Bỏ cộng điểm IELTS là gì và vì sao gây tranh luận?
Bỏ cộng điểm IELTS là chủ trương chấm dứt việc các trường đại học cộng thêm điểm khuyến khích cho chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế và một số thành tích học tập khi xét tuyển, thay vào đó chỉ dùng các chứng cứ này để quy đổi hoặc làm điều kiện đầu vào nhằm tránh một năng lực được tính nhiều lần và giảm chênh lệch cơ hội giữa thí sinh các vùng, nhóm thu nhập khác nhau.
Dự thảo quy chế tuyển sinh đại học mới đề xuất bỏ điểm cộng đối với chứng chỉ ngoại ngữ và một số thành tích học tập, trong đó có IELTS và giải học sinh giỏi. Trước đây, có trường cộng từ 0 đến 1,5 điểm trên thang 30 cho thí sinh có IELTS hoặc chứng chỉ quốc tế, và tổng điểm cộng từng được cho phép tới tối đa 3 điểm. Theo giải thích của cơ quan quản lý, mục tiêu là kéo điểm chuẩn về gần thang đo chuẩn, tập trung vào kết quả học tập, thi cử, làm rõ cách ghi nhận năng lực và tăng minh bạch trong xét tuyển. Vấn đề là, khi bỏ cộng điểm IELTS và điểm cộng học sinh giỏi, tranh luận về xét tuyển công bằng lập tức “nóng” lên: công bằng là không cộng gì, hay vẫn phải công nhận thành tích vượt trội?
IELTS: nên bỏ điểm cộng nhưng không nên xóa giá trị
Ở góc độ chính sách, bỏ cộng điểm IELTS có lý khi chứng chỉ này là một dịch vụ tốn kém, tập trung chủ yếu ở khu vực đô thị, nơi điều kiện học và luyện thi tốt hơn nhiều vùng khác. Khi 1,5 đến 3 điểm trên thang 30 có thể quyết định trúng tuyển hay trượt ở những ngành sát điểm chuẩn, lợi thế này dễ trở thành “điểm cộng có thể mua được” như phân tích của một số chuyên gia. Thêm vào đó, cùng một chứng chỉ nhưng mỗi trường quy đổi khác nhau, dẫn tới một bức tranh lộn xộn và khó nói là xét tuyển công bằng.
Tuy vậy, ngoại ngữ không vì thế mà hết giá trị trong tuyển sinh. Nhiều chuyên gia đề xuất nguyên tắc “một năng lực chỉ nên được tính một lần”: IELTS có thể được quy đổi thẳng thành điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển, hoặc làm điều kiện đầu vào chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh, thay vì vừa quy đổi, vừa cộng thêm. Nếu chỉ bỏ cộng điểm IELTS mà vẫn giữ các kỳ thi riêng chi phí cao, bất bình đẳng rất có thể chỉ đổi hình thức, từ cột “điểm cộng” sang cột “phương thức đặc biệt”.
Điểm cộng học sinh giỏi: nên giữ, nhưng phải tinh và rõ ràng
Khác với IELTS, điểm cộng học sinh giỏi – đặc biệt là giải quốc gia – là kết quả của cả một quá trình tuyển chọn, huấn luyện trong hệ thống công lập. Việc bỏ cộng tối đa 3 điểm cho chứng chỉ IELTS hay giải học sinh giỏi đặt ra câu hỏi: có nên xóa hoàn toàn cơ chế ghi nhận học sinh giỏi? Nếu mọi thành tích đều bị “xóa sổ” khỏi bảng điểm, thông điệp gửi tới các em là gì: nỗ lực chuyên sâu không còn ý nghĩa trong tuyển sinh?
Nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng nên phân loại thành tích: giải học sinh giỏi quốc gia cần được tiếp tục ghi nhận qua tuyển thẳng hoặc dùng như tiêu chí quan trọng trong các phương thức tổng hợp, trong khi các giải cấp tỉnh, trường nên cân nhắc kỹ để tránh “lạm phát danh hiệu”. Một số trường đã áp dụng điểm xét tuyển tổng hợp, trong đó thành tích văn – thể – mỹ, hoạt động cộng đồng được tính như thành tố của công thức, không phải phần thưởng cộng thêm vô hạn. Nếu bỏ hết điểm cộng học sinh giỏi, phương thức tuyển sinh toàn diện dễ mất đi công cụ khuyến khích học sinh tham gia và tỏa sáng ngoài lớp học.
Lo ngại chuyển tiếp: học sinh lớp 11, 12 có bị “hụt chân”?
Lớp 11, 12 hôm nay là thế hệ đã lên kế hoạch học IELTS, tham gia đội tuyển học sinh giỏi dựa trên quy định hiện hành, trong đó có cơ chế cộng điểm rõ ràng. Khi đề xuất bỏ cộng điểm IELTS và điểm cộng học sinh giỏi được nói sẽ áp dụng từ một mốc cụ thể, nhiều em đối mặt cảm giác hụt hẫng: công sức, thời gian, chi phí đã bỏ ra sẽ được ghi nhận thế nào nếu quy chế đổi đột ngột? Theo một số chuyên gia, nếu bỏ cộng điểm từ một mùa tuyển sinh gần kề sẽ ảnh hưởng tới lộ trình đã công bố, vì vậy cần điều khoản chuyển tiếp.
Có đề xuất lùi thời điểm áp dụng thêm ít nhất một mùa tuyển sinh, để các trường điều chỉnh đề án, còn thí sinh có thời gian chuẩn bị theo luật chơi mới. Đây không phải chuyện “chiều” thí sinh, mà là nguyên tắc cơ bản của chính sách công: không gây thiệt hại hồi tố cho người đã hành động đúng theo quy định cũ. Nếu bỏ cộng điểm IELTS ngay mà không nêu rõ cách quy đổi, cách dùng chứng chỉ, hàng chục nghìn học sinh sẽ rơi vào vùng xám, không biết nên tiếp tục thi, dừng lại, hay chuyển hướng sang kỳ thi khác.
Xét tuyển công bằng: chuẩn hóa hay giữ cửa cho năng lực vượt trội?
Cốt lõi của tranh luận bỏ cộng điểm IELTS và điểm cộng học sinh giỏi là khái niệm xét tuyển công bằng. Dự thảo nhấn mạnh mục tiêu chuẩn hóa, giảm méo mó thang điểm và kéo điểm chuẩn về gần kết quả học tập, thi cử. Đây là bước lùi khỏi “rừng” phương thức tuyển sinh với quá nhiều điểm cộng tự đặt, vốn có nguy cơ biến lợi thế thành đặc quyền cho nhóm có điều kiện. Nhưng công bằng không thể chỉ là cào bằng: nếu bỏ sạch mọi cơ chế ghi nhận thành tích vượt trội, hệ thống sẽ quay về mô hình thi – chấm – xếp hạng thuần túy, khó phản ánh đầy đủ năng lực đa dạng của thí sinh.
Hướng đi hợp lý hơn là ba lớp nhận diện năng lực: thứ nhất, bỏ cộng điểm IELTS để tránh tính trùng năng lực, nhưng quy định thống nhất cách quy đổi vào điểm ngoại ngữ hoặc điều kiện đầu vào. Thứ hai, giữ cơ chế đặc thù cho học sinh giỏi quốc gia và các thành tích thực sự xuất sắc, thông qua tuyển thẳng hoặc ưu tiên trong phương thức tổng hợp. Thứ ba, ban hành quy định chuyển tiếp rõ ràng, tránh gây thiệt hại cho những học sinh đã đầu tư theo khung điểm cộng hiện tại. Chỉ khi đó, tuyển sinh đại học mới vừa tiến gần hơn tới chuẩn chung, vừa không đánh mất động lực phấn đấu của những người dám đi xa hơn mặt bằng lớp học.
