Từ cuộc thi sang cách vận hành trường học
Trường học sinh thái là môi trường giáo dục đưa việc bảo vệ tài nguyên và giảm tác động đến môi trường vào cả bài học lẫn cách trường được quản lý, vận hành mỗi ngày. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì biến kiến thức thành hành động lặp lại, thay vì để giáo dục môi trường dừng ở khẩu hiệu hay một buổi ngoại khóa.
Sáng 13/11, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát động Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2026 tại Trường Tiểu học và THCS Tây Hà Nội, đồng thời tổ chức Hội nghị Mạng lưới các Trường học sinh thái ASEAN tại Việt Nam. Năm nay, giải thưởng mở rộng từ trọng tâm rác thải nhựa của mùa trước sang ba hướng: trường học xanh, giảm rác thải nhựa và sử dụng nước an toàn, tiết kiệm. Năm 2025, cuộc thi nhận 294 hồ sơ, mức tham gia lớn nhất kể từ khi triển khai tại Việt Nam. Bước mở rộng này có ý nghĩa khi trường học cần chuyển từ hoạt động môi trường rời rạc sang một nếp vận hành nhất quán.

Trường học xanh: để học sinh cùng tạo dựng không gian
Chủ đề trường học xanh không nên bị thu hẹp thành việc trồng thêm cây để làm đẹp khuôn viên. Giá trị giáo dục xuất hiện khi học sinh cùng chăm sóc không gian xanh, quan sát sự thay đổi và hiểu rằng cảnh quan cần được duy trì bằng trách nhiệm chung. Tương tự, tiết kiệm điện và sử dụng tài nguyên hợp lý có thể gắn với lịch trực nhật, hoạt động trải nghiệm và những lựa chọn thường ngày trong lớp.
Điểm đáng ủng hộ là giải thưởng khuyến khích mỗi trường chọn cách làm phù hợp điều kiện thực tế, thay vì chạy theo một mô hình trang trí giống nhau. Nhà trường cần tạo cơ hội để học sinh đề xuất sáng kiến và cùng đánh giá kết quả; như vậy, các em không chỉ làm theo chỉ dẫn mà còn hiểu vì sao việc chăm sóc cây xanh hay dùng điện hợp lý có ích. Một trường học xanh có sức thuyết phục khi nếp sinh hoạt và cách quản lý cùng hướng tới mục tiêu đó.

Giảm rác thải nhựa bằng lựa chọn lặp lại mỗi ngày
Giảm rác thải nhựa là chủ đề gần gũi nhất với thói quen cá nhân: học sinh có thể hạn chế đồ dùng một lần, mang bình nước tái sử dụng và tham gia phân loại rác. Nhưng một chiến dịch ngắn ngày sẽ khó tạo chuyển biến nếu trường không duy trì cách thu gom phù hợp và giúp học sinh hiểu rác được xử lý ra sao. Bài học cần nối liền với điều các em nhìn thấy trong sân trường và lớp học.
Mùa giải năm 2025 tập trung vào trường học không rác thải nhựa và ghi nhận 294 hồ sơ tham gia, cho thấy chủ đề này đã thu hút sự quan tâm đáng kể. Việc giữ chủ đề trong ba hướng năm 2026 là hợp lý, nhưng nay nó nằm trong một chương trình rộng hơn về phát triển bền vững. Điều đó giúp trường tránh coi giảm nhựa là nhiệm vụ riêng của một câu lạc bộ: giáo viên, nhân viên, học sinh và gia đình đều có thể góp phần duy trì lựa chọn ít rác hơn.
Sử dụng nước an toàn, tiết kiệm và nhân rộng cách làm
Chủ đề nước gắn trực tiếp với sức khỏe và trách nhiệm bảo vệ tài nguyên. Khóa vòi sau khi dùng, phát hiện rò rỉ, giữ khu vực lấy nước sạch và nhắc nhau dùng vừa đủ là những việc nhỏ nhưng có thể trở thành bài học thực hành. Khi học sinh được tham gia theo dõi và đánh giá, tiết kiệm nước không còn là lời nhắc chung chung mà thành một phần có thể quan sát của sinh hoạt học đường.
Thứ trưởng Lê Trọng Yên nhấn mạnh rằng khi tiết kiệm điện, nước, phân loại rác và chăm sóc cây xanh thành nếp hằng ngày, học sinh sẽ hiểu rõ hơn giá trị tài nguyên và trách nhiệm với môi trường. Đây cũng là lý do giải thưởng cần được nhìn như một công cụ học tập và kết nối, không chỉ là cuộc thi trao danh hiệu. Các trường có thể chia sẻ sáng kiến, học hỏi trong mạng lưới ASEAN và nhân rộng mô hình hiệu quả; sự phối hợp với phụ huynh giúp thói quen tốt tiếp tục ngoài lớp học. Kết quả lâu dài sẽ được đo bằng những thực hành bền bỉ, không phải riêng hồ sơ dự thi.






