Can thiệp thị trường ngoại hối là gì và vì sao lần này khác thường?
Can thiệp thị trường ngoại hối là việc chính phủ hoặc ngân hàng trung ương mua bán ngoại tệ quy mô lớn để tác động trực tiếp lên tỷ giá, nhằm đạt các mục tiêu ổn định tiền tệ, bảo vệ sức cạnh tranh xuất khẩu hoặc ngăn rủi ro tài chính lan rộng sang nền kinh tế thực. Trong nhiều năm, các nước phát triển tránh biện pháp này trừ khi khủng hoảng, bởi nó dễ làm dấy lên cáo buộc thao túng tiền tệ. Vì vậy, việc Mỹ và Nhật Bản dường như đã hợp tác để ngăn chặn sự trượt giá của đồng yên so với đồng đô la là tín hiệu chính trị – kinh tế hiếm thấy, quan trọng hơn nhiều so với tác động ngắn hạn lên tỷ giá.
Lần can thiệp phối hợp này khác hẳn các đợt “đơn phương” trước đây. Sau hơn một thập kỷ rưỡi, Bộ Ngân khố Mỹ mới quyết định cùng Nhật Bản can thiệp vào thị trường tiền tệ. Điều đó cho thấy Washington không còn xem câu chuyện đồng yen Nhật Bản là chuyện nội bộ Tokyo, mà gắn nó trực tiếp với sự ổn định của hệ thống tài chính dựa trên USD. Khi đồng minh phải cùng hành động, nghĩa là mức độ lo ngại đã vượt ngưỡng chịu đựng thông thường của chính sách tiền tệ độc lập.
BoJ, lạm phát và điểm nghẽn chính sách phía Nhật Bản
Căn nguyên bên phía Nhật Bản nằm ở thế tiến thoái lưỡng nan của ngân hàng trung ương Nhật Bản. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) có thể mua đồng yen để kéo tỷ giá đi lên, nhưng lịch sử cho thấy các cuộc can thiệp ngoại hối thường chỉ tạo hiệu ứng ngắn hạn khi nền tảng kinh tế không đổi. Lạm phát tại Nhật Bản đã duy trì quanh hoặc trên mục tiêu 2% trong thời gian khá dài, khiến nhiều tổ chức dự báo ngân hàng trung ương sẽ đẩy nhanh tốc độ tăng lãi suất. Thế nhưng BoJ vẫn giữ lãi suất chính sách ở mức 1%, viện dẫn sức cầu trong nước còn yếu và nền kinh tế chưa đủ vững để thắt chặt mạnh hơn.
Một số chuyên gia coi cuộc can thiệp ngoại hối lần này là lời thừa nhận rằng Tokyo ngày càng quan tâm đến sự suy yếu của đồng yen và khó chấp nhận thêm áp lực tỷ giá. Theo lập luận đó, nếu đồng yen tiếp tục mất giá, BoJ rốt cuộc sẽ bị buộc phải hành động quyết liệt hơn với lãi suất. Tuy nhiên, các phát biểu gần đây của Thống đốc Kazuo Ueda vẫn thận trọng, chưa hé lộ một quỹ đạo thắt chặt rõ ràng. Giới đầu tư vì thế không bị thuyết phục bởi một vài phiên can thiệp, mà vẫn chờ tín hiệu thay đổi chính sách cơ bản của BoJ hơn là vài cú mua bán trên thị trường ngoại hối.
Vai trò bất thường của Mỹ: bảo vệ đồng minh hay bảo vệ trái phiếu Kho bạc?
Điểm gây chú ý nhất trong đợt can thiệp là vai trò của Mỹ. Theo Reuters, Bộ Tài chính Mỹ cũng đã tham gia hỗ trợ đồng yen. Sau hơn một thập kỷ rưỡi, Bộ Ngân khố Mỹ quyết định cùng Nhật Bản can thiệp vào thị trường tiền tệ, nhưng Washington chọn một con đường tài chính khôn ngoan: bán euro để mua đồng yen thay vì sử dụng USD như thông lệ. Cách làm này hạn chế khối lượng tài sản bằng USD bị bán ra, giảm nguy cơ lợi suất trái phiếu Mỹ tăng thêm khi thị trường vốn đã nhạy cảm với các tín hiệu chính sách mới của Cục Dự trữ Liên bang.
Song song, Tokyo tận dụng Cơ chế Repo FIMA của Fed để vay USD mà không phải bán trực tiếp lượng lớn trái phiếu Kho bạc Mỹ đang nắm giữ. Hai quyết định gần như đồng thời cho thấy Washington và Tokyo cùng muốn tránh áp lực bán tháo trên thị trường trái phiếu Mỹ. Nợ công của Mỹ tăng, lượng trái phiếu phát hành phình to trong khi nhu cầu từ nhà đầu tư nước ngoài có dấu hiệu chững lại. Trong bối cảnh đó, trái phiếu Kho bạc – vốn là nền tảng của dự trữ ngoại hối toàn cầu – trở nên nhạy cảm hơn bao giờ hết. Bộ trưởng Scott Bessent giải thích rằng chiến dịch phối hợp xuất phát từ quan hệ đồng minh giữa Washington và Tokyo, nhưng lợi ích kinh tế nội tại của Mỹ là không thể phủ nhận.
Tín hiệu gửi tới thị trường tiền tệ toàn cầu và điều gì chờ phía trước
Giới quan sát nhận định việc Mỹ được cho là tham gia hỗ trợ đồng yen là tín hiệu cho thấy hai đồng minh đang tăng cường phối hợp nhằm ổn định thị trường tiền tệ trong bối cảnh biến động tỷ giá và những bất ổn của kinh tế toàn cầu tiếp tục gia tăng. Điều đáng lo không phải là quy mô giao dịch – vốn còn nhỏ so với khối lượng khổng lồ của thị trường ngoại hối – mà là thông điệp: Washington buộc phải tính toán kỹ tác động của mỗi quyết định đối với chính thị trường tài chính của mình. Đồng USD vẫn là đồng tiền dự trữ quan trọng nhất thế giới, nhưng lợi thế đó đang gắn chặt hơn với khả năng giữ ổn định thị trường trái phiếu, chứ không chỉ với sức mạnh kinh tế Mỹ.
Với đồng yen Nhật Bản, can thiệp ngoại hối có thể làm chậm đà suy yếu, nhưng khó đảo chiều bền vững nếu không đi cùng thay đổi từ ngân hàng trung ương Nhật Bản. Một số chuyên gia tin rằng áp lực tỷ giá cuối cùng sẽ buộc BoJ phải hành động quyết liệt hơn; song cho đến khi điều đó xảy ra, giới đầu tư vẫn sẽ đọc các quyết định lãi suất nhiều hơn là các cú mua bán yen trên thị trường. Với Mỹ, mỗi bước đi trong tương lai sẽ phải cân bằng giữa hỗ trợ đồng minh, bảo vệ vị thế đồng USD và tránh gây chấn động cho thị trường trái phiếu Kho bạc. Cuộc can thiệp lần này vì thế giống một lời cảnh báo: thời kỳ tiền tệ “an nhàn” đã kết thúc, và thị trường tiền tệ toàn cầu sẽ phải làm quen với nhiều thỏa hiệp khó khăn hơn.
