Hạ tầng xuống cấp: từ nỗi lo an toàn đến sự nhập cuộc của cộng đồng
Hạ tầng xuống cấp là tình trạng các công trình giao thông, cầu đường, lan can ven biển, sau một thời gian sử dụng và chịu tác động của thời tiết, tải trọng, môi trường, bị bong tróc, nứt gãy, xói lở, ăn mòn, làm suy giảm khả năng chịu lực và gia tăng nguy cơ mất an toàn cho người tham gia giao thông và sinh hoạt đô thị. Khi hạ tầng xuống cấp mà bảo trì đường xá không theo kịp, người dân buộc phải tự nghĩ ra giải pháp để bảo vệ chính mình. Những cây chuối cắm giữa đường, bao cát lấp ổ gà ở tuyến Vành đai 2 Cà Mau là hình ảnh vừa phản ánh tinh thần tự cứu, vừa đặt ra câu hỏi về quản lý hạ tầng. Hạ tầng không chỉ là bê tông, sắt thép; đó là niềm tin rằng an toàn công trình được bảo đảm trước khi xảy ra tai nạn.
Đường Vành đai 2 Cà Mau: “cái bẫy” trên tuyến tránh công nghiệp
Tuyến Vành đai 2 dài hơn 3km qua phường An Xuyên, Cà Mau là đường tránh duy nhất cho xe tải lớn vào khu công nghiệp Khánh An và Khí – Điện – Đạm Cà Mau. Sau những trận mưa, mặt đường lại xuất hiện thêm các ổ gà, ổ voi, biến tuyến đường thành những "cái bẫy" với người tham gia giao thông. Mật độ xe tải lớn khiến lớp mặt đường nhanh bong tróc, trong khi việc bảo trì đường xá mới chỉ dừng ở giải pháp dặm đá tạm trong mùa mưa bão theo chủ trương địa phương. Người dân phải tự đặt thân cây chuối, cành cây và biển cảnh báo ngay giữa đường, dùng bao cát lấp hố sâu để hạn chế sụp bánh xe. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc cộng đồng đang gánh hộ một phần trách nhiệm an toàn công trình, trong bối cảnh kế hoạch sửa chữa, mở rộng vẫn nằm trên giấy tờ và chờ các thủ tục triển khai.
Cầu treo Rạch Ráng: khi tải trọng và thời gian vượt quá sức chịu đựng
Cầu treo Rạch Ráng qua sông Ông Đốc, xã Trần Văn Thời được đưa vào sử dụng năm 2010, dài 211m, ngang 3,4m, tải trọng thiết kế 3,5 tấn. Sau gần 16 năm, các trụ cầu bong tróc lớp bê tông, trơ khung sắt, một số chân trụ xói lở, lộ kết cấu bê tông, ảnh hưởng khả năng chịu lực. Người dân lo lắng bởi cây cầu nằm trên tuyến huyết mạch nối Trần Văn Thời với Cái Nước, Hưng Mỹ, lưu lượng xe máy và ôtô qua lại rất đông. Năm 2023 từng có xe tải khoảng 31 tấn lưu thông qua cầu, vượt xa tải trọng cho phép, khiến lan can bị biến dạng. Chỉ khi người dân phản ánh cuối tháng 7, chính quyền xã mới chỉ đạo kiểm tra, yêu cầu chủ đầu tư sửa chữa để đảm bảo an toàn công trình. Câu chuyện này cho thấy quản lý hạ tầng theo hình thức xã hội hóa không thể chỉ dừng ở thu phí và sửa chữa định kỳ khi sự cố đã hiện hữu; cần giám sát tải trọng và duy tu có kế hoạch rõ ràng. Theo đại diện doanh nghiệp, công tác khắc phục đã đạt khoảng 80% và dự kiến hoàn thành đầu tháng 9/2026.
Lan can bãi biển Nha Trang: phá dỡ để thay mới, nhưng phải làm cho đáng
Tại Nha Trang, hệ thống lan can dọc bãi biển trên đường Phạm Văn Đồng, dài gần 2km, được xây dựng hơn 10 năm trước, nay đã bị lực lượng chức năng phá bỏ để chuẩn bị nâng cấp. Sau thời gian dài chịu sóng lớn mùa mưa, nhiều đoạn bê tông bong tróc, lộ cốt thép hoen gỉ. Dù nhìn từ xa còn có vẻ mới, người dân quan sát kỹ mặt biển đều dễ dàng thấy hạ tầng xuống cấp, nên ủng hộ việc sửa chữa toàn bộ. Dự án nâng cấp lan can được phê duyệt giai đoạn 2021–2022 nhưng chậm triển khai, đến 2025 mới được chuyển cho Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh tiếp tục làm chủ đầu tư. Theo thiết kế, lan can mới dùng bê tông cốt thép phù hợp môi trường biển, kết hợp đá granite, đá mài và chi tiết inox, bảo đảm kỹ thuật, an toàn, đồng thời tăng tính thẩm mỹ cho tuyến ven biển. Tổng dự toán chi phí xây dựng gần 2km lan can là hơn 13,7 tỷ đồng. Đây là ví dụ cho thấy bảo trì hạ tầng ven biển cần tính đến đặc thù ăn mòn, thay vì chỉ làm cho đẹp rồi để xuống cấp rồi mới phá dỡ toàn bộ.
Khi người dân phải làm biển báo: bài học cho quản lý hạ tầng địa phương
Ba câu chuyện – đường Vành đai 2 đầy ổ gà, cầu treo Rạch Ráng bị xói lở, lan can biển Nha Trang hoen gỉ – đều có điểm chung: hạ tầng xuống cấp được phát hiện rõ ràng, người dân lên tiếng, rồi mới đến lượt bộ máy quản lý hạ tầng phản ứng. Khi thân cây chuối và biển cảnh báo tự phát phải thay thế cho hệ thống cảnh báo chính thức, đó là tín hiệu cảnh báo về khoảng trống trách nhiệm. Các địa phương không thể chỉ trông vào dặm vá tạm, phê duyệt dự án rồi để chậm nhiều năm. Cần cơ chế kiểm tra an toàn công trình định kỳ, minh bạch, gắn với trách nhiệm cá nhân, nhất là ở các tuyến huyết mạch và khu vực du lịch. Người dân đã chứng minh họ sẵn sàng tự bảo vệ mình; điều họ cần là một hệ thống bảo trì đường xá và công trình công cộng hoạt động chủ động, kịp thời, để an toàn không còn phụ thuộc vào những sáng kiến ứng biến giữa lòng đường.
