Mạng lưới hè mở rộng đáng kể
Lớp học tiếng Khmer hè là hoạt động giáo dục theo mùa, giúp học sinh dân tộc Khmer tiếp cận ngôn ngữ và chữ viết của cộng đồng ngoài thời gian học chính khóa. Quy mô tại Cà Mau năm nay cho thấy địa phương đang biến việc bảo tồn tiếng mẹ đẻ thành cơ hội học tập cụ thể, thay vì chỉ dừng ở lời kêu gọi gìn giữ văn hóa. Trong mùa hè năm 2026, tỉnh tổ chức 52 trung tâm với 118 lớp, thu hút gần 2.400 học sinh; 118 giáo viên, nhà sư và chức sắc Phật giáo tham gia giảng dạy. Con số này nổi bật khi so với mùa hè năm 2025, địa phương tổ chức 23 trung tâm, 30 lớp, có 27 giáo viên và hơn 640 học sinh. Tốc độ mở rộng cho thấy nhu cầu học tiếng Khmer lớn hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm chất lượng tương xứng với số lượng.
Tổ chức lớp gần cộng đồng là lựa chọn đúng
Một điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số lớp mà còn ở cách huy động lực lượng và địa điểm. Việc giáo viên, nhà sư và chức sắc cùng đứng lớp giúp kết nối hoạt động dạy học với những thiết chế quen thuộc trong đời sống cộng đồng. Kinh nghiệm tổ chức dạy tiếng dân tộc ở các địa phương cho thấy lớp có thể đặt tại chùa, trường tiểu học, nhà văn hóa thôn, thậm chí tại hộ gia đình trong vùng dân tộc thiểu số để học sinh thuận tiện tham gia. Cách bố trí linh hoạt này có giá trị thực tế: giảm trở ngại đi lại và giúp việc học gắn với môi trường sử dụng ngôn ngữ. Tại An Giang, các lớp tiếng Khmer cũng được tổ chức ở chùa Phật giáo Nam tông Khmer và trường học, song song với lớp tiếng Hoa, tiếng Chăm tại những không gian cộng đồng phù hợp. Đây là nền tảng cần giữ khi mạng lưới tiếp tục mở rộng.
Số lượng chưa đủ để bảo đảm chất lượng
Mở thêm lớp là bước tiến, nhưng không tự động đồng nghĩa học sinh đọc, viết và sử dụng tiếng Khmer tốt hơn. Cà Mau tổ chức một trung tâm dạy tiếng Hoa với 7 lớp, 5 giáo viên và 111 học sinh trong cùng mùa hè; thông tin này cho thấy quy mô giữa các ngôn ngữ khác nhau, song mọi chương trình đều cần đội ngũ và điều kiện dạy học phù hợp. Những khó khăn được ghi nhận tại An Giang—cơ sở vật chất, thiết bị và tài liệu giảng dạy thiếu thốn, xuống cấp—là lời nhắc rằng mở rộng lớp phải đi cùng đầu tư nền tảng. Với lớp tiếng Khmer, chất lượng còn phụ thuộc vào phương pháp truyền đạt, tài liệu dễ tiếp cận và khả năng duy trì sĩ số. Nếu thiếu những yếu tố ấy, con số tuyển sinh lớn có thể chỉ phản ánh lượt đến lớp, chưa chắc phản ánh kết quả học tập bền vững.
Bảo tồn tiếng mẹ đẻ cần kế hoạch tiếp nối
Giá trị của việc học không chỉ nằm trong lớp. Khi người học biết vận dụng chữ viết vào sinh hoạt và công việc, ngôn ngữ có thêm không gian sống; việc dạy học vì thế vừa nâng năng lực cá nhân, vừa góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa. Hội nghị tổng kết ngày 31/10 của cơ quan phụ trách dân tộc và tôn giáo Cà Mau cũng tạo dịp để đại diện chùa, salatel, hội đoàn và cộng đồng trao đổi kinh nghiệm tổ chức lớp, vận động học sinh, đồng thời kiến nghị hỗ trợ điều kiện dạy và học. Bước tiếp theo nên tập trung vào bồi dưỡng giáo viên, tập huấn sư phạm, cải thiện tài liệu và phối hợp thường xuyên giữa ngành giáo dục, địa phương, trường học và cơ sở tôn giáo. Cà Mau đã tạo được quy mô đáng kể; thước đo tiếp theo phải là học sinh học được gì và còn sử dụng tiếng Khmer sau mùa hè hay không.
