Can thiệp tiền tệ Mỹ Nhật: cú đánh mạnh nhưng ngắn hơi
Can thiệp tiền tệ Mỹ Nhật hỗ trợ đồng yên là việc hai nền kinh tế lớn phối hợp dùng công cụ ngoại hối và dự trữ ngoại tệ để mua vào đồng yên, bán các đồng tiền khác, với mục tiêu làm chậm hoặc đảo chiều đà mất giá của đồng tiền Nhật Bản, đồng thời phát đi thông điệp chính trị và chiến lược tới thị trường ngoại hối toàn cầu về mức độ chịu đựng của họ với biến động tỷ giá.
Cuối tháng 7, Mỹ và Nhật Bản lần đầu phối hợp can thiệp thị trường ngoại hối kể từ năm 1998, sau khi đồng yên trượt dưới ngưỡng 160 yên đổi một USD. Đây là một trong những động thái hiếm hoi trên thị trường ngoại hối trong nhiều thập niên qua, đánh dấu lần đầu hai nước cùng hành động để hỗ trợ đồng yên kể từ năm 1998. Hiệu ứng ban đầu rất ấn tượng: tỷ giá đồng yên USD bật tăng, giới đầu cơ buộc phải thu hẹp vị thế bán khống. Nhưng điều quan trọng không phải là cú nhảy ngắn hạn ấy, mà là việc thị trường nhanh chóng “lờn thuốc”, đưa tỷ giá quay trở lại vùng 159–160 yên đổi một USD chỉ sau thời gian ngắn. Điều đó cho thấy sức nặng của dòng vốn toàn cầu đang mạnh hơn khẩu pháo chính sách Mỹ – Nhật.
Vì sao tỷ giá đồng yên USD bật lên rồi lại rơi?
Nếu nhìn bề nổi, nhiều người có thể kỳ vọng phối hợp can thiệp tiền tệ Mỹ Nhật sẽ đủ sức xoay chuyển xu hướng yếu của đồng yên. Nhưng tỷ giá đồng yên USD bật lên rồi quay lại vùng 159–160 chỉ ra một thực tế khó chịu: giao dịch ngoại hối dù lớn đến mấy cũng không thể lâu dài thắng được chênh lệch lãi suất và nền tảng kinh tế.
Chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật Bản vẫn rất rộng, mở cửa cho chiến lược carry trade: nhà đầu tư vay yên với chi phí thấp rồi đổ vốn sang tài sản bằng USD có lợi suất cao hơn. Điều này tạo áp lực bán liên tục lên đồng yên, hút dòng vốn ra khỏi Nhật và củng cố xu hướng suy yếu của đồng tiền này. Các nhà phân tích nhận định, trong bối cảnh chênh lệch lãi suất vẫn lớn, việc can thiệp đơn lẻ khó đảo ngược xu hướng dài hạn của đồng yên. Nói cách khác, Mỹ và Nhật đang cố đẩy một dòng sông bằng tay: có thể tạo ra vài gợn sóng ngược, nhưng không thay được lực chảy của nước.
Một điểm đáng chú ý là cách thức thực hiện: Mỹ được cho là hỗ trợ thông qua giao dịch với đồng euro, trong khi Tokyo trực tiếp mua yên. Cách tiếp cận này tránh gây sốc lên thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ, nhưng cũng cho thấy sự thận trọng của Washington: họ muốn hỗ trợ đồng yên yếu vừa phải, song không trả bất kỳ cái giá lớn nào trên sân nhà.
Thị trường ngoại hối toàn cầu: chính sách giờ là biến số lớn
Đợt can thiệp phối hợp này được nhiều chuyên gia xem là tín hiệu mới có thể định hình lại thị trường ngoại hối toàn cầu. Không chỉ nhắm vào tỷ giá đồng yên USD, nó còn gửi thông điệp rằng các chính phủ sẵn sàng dùng công cụ ngoại hối để hạn chế những biến động bị coi là quá mức, và chính sách tỷ giá ngày càng gắn chặt với tính toán chiến lược và địa chính trị.
Theo giới đầu tư, tác động lớn nhất không nằm ở mức tăng tức thời của đồng yên mà ở sự thay đổi trong cách thị trường đánh giá rủi ro. Nguy cơ can thiệp phối hợp khiến các quỹ phải cân nhắc kỹ hơn khi duy trì vị thế bán khống yên quy mô lớn, đặc biệt với giao dịch carry trade. Nếu đồng yên không còn được xem là nguồn vốn chi phí thấp ổn định, nhà đầu tư có thể chuyển sang euro hoặc franc Thụy Sĩ để tài trợ cho các giao dịch. Khi đó, cấu trúc dòng vốn trên thị trường ngoại hối toàn cầu có thể thay đổi, buộc các nhà giao dịch không chỉ theo dõi số liệu vĩ mô và lãi suất, mà còn phải tính đến khả năng phản ứng của chính phủ trước biến động tỷ giá.
“Các nhà phân tích nhận định, trong bối cảnh chênh lệch lãi suất giữa hai nền kinh tế vẫn còn lớn, việc can thiệp đơn lẻ khó có thể đảo ngược xu hướng dài hạn của đồng yên.” Câu nhận định này cho thấy bản đồ rủi ro mới: chính sách là biến số quan trọng, nhưng không thay thế được nền tảng kinh tế yếu.
Bài toán trong nước của Nhật: lãi suất, tài khóa và niềm tin
Lý do sâu xa khiến hỗ trợ đồng yên chỉ hiệu quả tạm thời nằm trong chính nội tại nền kinh tế Nhật. Can thiệp ngoại hối mua yên, bán USD chỉ như liều thuốc giảm đau; muốn chữa dứt cơn suy yếu, Tokyo phải xử lý gốc rễ: chính sách tiền tệ, tài khóa và năng suất.
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đứng trước bài toán khó: tăng lãi suất nhanh hơn sẽ thu hẹp chênh lệch với Mỹ và hỗ trợ đồng yên, nhưng lại làm tăng chi phí vay, gây sức ép lên tiêu dùng và đầu tư trong nước. Ngược lại, duy trì lãi suất thấp quá lâu khiến dòng vốn tiếp tục chảy ra ngoài, làm tăng chi phí hàng hóa nhập khẩu. Chính sách tài khóa cũng là nút thắt: thị trường đang theo dõi khả năng Tokyo kiểm soát gánh nặng nợ công và tạo ra động lực tăng trưởng mới. Nhật đã từng chi nguồn lực rất lớn trong các đợt can thiệp, song đồng yên nhanh chóng suy yếu trở lại, cho thấy vấn đề nằm ở sức mạnh của các yếu tố kinh tế đứng sau tỷ giá chứ không chỉ ở quy mô giao dịch của nhà chức trách.
Lịch sử 1998 là lời cảnh báo: khi đó Mỹ và Nhật cùng mua yên, bán USD để ngăn đồng tiền này lao dốc, nhưng nỗ lực can thiệp không thể thay thế việc xử lý nợ xấu và cải tổ hệ thống ngân hàng, khiến Nhật rơi vào giảm phát kéo dài. Bài học ấy đang lặp lại: nếu Tokyo không chứng minh rằng tiền tệ, tài khóa và cải cách cấu trúc đang chuyển sang hướng hỗ trợ đồng yên, thị trường sẽ coi mọi can thiệp ngoại hối chỉ là động tác kéo dài thời gian.
Người lao động Việt và tương lai của đồng yên
Đối với người Việt Nam, câu chuyện tỷ giá đồng yên USD và can thiệp tiền tệ Mỹ Nhật không phải là chuyện xa vời. Với Việt Nam, đồng yên suy yếu kéo dài tạo ra tác động rõ nhất đối với người lao động đang làm việc tại Nhật Bản: khi quy đổi tiền lương và các khoản chuyển về sang đồng Việt Nam, giá trị nhận được giảm xuống, làm giảm sức hấp dẫn tương đối của thị trường Nhật Bản đối với một bộ phận lao động. Thu nhập danh nghĩa ở Nhật có thể không đổi, nhưng sức mua ở quê nhà lại bị bào mòn.
Can thiệp ngoại hối, theo đúng bản chất, chỉ có thể tạo thêm thời gian cho Tokyo. Đồng yên muốn phục hồi bền vững cần sự kết hợp giữa chính sách tiền tệ, kỷ luật tài khóa và các biện pháp nâng năng suất kinh tế. Sự phối hợp giữa Washington và Tokyo đã phát đi tín hiệu rằng các chính phủ sẵn sàng dùng công cụ ngoại hối để hạn chế biến động bị coi là quá mức, đồng thời cho thấy chính sách tỷ giá gắn chặt với tính toán chiến lược và địa chính trị. Nhưng chừng nào chênh lệch lãi suất chưa được xử lý và niềm tin vào triển vọng tăng trưởng Nhật còn mờ nhạt, mọi nỗ lực hỗ trợ đồng yên sẽ giống như bơm khí vào một quả bóng rò rỉ: hiệu quả, song chỉ trong ngắn hạn.
Tương lai gần, có thể kỳ vọng thêm những đợt can thiệp nếu đồng yên lại phá đáy. Nhưng nhà đầu tư và người lao động Việt cần tỉnh táo: hãy nhìn vào chuỗi quyết định về lãi suất, ngân sách và cải cách của Nhật Bản, chứ không chỉ nhìn vào lượng USD mà Tokyo bán ra để mua yên. Bài kiểm tra thực sự của đồng yên nằm ở đó.
