Logistics Đồng bằng sông Hồng: từ dịch vụ hỗ trợ đến hạ tầng cạnh tranh quốc gia
Logistics Đồng bằng sông Hồng là hệ thống hạ tầng, dịch vụ và chuỗi kết nối vận tải đa phương thức gắn với sản xuất, xuất nhập khẩu và phân phối tại vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc, trong đó cảng biển Hải Phòng giữ vai trò cửa ngõ ra biển, kết nối thương mại quốc tế và quyết định sức cạnh tranh của toàn vùng. Diễn đàn Logistics vùng Đồng bằng sông Hồng lần VII diễn ra ngày 21/9 tại Hải Phòng với chủ đề “Kiến tạo không gian phát triển mới cho logistics vùng Đồng bằng sông Hồng”, quy tụ gần 600 đại biểu từ cơ quan Trung ương, địa phương, tổ chức quốc tế, hiệp hội và doanh nghiệp logistics. Điểm đáng chú ý không phải ở quy mô sự kiện, mà ở thông điệp: logistics đã thoát khỏi “vai trò dịch vụ phụ trợ” để được nhìn nhận như một bộ phận cốt lõi của hạ tầng kinh tế, trực tiếp nâng năng lực cạnh tranh của hàng hóa và nền kinh tế.
Hạ tầng cảng biển Hải Phòng và vận tải thủy: lợi thế phải biết kết nối
Nếu muốn logistics Đồng bằng sông Hồng trở thành cực tăng trưởng quốc gia, câu chuyện bắt buộc không phải là xây thêm đường mà là kết nối khôn ngoan những gì đã có. Trong không gian logistics này, Hải Phòng vừa là thành phố cảng, cửa ngõ ra biển của khu vực phía Bắc, vừa là trung tâm công nghiệp và đầu mối giao thông quan trọng. Hệ thống cảng biển Hải Phòng đang được mở rộng với 58 cảng biển, 104 cầu cảng và 236 cảng, bến thủy nội địa, trong đó Lạch Huyện từng bước khẳng định vai trò bến cảng nước sâu, trung tâm container quốc tế. Tuy nhiên, nếu cảng biển hiện đại mà kết nối đường bộ, đường sắt, hạ tầng vận tải thủy vẫn rời rạc thì chi phí mắc kẹt trong ách tắc, chờ đợi vẫn bị chuyển ngược vào giá thành hàng hóa. Diễn đàn đặt rất rõ yêu cầu kết nối cảng biển với đường thủy, phát triển vận tải đa phương thức, coi đó là nền tảng để logistics vùng cạnh tranh được trên bản đồ khu vực.
Chuyển đổi xanh logistics: từ sức ép thị trường đến lợi thế chiến lược
Không gian phát triển mới cho logistics Đồng bằng sông Hồng sẽ không mở ra nếu tiếp tục tư duy “rẻ bằng mọi giá”, bỏ qua chuẩn xanh. Khi tiêu chuẩn về carbon, năng lượng, truy xuất nguồn gốc, ESG và minh bạch chuỗi cung ứng được các thị trường quốc tế chú trọng, logistics buộc phải chuyển đổi tương ứng. Điều này không dừng ở việc thay vài tuyến xe tải bằng tàu thủy, mà là tái thiết cả chuỗi: vận tải xanh hơn, kho bãi và hành trình tối ưu, cảng biển dần chuyển đổi xanh, đặc biệt nâng cao khả năng đo lường phát thải. Diễn đàn lần này đặt logistics xanh và chuyển đổi số vào cùng một nhóm thảo luận với thể chế hàng hải, đường thủy và kết nối cảng biển, cho thấy “xanh” không còn là khẩu hiệu mà là tiêu chí thiết kế hạ tầng mới. Nếu vùng không nhanh chóng đi trước một bước về chuyển đổi xanh logistics, lợi thế cảng nước sâu sẽ dễ dàng bị triệt tiêu bởi rào cản môi trường trong thương mại quốc tế.
Tổ chức lại không gian logistics theo vùng, hành lang và chuỗi giá trị
Thông điệp quan trọng nhất của Diễn đàn lần VII là: logistics phải tổ chức theo vùng kinh tế, hành lang kinh tế và chuỗi cung ứng, không theo địa giới hành chính. Trong cấu trúc đó, Hải Phòng được xác định là cực tăng trưởng công nghiệp – dịch vụ – logistics hàng đầu miền Bắc, cửa ngõ quốc tế gắn với khu bến Lạch Huyện và là hạt nhân của trục cảng biển – logistics quốc tế Đình Vũ – Lạch Huyện – Cát Hải – Nam Đồ Sơn. Thành phố được yêu cầu xây dựng mô hình tích hợp cảng biển – logistics – công nghiệp – thương mại – đô thị, gắn với Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải và Khu Thương mại tự do, coi hệ thống cảng cửa ngõ quốc tế và logistics đa phương thức là động lực tăng trưởng dài hạn. Đáng chú ý, chính định hướng này phá vỡ cách làm manh mún trước đây, khi mỗi địa phương tự quy hoạch kho bãi, cảng cạn và hạ tầng riêng, khiến chuỗi cung ứng bị chia cắt, chi phí logistics đội lên mà không tạo thêm giá trị.
Từ diễn đàn đến hành động: logistics như hạ tầng kinh tế quốc gia
Một diễn đàn dù đông đủ lãnh đạo và doanh nghiệp sẽ vô nghĩa nếu không chuyển thành hành động cụ thể trên hạ tầng, thể chế và mô hình tổ chức thị trường. Logistics Việt Nam đã duy trì tốc độ tăng trưởng 14–16%/năm, chi phí logistics giảm xuống khoảng 16% GDP, đóng góp khoảng 4,5–5% GDP – con số ấn tượng nhưng chưa đủ để vùng Đồng bằng sông Hồng lọt vào nhóm trung tâm logistics hàng đầu khu vực. Các phát biểu tại Diễn đàn đều gặp nhau ở một điểm: logistics không còn là chi phí vận chuyển, mà là một phần năng lực cạnh tranh quốc gia, là bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế. Điều đó đòi hỏi giảm chi phí phải được nhìn trong toàn chuỗi, từ quy hoạch, đầu tư, cảng biển, hải quan, kiểm tra chuyên ngành đến kho bãi và giao dịch điện tử. Nếu những định hướng về kết nối hạ tầng, chuyển đổi xanh logistics, tổ chức theo hành lang kinh tế được thực thi nhất quán, Đồng bằng sông Hồng và cảng biển Hải Phòng có thể chuyển từ “cửa ngõ vận tải” sang “trung tâm điều phối chuỗi cung ứng” của miền Bắc – và đó mới là bước nhảy cạnh tranh thực sự.
