trách, đầu mối thường trực, kênh liên lạc và trách nhiệm xử lý từng lĩnh vực; tình huống vượt thẩm quyền phải được báo cáo kịp thời để thống nhất chỉ đạo. Đây là phần quyết định, bởi một cảnh báo bị chuyển vòng hoặc không rõ ai có quyền kích hoạt phản ứng có thể làm mất thời gian quý giá.
Lộ trình hợp lý là duy trì trực và đường dây nóng, diễn tập kịch bản UAV xâm nhập vùng cấm bay, rồi rà soát kết quả để điều chỉnh quy trình. Việc công khai bản đồ vùng cấm, vùng hạn chế và hướng dẫn người dân cũng cần đi cùng năng lực phát hiện, xử lý tại sân bay. Thách thức rộng hơn là quản lý UAV mà không cản trở những hoạt động bay hợp pháp, như đại diện Bộ Quốc phòng lưu ý về sự phát triển của kinh tế tầm thấp. An ninh hàng không đòi hỏi cả quy tắc dễ hiểu lẫn phối hợp thực chiến; Cần Thơ đã dựng được khung liên ngành, còn phép thử thực sự là phản ứng nhanh, thống nhất và đúng thẩm quyền khi sự cố xảy ra.
