Sắp xếp trường học quy mô lớn: trọng tâm phải là học sinh
Chủ trương sắp xếp trường học là quá trình tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục theo hướng tinh gọn, hợp nhất nhiều trường, điểm trường để hình thành mô hình trường quy mô lớn, đồng thời cải cách quản lý trường học nhằm nâng cao chất lượng, sử dụng hiệu quả nguồn lực nhưng vẫn phải bảo đảm học sinh là trung tâm, không bị thiệt thòi về quyền lợi học tập và phát triển toàn diện. Trong năm học 2026-2027, ngành Giáo dục Khánh Hòa bước vào giai đoạn vận hành mới sau khi hoàn tất sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục trên địa bàn. Tỉnh đã giảm 482 cơ sở giáo dục công lập, tương đương 66,2%, còn 318 cơ sở với hơn 462.000 học sinh. Con số đủ lớn để thấy: nếu tư duy quản lý không đổi mới, học sinh sẽ là nhóm chịu rủi ro đầu tiên.
Thông điệp chính trị rõ ràng: học sinh là trung tâm của cải cách
Tại buổi làm việc với Khánh Hòa, Thứ trưởng Thường trực Phạm Ngọc Thưởng đánh giá địa phương đã chủ động sắp xếp trường học theo đúng các nghị quyết của Trung ương và đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, ông không dừng ở lời khen, mà đưa ra một thông điệp có tính nguyên tắc: “Dù mô hình trường học có lớn đến đâu, học sinh vẫn là trung tâm”. Đây là lời nhắc thẳng thắn rằng sắp xếp trường học không phải là bài toán thuần túy hành chính, mà là chính sách giáo dục liên quan trực tiếp đến quyền lợi học sinh. Thứ trưởng nhấn mạnh cốt lõi của việc sắp xếp là duy trì, nâng cao chất lượng dạy học, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng của học sinh và giáo viên. Nếu trường lớn lên, bộ máy hiện đại hơn nhưng lớp học quá tải, bữa ăn bán trú không an toàn, hay học sinh vùng xa bị ép đi xa hơn thì cải cách đó là cải cách thất bại về mặt đạo lý.
Thực tế vận hành trường quy mô lớn: lợi ích và những điểm nghẽn
Trường Tiểu học Nha Trang là ví dụ sinh động cho mô hình trường quy mô lớn sau sắp xếp: 287 lớp, 10.576 học sinh, 14 cán bộ quản lý, 455 giáo viên, 60 nhân viên hỗ trợ và 57 lao động hợp đồng, hoạt động tại 13 địa điểm, 100% học sinh học 2 buổi/ngày. Việc điều phối đội ngũ giáo viên, đặc biệt môn Tiếng Anh và Tin học, giúp học sinh lớp 1, 2 ở cả trường chính lẫn phân hiệu được học mà phụ huynh không phải đóng học phí theo hình thức xã hội hóa như trước. Đây là lợi ích cụ thể nếu cải cách quản lý trường học làm tốt bài toán nhân sự và chuyên môn. Nhưng đi cùng là những điểm nghẽn: tổ chuyên môn lên tới 64–70 giáo viên gây khó khăn cho sinh hoạt và quản lý; giáo viên kiêm nhiệm nhóm trưởng chưa có chế độ giảm tiết, phụ cấp rõ ràng; trường hoạt động ở 13 điểm mà chỉ có 2 kế toán, 1 Tổng phụ trách Đội. Nếu các bất cập này không được tháo gỡ kịp thời, chất lượng giáo dục và quyền lợi học sinh sẽ bị bào mòn một cách âm thầm.
Đổi mới tư duy quản lý: điều kiện bắt buộc để bảo vệ quyền lợi học sinh
Khi quy mô trường học thay đổi, Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng yêu cầu tư duy quản lý phải thay đổi theo, không thể tiếp tục quản lý như mô hình trường nhỏ lẻ. Ông đề nghị các trường không để xảy ra khoảng trống trong quản lý, phải kịp thời phát hiện và xử lý bất cập phát sinh trong quá trình vận hành. Ở cấp hệ thống, ông yêu cầu ngành Giáo dục Khánh Hòa tiếp tục đổi mới tư duy quản lý, tăng cường ứng dụng công nghệ, phân cấp, ủy quyền rõ ràng, dùng dữ liệu để hỗ trợ quản lý và giảm áp lực hành chính cho trường học. Điều này không phải là khẩu hiệu công nghệ, mà là thiết kế lại cách giám sát để bảo vệ quyền lợi học sinh: kiểm tra, giám sát không nhất thiết phải có mặt trực tiếp, nhưng phải rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và rõ kết quả. Nếu quản lý vẫn dựa chủ yếu vào giấy tờ, họp hành, sẽ chỉ khiến giáo viên kiệt sức, thời gian dành cho học sinh bị cắt nhỏ.
Không để học sinh trả giá cho cải cách: việc cần làm ngay
Khánh Hòa đã giữ nguyên các điểm trường để bảo đảm học sinh học tập ổn định, không bị xáo trộn đi lại, không quá tải sĩ số. Tỉnh cũng đạt tỷ lệ huy động trẻ mầm non học 2 buổi/ngày 100%, trên 90% trẻ được ăn bán trú, và 99,98% trẻ 6 tuổi vào lớp 1. Đây là nền tảng tốt, nhưng không cho phép chủ quan. Đoàn công tác Bộ GD&ĐT yêu cầu địa phương tiếp tục rà soát, cập nhật chi tiết nhu cầu biên chế, số giáo viên cần bổ sung theo từng cấp học, từng môn; hoàn thiện báo cáo gửi tổ công tác để tổng hợp. Thứ trưởng cũng đề nghị giảm các cuộc thi, hội họp không cần thiết để giáo viên có thêm thời gian cho chuyên môn và chất lượng dạy học. Điều đáng chú ý là chính quyền tỉnh khẳng định sẽ sớm hoàn thiện báo cáo chi tiết và thực hiện hiệu quả các chỉ đạo của Chính phủ về giáo dục. Câu hỏi còn lại là tốc độ thực thi: nếu chậm, người phải gánh nặng vẫn là học sinh trong những lớp học đông, trong hệ thống lớn nhưng chưa đủ người hỗ trợ, tư vấn, chăm lo bữa ăn và an toàn học đường.
