Chính sách bỏ cộng điểm IELTS, giải học sinh giỏi là gì và vì sao gây tranh cãi?
Chính sách bỏ cộng điểm IELTS và giải học sinh giỏi trong xét tuyển đại học là đề xuất của Bộ GD&ĐT nhằm không cho phép các trường đại học tự cộng thêm tối đa 3 điểm cho chứng chỉ ngoại ngữ hay các thành tích học tập bên ngoài, mà chỉ giữ lại điểm ưu tiên khu vực và đối tượng chính sách trong điểm xét tuyển.Đề xuất này quy định từ mùa xét tuyển đại học 2027 sẽ không còn cộng tối đa 3 điểm cho chứng chỉ IELTS hay giải học sinh giỏi trong điểm xét tuyển, đồng nghĩa những chứng chỉ ngoại ngữ, chứng chỉ quốc tế hoặc giải học sinh giỏi quốc gia sẽ không còn được cộng thêm điểm khi tính tổ hợp. Bộ GD&ĐT lý giải điểm cộng hiện tại có thể tạo bất bình đẳng và tình trạng “lợi thế chồng lợi thế” giữa các nhóm thí sinh.
Vì sao bỏ cộng điểm IELTS có lý nhưng vẫn khiến học sinh lo lắng?
Cốt lõi của đề xuất bỏ cộng điểm IELTS là nguyên tắc “một năng lực không được tính hai lần”. Nhiều trường hiện cho phép vừa dùng điểm tiếng Anh trong tổ hợp, vừa cộng thêm điểm từ chứng chỉ IELTS, thậm chí tới 1,5 điểm trên thang 30 như tại một số trường y dược hiện nay. Khi khoảng cách trúng – trượt chỉ 0,25–0,5 điểm, mức cộng này đủ đổi thứ tự trúng tuyển. Bộ GD&ĐT còn chỉ ra cơ hội tiếp cận IELTS tập trung ở đô thị, trong khi học sinh vùng sâu vùng xa khó có điều kiện luyện thi và thi chứng chỉ. Về mặt nguyên tắc công bằng, bỏ cộng điểm IELTS là hợp lý và được nhiều chuyên gia ủng hộ. Tuy vậy, đối với học sinh đã đầu tư tiền bạc, thời gian và cả chiến lược học tập xoay quanh việc dùng IELTS để xét tuyển, cảm giác bị “rút thang giữa chừng” là rất rõ ràng.
Giải học sinh giỏi: nên khen thưởng như thế nào cho công bằng?
Khác với IELTS mang nặng yếu tố dịch vụ, giải học sinh giỏi – đặc biệt cấp quốc gia – là kết quả của hệ thống bồi dưỡng trong trường công lập, với đề thi chung và giám sát của Bộ GD&ĐT. Việc bỏ cộng điểm đại trà cho mọi loại giải, từ cấp trường, tỉnh tới quốc gia, giúp tránh việc một học sinh chỉ mạnh ở một môn nhưng lại được cộng điểm vào mọi tổ hợp xét tuyển. Tuy nhiên, nếu coi giải quốc gia như không tồn tại trong xét tuyển thì cũng bất hợp lý. Các chuyên gia đề xuất nên chuyển từ cơ chế “cộng điểm” sang các kênh ghi nhận khác: tuyển thẳng đúng ngành liên quan, dùng làm tiêu chí phụ khi thí sinh bằng điểm, hoặc cấp học bổng cho năng lực nổi trội. Cách này vẫn tôn trọng thành tích học sinh giỏi mà không biến nó thành “tấm vé tăng điểm” cho mọi ngành, mọi tổ hợp.
Học sinh lớp 11, 12 hiện tại: ai đang chịu rủi ro lớn nhất?
Nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất của việc bỏ cộng điểm IELTS và giải học sinh giỏi trong xét tuyển đại học 2027 là học sinh đang học lớp 11, 12 – những em đã lên kế hoạch học tập dựa trên quy chế hiện hành. Có học sinh đang lớp 12 đã đạt IELTS 6.5, dành nhiều thời gian ôn thi vì biết chứng chỉ này được dùng trong xét tuyển, nay lo ngại quyền lợi bị cắt ngay trước ngưỡng cửa đại học và mong có “quy định chuyển tiếp” cho khóa mình. Các chuyên gia cảnh báo: nếu thay đổi từ 2027 mà không có lộ trình rõ ràng, những em đã đầu tư theo cơ chế cũ sẽ cảm thấy hụt hẫng. Trong khi đó, quy chế hiện hành yêu cầu trường phải thông báo thay đổi phương thức trước tối thiểu 12 tháng, nhưng dự thảo mới lại dự kiến có hiệu lực ngay cho tuyển sinh 2027. Đây chính là khoảng trống dễ làm học sinh cảm thấy bị đối xử thiếu công bằng, dù mục tiêu tổng thể là tăng công bằng hệ thống.
Bỏ cộng điểm có đủ tạo công bằng? Cần một lộ trình và cơ chế chuyển tiếp minh bạch
Bỏ cộng điểm IELTS và giải học sinh giỏi không tự động biến hệ thống xét tuyển đại học 2027 thành “sân chơi phẳng”. Nếu lợi thế từ IELTS được chuyển sang các kỳ thi riêng tốn kém, hay bảng quy đổi tiếng Anh quá rộng và khó kiểm soát, bất bình đẳng sẽ chỉ đổi hình thức. Vì vậy, câu hỏi không phải là có nên bỏ cộng điểm hay không – đa số chuyên gia đã đồng ý nên bỏ – mà là bỏ như thế nào để không hy sinh quyền lợi của những em đã chuẩn bị. Lựa chọn hợp lý là: công bố sớm, giữ ổn định ít nhất một chu kỳ, và có quy định chuyển tiếp rõ ràng cho các khóa đang học lớp 11, 12. Cùng lúc, cần thống nhất một nguyên tắc duy nhất: mỗi năng lực chỉ được ghi nhận một lần, gắn với yêu cầu ngành học và có lộ trình thay thế minh bạch. Chỉ khi đó, bỏ cộng điểm IELTS và giải học sinh giỏi mới trở thành bước tiến công bằng, thay vì một cú sốc chính sách.
