Dự thảo đặt quyền lợi trẻ em làm nguyên tắc ưu tiên
Hiến mô tạng trẻ em theo dự thảo là việc hiến mô tái sinh trong một số trường hợp đặc biệt khi trẻ còn sống, hoặc hiến mô, tạng sau khi qua đời theo các điều kiện nghiêm ngặt nhằm bảo vệ trẻ và hỗ trợ người bệnh. Bộ Y tế giải thích các quy định này sau khi có lo ngại về việc hiến tạng người dưới 18 tuổi; cơ quan soạn thảo khẳng định lợi ích tốt nhất của trẻ phải được đặt lên hàng đầu, song song với mục tiêu mở rộng cơ hội cứu sống bệnh nhân.
Điểm cần nắm là dự thảo không mở đường cho trẻ sống hiến các cơ quan như gan, thận, tim hay phổi. Thay vào đó, quy định tách bạch hiến mô tái sinh khi còn sống khỏi việc hiến sau khi qua đời. Đây là khác biệt quan trọng để phụ huynh không nhầm một đề xuất giới hạn về mô như tế bào gốc với quyền hiến tạng sống của người trưởng thành. Các điều kiện hiện được nêu là nội dung trong dự thảo sửa đổi, không nên hiểu như quy định đã có hiệu lực.
Còn sống: chỉ hiến mô tái sinh, với điều kiện chặt chẽ
Theo dự thảo, người dưới 18 tuổi tuyệt đối không được hiến các bộ phận cơ thể khỏe mạnh như gan, thận, tim, phổi khi còn sống. Trường hợp có thể xem xét là hiến mô tái sinh, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu, cho người thân trong gia đình khi không có người trưởng thành phù hợp. Như vậy, đề xuất không đồng nghĩa với việc cho phép trẻ hiến một phần cơ quan để ghép.
Dự thảo nêu thêm giới hạn theo độ tuổi và quan hệ: người từ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; trẻ dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha mẹ ruột, anh chị em ruột hoặc họ hàng gần. Việc hiến chỉ được cân nhắc khi đáp ứng yêu cầu sức khỏe, có tư vấn độc lập và sự đồng ý của trẻ cùng người đại diện hợp pháp; nếu trẻ phản đối, ý kiến ấy phải được tôn trọng. Đây là những rào chắn phụ huynh cần theo dõi kỹ khi dự thảo được xem xét.
Sau khi qua đời: cần xác định tử vong và có chấp thuận
Hiến sau khi qua đời khác căn bản với hiến khi còn sống: việc lấy mô, tạng chỉ được thực hiện khi trẻ đã chết não hoặc chết tuần hoàn, có đăng ký hoặc nguyện vọng hiến trước đó và được cha mẹ hay người giám hộ chấp thuận. Các điều kiện này cho thấy sự đồng ý của gia đình không thay thế yêu cầu xác định tình trạng tử vong, còn nguyện vọng của trẻ cũng là nội dung dự thảo đặt ra.
Dự thảo đồng thời đề xuất cấm mua bán, ép buộc, môi giới hoặc lợi dụng quan hệ giám hộ để lấy mô, tạng của trẻ em. Với phụ huynh, cần theo dõi cách văn bản cuối cùng quy định việc ghi nhận nguyện vọng, xác nhận chết não hoặc chết tuần hoàn và vai trò của cha mẹ, người giám hộ. Những chi tiết này quyết định quy trình có bảo vệ được trẻ khỏi sức ép và bảo đảm sự minh bạch hay không.
Phụ huynh cần theo dõi điều gì khi dự thảo được xem xét?
Khi dự thảo luật hiến tạng tiếp tục được xem xét, phụ huynh nên tập trung vào bốn điểm: giới hạn loại mô trẻ được hiến khi còn sống; phân biệt điều kiện dành cho nhóm từ 15 đến dưới 18 tuổi và trẻ dưới 15; cách bảo đảm tư vấn độc lập, sự đồng ý của trẻ và quyền phản đối; cùng thủ tục hiến sau khi qua đời. Đây là những quy định hiến mô tác động trực tiếp đến quyền và sự an toàn của trẻ, không chỉ là vấn đề kỹ thuật y tế.
Cũng cần theo dõi các biện pháp ngăn mua bán, ép buộc và lợi dụng vai trò giám hộ, cũng như cơ chế kiểm soát việc lấy, ghép. Quan điểm hợp lý là mở rộng cơ hội điều trị chỉ có ý nghĩa khi trẻ không bị biến thành nguồn hiến tạng dễ bị tổn thương. Vì vậy, phụ huynh nên đọc quy định cuối cùng theo từng trường hợp: hiến mô tái sinh khi còn sống không phải hiến cơ quan, còn hiến sau khi qua đời phải đáp ứng các điều kiện riêng.
