Cảng xanh Khánh Hòa: quyết định đi sớm và đặt chuẩn mới cho hạ tầng cảng biển
Cảng xanh Khánh Hòa là định hướng chuyển đổi toàn bộ hệ thống cảng biển của tỉnh theo các tiêu chí môi trường nghiêm ngặt, dựa trên công nghệ sạch, công nghệ các-bon thấp, cơ sở dữ liệu minh bạch và tiêu chuẩn đánh giá thống nhất, nhằm bảo đảm phát triển cảng bền vững gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 và nâng cao sức cạnh tranh của chuỗi logistics khu vực. Việc tỉnh chọn đi sớm với mô hình cảng xanh không phải là động thái mang tính hình thức. Ngày 3/10, Sở Xây dựng cho biết đang hoàn thiện để trình UBND tỉnh Đề án Chuyển đổi và Phát triển cảng xanh, đánh dấu bước chuyển từ tư duy mở rộng công suất sang tư duy hạ tầng cảng biển gắn trách nhiệm môi trường. Trong bối cảnh các thị trường quốc tế ưu tiên cảng đáp ứng tiêu chí xanh và dữ liệu phát thải, đây là một lựa chọn chiến lược hơn là một nghĩa vụ hành chính.
Lộ trình tiêu chí cảng xanh 2030: từ tự đánh giá đến bắt buộc áp dụng
Điểm đáng chú ý nhất của Đề án chuyển đổi cảng xanh Khánh Hòa là lộ trình rất rõ ràng và mang tính ràng buộc cao. Giai đoạn đến 2027-2030, mục tiêu là 100% bến cảng đang hoạt động hoàn thành cơ sở dữ liệu nền và tự đánh giá theo Tiêu chuẩn TCCS 02:2022/CHHVN, phấn đấu ít nhất 4 bến được công bố đạt tiêu chuẩn cảng xanh. Đây là bước chuẩn hóa bắt buộc trước khi nói đến đầu tư thiết bị hay công nghệ mới. Đến năm 2030, toàn bộ bến cảng đầu tư xây dựng mới phải đáp ứng tiêu chí cảng xanh, đồng thời ít nhất 3 bến được thí điểm hệ thống cấp điện bờ (OPS). Câu chuyện không dừng ở việc “khuyến khích”, bởi từ năm 2031, tiêu chí cảng xanh sẽ trở thành bắt buộc trong quy hoạch, đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng cảng trên toàn địa bàn. Nghĩa là mọi nhà đầu tư cảng biển vào Khánh Hòa đều phải tính bài toán xanh ngay từ thiết kế ban đầu.
Áp lực tăng sản lượng và bài toán phát triển cảng bền vững
Khánh Hòa không chọn “xanh hóa” trong khoảng trống tăng trưởng. Đến cuối 2025, tổng lượng hàng hóa thông qua các cảng của tỉnh đã đạt gần 15 triệu tấn, với mức tăng bình quân 14%/năm giai đoạn 2021-2025. Dự báo đến 2030, sản lượng sẽ leo lên 38–39 triệu tấn/năm. Với tốc độ này, nếu hạ tầng cảng biển vẫn phát triển theo mô hình cũ, chi phí môi trường và rủi ro bị siết bởi các tiêu chuẩn quốc tế về phát thải sẽ là rất lớn. Hiện mới chỉ có 4/18 cảng trên địa bàn tự đánh giá đạt tiêu chí cảng xanh, cho thấy khoảng cách giữa thực trạng và mục tiêu còn khá rộng. Chính vì vậy, Đề án cảng xanh không chỉ “phù hợp quy mô, tốc độ phát triển của hệ thống cảng biển”, mà thực chất là nỗ lực đặt trần phát thải cho một nền logistics đang tăng trưởng nóng. Đó là điểm khôn ngoan: buộc tăng trưởng phải đi kèm giới hạn môi trường rõ ràng.
OPS và phân nhóm cảng: những lựa chọn thể hiện tham vọng dài hạn
Khi Khánh Hòa đưa hệ thống cấp điện từ bờ (OPS) vào thí điểm tại các bến trọng điểm Bắc Vân Phong, Nam Vân Phong, Cam Ranh, Cà Ná và Nha Trang, tỉnh đang gửi một tín hiệu rõ ràng: tiêu chí cảng xanh 2030 không chỉ là các bảng biểu kiểm kê mà là cả sự thay đổi công nghệ trực tiếp trên cầu cảng. OPS cho phép tàu sử dụng điện từ bờ khi neo đậu, giảm nhu cầu dùng động cơ và máy phát trên tàu, qua đó giảm phát thải và tiếng ồn. Đây là khoản đầu tư mang tính nền tảng cho phát triển cảng bền vững, dù chắc chắn tạo sức ép tài chính lên doanh nghiệp và ngân sách khi phải làm rõ phạm vi hạng mục Nhà nước đầu tư hoặc hỗ trợ. Cùng với đó, việc phân hệ thống cảng thành ba nhóm – đang hoạt động, đang đầu tư, đang kêu gọi đầu tư – rồi gắn yêu cầu cảng xanh vào từng nhóm cho thấy tỉnh muốn khóa "điểm trốn" chính sách: không còn dự án nào có thể né tiêu chuẩn xanh bằng cách “đi trước” quy định.
Khả năng cạnh tranh khu vực: đi sớm để không bị bỏ lại phía sau
Không phải ngẫu nhiên lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh rằng chuyển đổi cảng xanh sớm hơn kế hoạch sẽ giúp tăng sức cạnh tranh, giảm chi phí và bảo vệ môi trường. Khi thị trường logistics toàn cầu dịch chuyển sang ưu tiên các bến cảng minh bạch dữ liệu môi trường và tuân thủ tiêu chí xanh, những địa phương chậm chân sẽ là những nơi tàu biển né qua. Với cụm cảng biển loại 1 đang được quy hoạch thành bến cảng đặc biệt, Khánh Hòa rõ ràng muốn vị thế cảng xanh Khánh Hòa gắn chặt với hình ảnh hạ tầng cảng biển hiện đại thay vì bị gắn nhãn điểm trung chuyển giá rẻ nhưng “bẩn”. Tuy nhiên, để tham vọng đó không dừng ở văn bản, Đề án phải nhanh chóng được cụ thể hóa thành cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh và phát triển hệ sinh thái dịch vụ phụ trợ hàng hải bền vững. Chỉ khi doanh nghiệp nhìn thấy lợi ích kinh tế rõ trong mô hình xanh, cuộc chơi cạnh tranh khu vực mới thực sự bắt đầu.
