Can thiệp tiền tệ Mỹ Nhật: Bước ngoặt sau gần ba thập kỷ
Can thiệp tiền tệ Mỹ Nhật là hành động hai nền kinh tế lớn phối hợp trực tiếp mua bán ngoại tệ trên thị trường nhằm tác động lên tỷ giá đồng Yên, với mục tiêu ổn định thị trường tiền tệ và ngăn nguy cơ rủi ro tài chính lan ra toàn bộ khu vực châu Á trong bối cảnh hệ thống tiền tệ toàn cầu đang chịu nhiều sức ép cấu trúc và tâm lý. Ngày 31-7, Washington và Tokyo đã cùng can thiệp, mua vào đồng Yên – lần can thiệp phối hợp đầu tiên giữa hai bên sau khoảng 28 năm. Đến 4-8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công khai khẳng định Mỹ sẽ "làm mọi cách" để hỗ trợ nỗ lực ổn định đồng Yên của Nhật Bản. Đây không chỉ là biện pháp kỹ thuật mà là tuyên bố chính trị về mức độ lo ngại đối với sự mong manh của trật tự tiền tệ hiện nay.
Vì sao Washington chấp nhận can thiệp sau gần 30 năm đứng ngoài?
Việc Mỹ quay lại can thiệp trực tiếp thị trường ngoại hối sau gần ba thập kỷ không xuất phát từ lợi ích của Tokyo mà từ nỗi lo hệ thống của chính Washington. Bộ trưởng Bessent nhắc lại bài học cuối thập niên 1990: đồng Yên từng mất giá mạnh chỉ trong một năm, góp phần làm trầm trọng thêm khủng hoảng tài chính châu Á. Ông coi việc đồng Yên bị định giá quá thấp là mồi lửa dễ kích hoạt một vòng "phá giá cạnh tranh" không lành mạnh giữa các đồng tiền. Theo ông, hiện nhiều đồng tiền châu Á biến động theo đồng Yên; đồng Won Hàn Quốc yếu vì đồng Yên yếu, còn Nhân dân tệ bị cho là đang được giữ ở mức thấp khi Bắc Kinh tránh để đồng tiền tăng giá chỉ vì Yên suy yếu. Nói cách khác, Washington can thiệp vì sợ hiệu ứng domino từ một đồng Yên suy yếu chứ không phải vì lòng hào hiệp với Tokyo.
Đồng Yên suy yếu: Từ chuyện riêng của Nhật thành rủi ro tài chính châu Á
Đồng Yên suy yếu không còn là câu chuyện cạnh tranh xuất khẩu của riêng Nhật Bản. Theo chính Bộ trưởng Bessent, Mỹ tham gia can thiệp để ngăn tình trạng đồng Yên suy yếu gây bất ổn cho các đồng tiền khác tại châu Á. Khi nhà đầu tư nhìn thấy Yên trượt dài, họ có xu hướng bán tháo các đồng tiền gắn chặt với chuỗi cung ứng và thương mại khu vực, tạo áp lực lên Won Hàn Quốc, Nhân dân tệ và nhiều đồng tiền mới nổi khác. Một quan chức Mỹ còn lưu ý Yên yếu là vấn đề cho ngay cả người dân Nhật vì nước này phụ thuộc mạnh vào nhập khẩu, khiến lạm phát trong nước gia tăng. Trong bối cảnh ấy, can thiệp tiền tệ Mỹ Nhật vừa mang tính phòng cháy cho châu Á, vừa là nỗ lực ngăn lạm phát nhập khẩu tại nền kinh tế lớn thứ ba thế giới – một mắt xích trọng yếu trong mạng lưới tài chính toàn cầu.
Ổn định thị trường tiền tệ hay mở ra thời kỳ "bình thường mới" đầy rủi ro?
Về mặt chiến lược, can thiệp tiền tệ Mỹ Nhật có thể tạm thời giúp ổn định thị trường tiền tệ. Bessent không chỉ hứa "làm mọi cách" hỗ trợ đồng Yên vì lợi ích kinh tế và người đóng thuế Mỹ, mà còn bật đèn xanh cho Nhật sử dụng lại một công cụ hỗ trợ để BOJ có thể vay tối đa 60 tỉ USD nhằm bảo vệ đồng Yên. Ông xem đây là tín hiệu cho thấy Mỹ tin vào hướng cải cách và chính sách của Tokyo. Nhưng cái giá ẩn phía sau là gì? Khi hai cường quốc sẵn sàng can thiệp trực tiếp, thị trường có nguy cơ quen với kỳ vọng được "cứu", giảm động lực điều chỉnh cơ cấu. Mỗi lần đồng Yên suy yếu lại được giải quyết bằng can thiệp, rủi ro tài chính châu Á càng bị dồn nén thay vì xử lý tận gốc qua cải cách nội tại và phối hợp chính sách tiền tệ khu vực.
Kết luận: Biện pháp cần thiết nhưng không thể là giải pháp lâu dài
Nhìn từ góc độ ngắn hạn, can thiệp tiền tệ Mỹ Nhật là bước đi khó tránh để chặn đà đồng Yên suy yếu, qua đó giảm nguy cơ bất ổn lan rộng và một vòng xoáy phá giá mới tại châu Á. Đó là cách Washington tự bảo vệ mình trước cú sốc tiền tệ thứ hai sau bài học cuối thập niên 1990. Tuy nhiên, coi đây là công cụ thường trực sẽ là sai lầm chiến lược. Sự phụ thuộc vào các đợt mua bán ngoại tệ do nhà nước dẫn dắt khiến trật tự tiền tệ toàn cầu thêm mong manh và khuyến khích tâm lý "đầu cơ trên lưng ngân khố". Giải pháp bền vững vẫn phải nằm ở việc Nhật Bản tiếp tục cải cách, BOJ điều chỉnh dần chính sách lãi suất, và các nền kinh tế châu Á xây dựng mạng lưới phối hợp khu vực để củng cố ổn định thị trường tiền tệ mà không phải chờ đến khi Washington lại ra tay cứu hỏa.
