Bộ Giáo dục bỏ cộng điểm IELTS: Thay đổi lớn với thông điệp công bằng tuyển sinh
Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến bỏ cơ chế cộng điểm IELTS và các chứng chỉ ngoại ngữ trong xét tuyển đại học là một điều chỉnh chính sách tuyển sinh, nhằm giữ vai trò của tiếng Anh nhưng không cho phép lợi thế từ chứng chỉ được tính hai lần, hướng tới đánh giá thống nhất và công bằng hơn giữa thí sinh có và không có chứng chỉ. Thông điệp xuyên suốt của quyết định này là: năng lực tiếng Anh vẫn quan trọng, nhưng ưu tiên phải nằm ở sự công bằng tuyển sinh, không ở khả năng chi trả học phí luyện thi chứng chỉ. Sáng 20/9, tại phiên giải trình trước Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đã trực tiếp giải thích lý do và định hướng điều chỉnh quy chế tuyển sinh đại học. Đây không phải là một động thái đơn lẻ, mà nằm trong tiến trình rà soát các quy định sau gần 9 tháng thực hiện luật, nghị quyết mới trong lĩnh vực giáo dục. Nói cách khác, chính sách tuyển sinh đang được “tái thiết kế” trên cơ sở dữ liệu, thay vì chỉ phản ứng với áp lực dư luận.
Vì sao phải bỏ cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ?
Lý do chính của việc bỏ cộng điểm IELTS là tránh tình trạng một lợi thế được tính hai lần và làm lệch cán cân cạnh tranh giữa các nhóm thí sinh. Khi một ngành đã yêu cầu tiếng Anh trong tổ hợp xét tuyển, nếu vừa quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm, vừa cộng thêm điểm ưu tiên thì bản chất là thưởng hai lần cho cùng một năng lực. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nêu rõ: nếu tổ hợp xét tuyển không có tiếng Anh mà thí sinh có chứng chỉ vẫn được cộng điểm, điều đó tạo bất lợi cho những em khác. Ở chiều thực tế, quy định cộng điểm từng cho phép chênh lệch tới 1,5 điểm tại những ngành có điểm chuẩn lên đến 28; trong khoảng 26,5–28 điểm, hàng nghìn thí sinh có năng lực tiếng Anh nhưng không đủ điều kiện tài chính để thi chứng chỉ đắt đỏ bị loại khỏi cuộc cạnh tranh. Đó là sự bất công mà chính sách mới đang nhắm tới để sửa.
Năng lực tiếng Anh không bị bỏ, mà được quy đổi có kiểm soát
Điểm đáng lưu ý là Bộ Giáo dục không xóa bỏ vai trò của tiếng Anh trong xét tuyển đại học, mà chỉ loại bỏ cơ chế cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ như IELTS, TOEFL. Nếu ngành học yêu cầu đầu vào tiếng Anh, trường sẽ phải đưa môn này vào tổ hợp xét tuyển chính thức; trong trường hợp đó, chứng chỉ tiếng Anh vẫn được phép quy đổi thành điểm để xét tuyển. Năng lực ngoại ngữ vì thế tiếp tục là một tiêu chí tuyển sinh, nhưng đi qua con đường quy đổi có kiểm soát, chứ không qua “cửa ưu tiên” dễ gây bất bình đẳng. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định việc điều chỉnh cơ chế cộng điểm không đồng nghĩa với việc năng lực tiếng Anh bị loại khỏi tuyển sinh đại học; học tiếng Anh vẫn có giá trị cho cả quá trình học tập và nghề nghiệp sau này. Nói thẳng: ai giỏi tiếng Anh vẫn có lợi, nhưng lợi thế đó phải thể hiện qua điểm quy đổi trong một hệ tiêu chí chung, thay vì như một “tấm vé ưu tiên” riêng cho người có điều kiện thi chứng chỉ.
Giảm số phương thức xét tuyển: ổn định tiêu chí, giảm rối cho thí sinh
Bối cảnh của quyết định bỏ cộng điểm IELTS nằm trong một chủ trương rộng hơn: thu gọn và chuẩn hóa phương thức xét tuyển đại học. Hiện các trường đang dùng nhiều hình thức tuyển sinh, được Bộ thống kê và phân loại thành khoảng 20 nhóm phương thức khác nhau – một con số quá lớn cho cùng một mục tiêu là chọn đúng người học phù hợp. Điều này dẫn đến khó khăn rõ rệt trong việc quy đổi kết quả giữa các phương thức, thậm chí gây chênh lệch chuẩn đầu vào cho cùng một ngành. Theo lộ trình, từ năm 2027 mỗi ngành, mỗi chương trình chỉ được áp dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển và đến năm 2028 sẽ giảm còn 1 phương thức. Về bản chất, Bộ muốn kéo tất cả thí sinh cùng ngành về chung một hệ tiêu chí đánh giá, nâng độ tin cậy và công bằng tuyển sinh. Tuy nhiên, trường và học sinh đã quen với nhiều “cửa” xét tuyển chắc chắn sẽ phải điều chỉnh chiến lược, và cảm giác bị xáo trộn là điều khó tránh.
Học sinh cần chuẩn bị gì trong giai đoạn chuyển đổi?
Điều khiến nhiều phụ huynh và học sinh lo lắng là: họ đã đầu tư thời gian, công sức, tiền bạc vào chứng chỉ ngoại ngữ và các phương thức xét tuyển hiện hành, trong khi chính sách lại chuẩn bị thay đổi. Các đại biểu Quốc hội đã chất vấn liệu Bộ có đánh giá đầy đủ tác động, và có đảm bảo công bố thay đổi tối thiểu 12 tháng trước cùng với lộ trình chuyển tiếp hợp lý để bảo vệ quyền lợi thí sinh hay không. Về phía người học, cách thích ứng thực tế là: coi tiếng Anh và các chứng chỉ ngoại ngữ như một phần năng lực học tập dài hạn, không chỉ là “vé cộng điểm”; theo sát quy chế tuyển sinh mới của từng trường, đặc biệt là cách quy đổi chứng chỉ; ưu tiên giữ vững điểm thi tốt nghiệp THPT vì đây vẫn là phương thức xét tuyển chủ lực. Quyết định bỏ cộng điểm IELTS có thể gây hụt hẫng, nhưng nếu nó thực sự kéo cuộc chơi về gần hơn với công bằng tuyển sinh, thì cái giá phải trả cho xáo trộn lúc này là đáng để chấp nhận.
