Fed tăng lãi suất và phát súng mở màn từ Nhà Trắng
Cuộc chiến lãi suất mới trong chính sách tiền tệ Mỹ là sự đối đầu trực diện giữa quyết tâm chống lạm phát của Cục Dự trữ liên bang và mong muốn lãi suất 1% hoặc thấp hơn của Tổng thống Donald Trump, khi Fed tăng lãi suất lên 3,75-4% và Nhà Trắng lập tức gây sức ép công khai yêu cầu đảo chiều.Ủy ban Thị trường mở liên bang (FOMC) ngày 16.9 nhất trí nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm, đưa biên độ lãi suất chuẩn lên 3,75 - 4%. Chủ tịch Fed Kevin Warsh gọi đây là quyết định “nghiêm trọng” nhưng là cái giá cần trả vì lạm phát kéo dài ở mức cao. Ngay vài giờ sau, Trump đáp trả trên Truth Social, kêu gọi hạ lãi suất “ngay lập tức” xuống 1% hoặc thấp hơn, biến quyết định kỹ thuật của Fed thành đề tài chính trị nóng bỏng.
Trump muốn lãi suất 1%: tầm nhìn tăng trưởng hay can thiệp thô bạo?
Trong mắt Trump, lãi suất thấp không chỉ là công cụ kích cầu mà là vũ khí để khẳng định vị thế “con nợ có uy tín nhất thế giới” của Mỹ. Ông cho rằng nền kinh tế đang đứng trước “làn sóng mở rộng kinh doanh chưa từng có” và cần dòng tiền rẻ để bứt phá, nên lãi suất 1% là hợp lý hơn mặt bằng 3,75-4% hiện tại. Lý luận trọng tâm của ông gắn với chi phí vốn doanh nghiệp và sức hút dòng tiền: lãi thấp sẽ giảm gánh nặng nợ công, hỗ trợ các dự án đầu tư quy mô lớn và tận dụng hơn 11.000 tỷ USD khoản đầu tư mới mà Nhà Trắng công bố hồi đầu tháng 9. Nhưng khi người kêu gọi hạ lãi suất là Tổng thống, thông điệp kinh tế dễ biến thành áp lực chính trị lên cơ quan được thiết kế để độc lập. Trump không chỉ tranh luận, ông đặt Fed vào thế phải bảo vệ quyền tự chủ trước những đòi hỏi cụ thể về mức lãi suất 1%.
Fed thắt chặt tiền tệ: ưu tiên lạm phát, không ưu tiên lá phiếu
Trong khi Trump đo lường thành công bằng tốc độ đầu tư, Fed lại tính toán bằng ổn định vĩ mô. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 8 tăng 3,4% so với cùng kỳ, đứng yên so với tháng 7 nhưng vẫn cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của Fed. Dự báo mới cũng nâng chỉ số giá tiêu dùng cá nhân (PCE) lên 3,7% và tăng trưởng GDP lên 2,3%, nghĩa là kinh tế còn đủ sức chịu chi phí vay cao hơn. Theo các nhà kinh tế, áp lực giá cả “vẫn quá cao và kéo dài đến mức các nhà hoạch định chính sách không thể phớt lờ” khi thị trường lao động còn mạnh. Chính vì thế, đa số quan chức FOMC không những không nói tới nới lỏng, mà còn để ngỏ khả năng thêm ít nhất một đợt tăng lãi suất nữa nếu lạm phát không hạ nhiệt. Trong logic của Fed, lãi suất 1% vào lúc này không phải giải pháp, mà là rủi ro kích hoạt một làn sóng lạm phát mới, đẩy chi phí sinh hoạt của người dân lên cao hơn nữa.
Phản ứng dữ dội của Trump và câu hỏi về độc lập chính sách
Trump không giấu sự tức giận khi Fed tăng lãi suất, và Truth Social trở thành diễn đàn để ông công khai chỉ trích chính sách thắt chặt tiền tệ. Câu viết “Hãy giảm lãi suất cho toàn nước Mỹ, và nhanh chóng” là một lời yêu cầu trực tiếp gửi tới cơ quan mà về lý thuyết phải tách khỏi sức ép chính trị. Đây là một trong những lần hiếm hoi ông gây sức ép mạnh tới chính người do mình bổ nhiệm – Chủ tịch Fed Kevin Warsh. Dù vậy, Trump vẫn tuyên bố “tin tưởng” Warsh và người phát ngôn Nhà Trắng khẳng định Tổng thống tôn trọng tính độc lập của Fed nhưng “có quyền lên tiếng” khi thấy định hướng điều hành không phù hợp với thực tế kinh doanh. Vấn đề là, khi tiếng nói đó đi cùng con số cụ thể – lãi suất 1% – nó rất giống chỉ đạo hơn là góp ý. Đối với các nhà phân tích, phản ứng này cho thấy Trump sẵn sàng dùng diễn ngôn tăng trưởng để đẩy ranh giới giữa chính sách tiền tệ độc lập và quyền lực chính trị.
Kết luận: Fed khó nhượng bộ, cuộc chiến lãi suất sẽ còn kéo dài
Nếu xem quyết định tăng lãi suất là nước đi mở trận, thì yêu cầu lãi suất 1% của Trump là đòn phản công mang tính biểu tượng nhiều hơn là đề xuất khả thi. Với lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu, tăng trưởng còn ổn định và thất nghiệp không báo hiệu suy thoái, Fed có rất ít lý do kinh tế để vội vàng đảo chiều chính sách tiền tệ Mỹ. Khi đa số quan chức FOMC còn bàn đến khả năng tăng thêm, sức ép chính trị từ Nhà Trắng khó đủ để buộc họ hạ lãi suất sâu, nếu không đi kèm dấu hiệu suy yếu rõ rệt của nền kinh tế. Cuộc chiến lãi suất vì thế sẽ tiếp tục là cuộc đấu về tầm nhìn: một bên đặt ưu tiên vào ổn định giá và tính độc lập, bên kia đặt cược vào bùng nổ đầu tư và lãi vay rẻ. Ít nhất trong ngắn hạn, cán cân lý lẽ đang nghiêng về Fed – còn Trump sẽ phải biến bất mãn của mình thành thông điệp tranh cử hơn là thay đổi chính sách.
