Từ lớp ghép dựa lưng đến bước ngoặt cơ sở hạ tầng giáo dục
Trường nội trú vùng biên tại Hà Tĩnh là những ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp, được xây mới với cơ sở vật chất đồng bộ, nhằm thay thế mô hình lớp ghép học sinh tạm bợ trước đây và tạo điều kiện để học sinh miền núi được học tập, sinh hoạt trong một trường học hiện đại ngay tại nơi mình sinh sống. Việc hình thành hệ thống trường nội trú này không chỉ giải quyết chỗ học chật hẹp, mà còn là bước đi chiến lược để thu hẹp khoảng cách chất lượng giáo dục giữa vùng biên và đồng bằng.
Trong nhiều năm, điểm Trường Tiểu học Phú Gia ở bản Phú Lâm là hình ảnh tiêu biểu của thiếu thốn: một phòng học có hai lớp, hai chiếc bảng đen đặt ở hai đầu, học sinh ngồi quay lưng vào nhau vì không đủ phòng. Đó không phải là “đặc sản miền núi” cần giữ gìn, mà là giới hạn phải được phá vỡ. Khi Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học – THCS Hương Khê đi vào hoạt động, những lớp ghép học sinh, lớp nhô, lớp tạm bợ đã buộc phải lùi về quá khứ. Cơ sở hạ tầng giáo dục Hà Tĩnh, vốn lâu nay bị xem là “vùng trũng” ở vùng biên, đang thay đổi theo đúng nghĩa: dám đầu tư lớn cho nơi khó nhất.
Trường nội trú vùng biên: không chỉ là mái trường mới mà là cách tổ chức lại cuộc sống học đường
Điểm đáng nói nhất của các trường nội trú vùng biên mới không nằm ở màu sơn tường, mà ở thiết kế tổng thể: khu nhà học, khu hành chính, nhà đa năng, khu nội trú học sinh, nhà ăn, sân thể thao, đường nội bộ, cổng, hàng rào, cảnh quan xanh đều được tính trong một chỉnh thể. Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học – THCS Hương Khê ở thôn Phú Gia, với diện tích 5 ha, là minh chứng cho tư duy coi môi trường học tập là tổng hòa của lớp học, chỗ ở và không gian sống. Khi học sinh miền núi được ở nội trú ngay trong khuôn viên, việc đến lớp không còn là hành trình mạo hiểm qua đường rừng mỗi ngày.
Sự thay đổi này đặc biệt ý nghĩa với những nơi cách xa trung tâm hơn 20 km, đường núi hiểm trở. Giáo viên từng “cắm bản” nhiều năm hiểu rất rõ chi phí vô hình mà học sinh vùng biên phải gánh: trời mưa là nghỉ học, nhà nghèo là nghỉ dài. Trường nội trú vùng biên, nếu vận hành tốt, có thể cắt đứt vòng luẩn quẩn đó. Học sinh tập trung, thầy cô yên tâm giảng dạy cả ngày, không bị chia cắt bởi những điểm lẻ, lớp ghép học sinh manh mún. Ở tầm chính sách, đây là sự chuyển dịch từ tư duy “gieo chữ cầm chừng” sang xây dựng những trường học hiện đại đủ sức giữ chân học sinh đến hết bậc THCS.
Niềm vui đầu năm học: cảm xúc cho thấy vì sao hạ tầng quan trọng
Ngày khai giảng năm học mới ở vùng biên Hà Tĩnh năm nay không chỉ là tiếng trống trường quen thuộc, mà là cảm giác lần đầu bước vào một thế giới khác của hàng nghìn học sinh miền núi. Ở Hương Khê, dù chỉ có 31 em học sinh chủ yếu là con em dân tộc thiểu số tại bản Phú Lâm, lễ khai giảng trong sân trường rộng, trong dãy phòng học sáng láng, với trang thiết bị đầy đủ, được mô tả là “điều trong mơ của thầy cô và học trò”. Cảm xúc ấy cho thấy bao nhiêu năm qua, việc coi thiếu thốn là bình thường đã làm nghèo đi khát vọng học tập của trẻ em vùng biên.
Tại các trường nội trú vùng biên khác, nhiều học sinh chia sẻ đây là nơi học tập tốt nhất mà các em từng thấy. Câu nói tưởng chừng đơn giản ấy là lời phê bình rõ ràng nhất đối với những dãy phòng cũ kỹ, chật chội trước đây. Khi học sinh nói rằng trước kia chỉ thấy trường học hiện đại trên tivi, tức là khoảng cách không chỉ ở km đường núi, mà ở cảm giác bị bỏ lại phía sau. Cơ sở hạ tầng giáo dục Hà Tĩnh đang thay đổi, và quan trọng hơn, nó thay đổi năng lượng tinh thần của cả cộng đồng: phụ huynh tin hơn vào con đường học, học sinh tự tin hơn bước vào cổng trường.
Điều kiện học tập tốt nhất: nền tảng cho tương lai, không phải món quà ban phát
Khi một học sinh vùng biên khẳng định “đây là nơi học tập tốt nhất từ trước đến nay cháu từng thấy”, đó không nên được khen như một món “ân huệ”, mà phải được coi là chuẩn tối thiểu mà mọi cơ sở hạ tầng giáo dục Hà Tĩnh và các tỉnh khác cần hướng tới. Phòng tin học hiện đại, khu nội trú sạch sẽ, sân chơi thể thao, phòng học với bàn ghế, thiết bị mới… là điều bình thường ở đô thị. Chỉ vì miền núi quen chịu thiệt mà chúng ta từng chấp nhận lớp ghép, điểm trường tạm như lẽ tự nhiên. Trường học hiện đại ở vùng biên là sự sửa sai muộn màng, nhưng còn hơn là không bao giờ.
Tác động dài hạn của những trường nội trú vùng biên này sẽ không đo được chỉ bằng số lớp hay số phòng. Nó nằm ở việc trẻ em dân tộc thiểu số có cơ hội tiếp cận công nghệ, kỹ năng số, thói quen học tập kỷ luật ngay từ tiểu học; ở việc cha mẹ nhìn thấy con mình tự tin giữa ngôi trường khang trang và bớt nghĩ đến chuyện cho con nghỉ học đi làm thuê theo mùa. Nếu tiếp tục đầu tư đồng bộ, giảm dần lớp ghép học sinh, hỗ trợ đội ngũ thầy cô “cắm bản” bằng môi trường làm việc xứng đáng, vùng biên sẽ không còn là vùng bị bỏ quên trong bản đồ giáo dục, mà trở thành nơi chứng minh rằng sự công bằng bắt đầu từ một phòng học đủ ánh sáng.
