Học phí tăng, học sinh phải tính lại nguyện vọng đại học

Học phí trở thành một phần của quyết định chọn trường

Học phí đại học là khoản chi người học và gia đình cần dự trù trong suốt thời gian đào tạo, không chỉ là con số phải nộp khi nhập học. Khi mức thu giữa trường và ngành chênh lệch mạnh, khả năng chi trả có thể làm thay đổi thứ tự nguyện vọng đại học, dù sở thích và năng lực vẫn là điểm xuất phát.

Năm học 2026–2027, học phí ngành Công nghệ thông tin tại các trường được nêu trong nguồn dao động từ khoảng 18 triệu đến gần 90 triệu đồng mỗi năm; chương trình Kinh tế chuẩn ở trường công thường ở mức 20–35 triệu đồng mỗi năm. Một số ngành sức khỏe cũng tăng đáng kể so với năm trước, có trường hợp tăng gấp đôi. Chênh lệch ấy khiến chọn trường đại học không còn là phép so sánh danh tiếng và điểm chuẩn đơn thuần.

Ngày 26 tháng 10 năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn 7526/BGDĐT-KHTC, yêu cầu cơ sở giáo dục rà soát việc thu, công khai mức học phí và lộ trình điều chỉnh theo từng năm. Đây là tín hiệu cho thấy gia đình cần kiểm tra kế hoạch thu chính thức, thay vì dựa vào thông tin truyền miệng hoặc học phí khóa trước.

Nguyện vọng phải tính cả tổng chi phí, không chỉ năm đầu

Trường hợp của Minh, học sinh lớp cuối cấp ở Hà Tĩnh, cho thấy áp lực tài chính có thể biến một lựa chọn tưởng đã chắc chắn thành phương án cần cân nhắc lại. Minh yêu thích Công nghệ thông tin và từng hướng đến các trường ở TP.HCM, Hà Nội, nhưng khi xem học phí và tính tổng chi phí cho bốn năm, em bắt đầu ưu tiên thêm những trường ở Huế và Đà Nẵng có mức thu phù hợp hơn.

Điều đáng chú ý không phải là học sinh phải từ bỏ ngành mình thích, mà là các em phải điều chỉnh thứ tự nguyện vọng đại học dựa trên điều kiện thực tế. Một lựa chọn chỉ khả thi nếu gia đình có thể theo được chi phí qua nhiều năm; nhìn riêng học phí năm đầu dễ che khuất rủi ro khi mức thu được điều chỉnh.

Theo khảo sát của Bộ trên 988 chương trình đào tạo, 586 chương trình, tương đương 59,3%, có mức học phí tính đủ chi phí đào tạo cao hơn mức trần hiện hành. Con số này củng cố lý do cần so sánh toàn khóa, tìm hiểu chính sách hỗ trợ và hỏi rõ lịch thu trước khi chốt danh sách. Với gia đình thu nhập thấp, sự phụ thuộc lớn vào học phí trong khi chi tiêu công cho giáo dục còn hạn chế càng làm bài toán kéo dài thêm sức ép.

HCMUE cho thấy cùng một trường vẫn có nhiều mặt bằng học phí

Đại học Sư phạm TP.HCM là ví dụ hữu ích để thấy không thể đánh giá chi phí chỉ bằng tên trường: cơ chế thu khác nhau tùy nhóm ngành và hệ đào tạo. Với các ngành ngoài sư phạm, học phí được tính theo tín chỉ đăng ký; mức tham khảo là khoảng 400.000 đồng mỗi tín chỉ lý thuyết và 423.000 đồng mỗi tín chỉ thực hành. Tổng học phí phụ thuộc ngành và số tín chỉ người học đăng ký.

Với sinh viên sư phạm đủ điều kiện, chính sách theo Nghị định 116/2020/NĐ-CP hỗ trợ học phí; khoản hỗ trợ sinh hoạt được nêu là 3,63 triệu đồng mỗi tháng, tối đa 10 tháng mỗi năm học. Trường cũng có học bổng khuyến khích học tập xét theo từng kỳ dựa trên kết quả học tập và rèn luyện. Đây là những khoản cần kiểm tra điều kiện cụ thể, không nên mặc định mọi sinh viên đều được hưởng.

So sánh có kế hoạch để giữ lựa chọn phù hợp

Học phí chính quy tham khảo tại HCMUE tăng qua các năm: từ 14,1–19,6 triệu đồng mỗi sinh viên mỗi năm học 2024–2025, lên 15,9–22,2 triệu đồng năm 2025–2026 và 17,9–25 triệu đồng năm 2026–2027. Đây là lý do không nên lấy mức thu của khóa trước rồi xem như cố định cho toàn khóa. Ngành học, số tín chỉ và lộ trình điều chỉnh đều có thể làm tổng chi phí khác đi.

Một kế hoạch thực tế nên đối chiếu học phí từng năm, điều kiện miễn giảm, học bổng đại học, hỗ trợ tài chính và khả năng vay vốn; đồng thời tính cả thời điểm phải nộp. Bộ yêu cầu trường thu học phí hằng tháng, tối đa 10 tháng mỗi năm, và công khai chính sách học bổng, miễn học phí cùng hỗ trợ cho sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. Tại HCMUE, hạn nộp được thông báo đầu mỗi học kỳ; chậm nộp có thể dẫn đến hủy đăng ký tín chỉ hoặc không có tên trong danh sách thi.

Kết luận không phải cứ chọn trường rẻ hơn là tốt hơn, hay cứ theo đuổi trường danh tiếng bằng mọi giá. Học sinh nên giữ ngành phù hợp nếu có thể, nhưng cần xếp nguyện vọng dựa trên tổng chi phí có thể chi trả và các hỗ trợ đủ điều kiện nhận. Tính toán sớm giúp gia đình tránh biến lựa chọn đại học thành gánh nặng kéo dài.