Giám sát cấp cao: thông điệp mạnh với các dự án điện Cần Thơ
Việc Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc trực tiếp kiểm tra các dự án điện Cần Thơ là động thái giám sát cấp cao nhằm đảm bảo tiến độ dự án năng lượng, tháo gỡ vướng mắc kéo dài tại những nhà máy nhiệt điện hàng tỷ USD và chuỗi Lô B Ô Môn, đồng thời khẳng định quyết tâm của Chính phủ trong việc đẩy nhanh triển khai các dự án năng lượng trọng điểm ở Đồng bằng sông Cửu Long để bảo đảm an ninh năng lượng và không gian phát triển mới cho vùng. Chiều 12/9, ông Phạm Gia Túc đã xuống công trường, làm việc về tình hình triển khai Nhà máy Nhiệt điện Long Phú 1, Sông Hậu 2, Ô Môn 3 và Ô Môn 4 trên địa bàn Cần Thơ, song song là chuyến kiểm tra NMNĐ Sông Hậu 1 và Trung tâm Điện lực Ô Môn. Đây không phải chuyến đi mang tính nghi thức; nó là lời cảnh báo rõ ràng rằng thời kỳ chậm trễ, đổ lỗi qua lại giữa các chủ thể phải kết thúc.
Những điểm nghẽn cố hữu: từ Long Phú 1 đến Sông Hậu 2
Các nhà máy nhiệt điện hàng tỷ USD ở Cần Thơ đang phơi bày mặt trái của việc phụ thuộc vào nhà thầu nước ngoài và quy trình pháp lý kéo dài. Long Phú 1, công suất 1.200 MW, từng rơi vào cảnh đình trệ nhiều năm khi tổng thầu EPC OJSC Power Machines chấm dứt hợp đồng do tác động của lệnh cấm vận, khiến việc mua sắm tuabin và thiết bị quan trọng bị dừng lại. PETROVIETNAM đã phải tái cấu trúc, phân tách phần việc còn lại thành các gói thầu và đặt mục tiêu đưa tổ máy số 1 vận hành năm 2027, nhưng chính Tập đoàn đánh giá đây là mục tiêu “rất thách thức”. Sông Hậu 2 lại cho thấy một vấn đề khác: mô hình BOT không hiệu quả khi nhà đầu tư cũ chậm tiến độ nghiêm trọng, không khởi công được và chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính, khiến Bộ Công Thương phải chấm dứt hợp đồng. Việc thủ tục và vướng mắc vẫn đang tiếp tục xử lý cho thấy hệ thống đang trả giá cho giai đoạn lựa chọn đối tác lỏng lẻo.
Chuỗi Lô B Ô Môn: điểm sáng hiếm hoi nhưng không thể chủ quan
Trong bức tranh nhiều gam tối, chuỗi Lô B Ô Môn được xem là điểm sáng hiếm hoi khi PETROVIETNAM tham gia toàn bộ từ thượng nguồn đến hạ nguồn và báo cáo tín hiệu thăm dò khí tốt hơn kỳ vọng. Ở thượng nguồn, dự án đang triển khai tốt; trung nguồn được địa phương hỗ trợ, còn hạ nguồn, NMNĐ Ô Môn IV được đánh giá vượt tiến độ với kế hoạch đốt lửa tháng 5/2028, chạy thử tháng 11/2028 và đạt COD tháng 12/2028. Với Ô Môn III, PETROVIETNAM đã ký hợp đồng đặt chỗ sản xuất 2 bộ tuabin khí và máy phát với Mitsubishi Power vào tháng 4/2026, chủ động với thiết bị quan trọng trong bối cảnh nguồn cung khó khăn, và đặt mục tiêu hoàn tất đàm phán EPC trong tháng 9/2026, hoàn thành dự án năm 2030 theo quy hoạch điện. Theo PETROVIETNAM, “dự án NMNĐ Ô Môn IV đang vượt tiến độ; dự kiến dự án sẽ đốt lửa vào tháng 5/2028… và đạt mục tiêu COD vào tháng 12/2028”. Nhưng kể cả với chuỗi Lô B, tiến độ tổng thể vẫn phụ thuộc vào hợp đồng mua bán khí, điện và giải phóng mặt bằng, nhắc rằng một vài điểm sáng không đủ bù cho sự chậm trễ hệ thống.
Chính phủ yêu cầu “giải bài toán” tiến độ: không chỉ là khẩu hiệu
Điểm đáng chú ý nhất trong chuyến công tác không phải các con số công suất, mà là yêu cầu rất cụ thể của Chính phủ đối với bộ ngành và nhà đầu tư. Với Sông Hậu 2, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương, nhà đầu tư và các cơ quan liên quan phối hợp giải quyết dứt điểm các vấn đề tồn tại trong tháng 9, khẩn trương hoàn tất thủ tục để sớm triển khai dự án. Với chuỗi Lô B Ô Môn, ông yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, sớm khai thác mỏ khí trong bối cảnh thăm dò cho kết quả tốt hơn dự kiến. Thông điệp được nối dài ở tầm quy hoạch: nhiều dự án lưới điện 500 kV, 220 kV, 110 kV ở Cần Thơ chậm do vướng mắc mặt bằng, thỏa thuận hướng tuyến, chồng chéo quy hoạch, và các bộ ngành được yêu cầu tập trung tháo gỡ, khởi công các dự án đủ điều kiện, bảo đảm mục tiêu đến năm 2030. Đây là sự chuyển biến từ cách điều hành chung chung sang các mốc thời gian và yêu cầu hành động rõ ràng, dù câu hỏi lớn là liệu các bên có thực thi nghiêm túc hay không.
Từ giám sát đến chuyển biến thực chất: bài kiểm tra cho cả hệ thống
Các dự án năng lượng trọng điểm tại Cần Thơ là phép thử cho năng lực điều hành và phối hợp của cả hệ thống, không chỉ của một vài doanh nghiệp. EVN đang triển khai hàng loạt dự án lưới điện truyền tải 500 kV, 220 kV, 110 kV, với tổng vốn đầu tư trên 20.000 tỷ đồng, nhằm bảo đảm cung cấp điện cho phát triển kinh tế – xã hội thành phố. Song nhiều dự án đã chậm vì vướng mặt bằng và chồng chéo quy hoạch, cho thấy nếu địa phương không chủ động phối hợp, mọi chỉ đạo từ trung ương sẽ bị mắc kẹt trên giấy. PETROVIETNAM chủ động đề xuất giải pháp, từ triển khai đường ống 37 km cấp bổ sung khí Lô B cho khu vực Cà Mau đến việc tập trung nguồn lực cho NMNĐ Ô Môn III, IV, nhưng nỗ lực doanh nghiệp chỉ là một phần. Kết luận hợp lý từ diễn biến vừa qua là: giám sát cấp cao đã có, kế hoạch đã rõ, song để giữ tiến độ dự án năng lượng, đặc biệt là các dự án điện Cần Thơ, cần một cơ chế trách nhiệm đến từng khâu – từ phê duyệt quy hoạch, giải phóng mặt bằng tới lựa chọn nhà đầu tư – nếu không, những mốc 2027 hay 2030 sẽ tiếp tục bị lùi vô hạn.
