Bỏ cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ là gì và vì sao gây tranh luận?
Bỏ cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh đại học là chủ trương không tính thêm điểm thưởng cho các chứng chỉ tiếng Anh quốc tế hoặc thành tích học sinh giỏi, mà chuyển sang quy đổi trực tiếp năng lực ngoại ngữ vào tổ hợp xét tuyển, với mục tiêu giảm bất bình đẳng và tránh việc một kiến thức được tính hai lần trong quá trình đánh giá thí sinh. Sáng 20/9, tại phiên giải trình trước Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhiều đại biểu đã chất vấn Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo về những điều chỉnh lớn trong tuyển sinh đại học từ năm 2027, trong đó có việc bỏ cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ và siết lại số phương thức xét tuyển. Đây không chỉ là sửa kỹ thuật, mà là cú xoay chính sách tác động trực tiếp đến cách học sinh lên kế hoạch ôn thi và đầu tư cho chứng chỉ tiếng Anh.
Lý do: công bằng, tránh tính hai lần và giảm rối loạn phương thức xét tuyển
Thông điệp trung tâm của Bộ Giáo dục là rõ ràng: ưu tiên công bằng và đánh giá đúng năng lực, thay vì thưởng thêm cho người có điều kiện theo chứng chỉ quốc tế. Việc học và thi chứng chỉ quốc tế tốn chi phí đáng kể, vì thế việc cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ tạo lợi thế cho nhóm học sinh có điều kiện hơn những bạn chỉ dựa vào kỳ thi tốt nghiệp và học bạ. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, nếu một ngành yêu cầu năng lực tiếng Anh thì phải đưa ngoại ngữ thành môn thi trong tổ hợp hoặc quy đổi chứng chỉ tiếng Anh thành điểm môn tiếng Anh, chứ không thể vừa xét bằng môn khác vừa cộng thêm điểm chứng chỉ tiếng Anh. Ông cảnh báo: “Việc cộng thêm điểm như vậy sẽ tạo ra sự bất bình đẳng, khiến một loại năng lực/kiến thức được tính 2 lần và gây bất lợi cho các thí sinh khác”. Song song, hệ thống tuyển sinh hiện có hơn 20 phương thức, mỗi trường quy đổi điểm khác nhau giữa điểm thi, học bạ và chứng chỉ, làm tăng độ phức tạp và khó dự đoán cho học sinh.
Những thay đổi lớn trong tuyển sinh đại học mới: siết phương thức, quy đổi năng lực
Định hướng xét tuyển đại học mới không dừng ở việc bỏ cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ, mà còn thu hẹp mạnh số phương thức tuyển sinh. Hiện nay, các trường chủ yếu xét tuyển dựa trên kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông ( khoảng 50% ) và kết quả học bạ ( khoảng 30–40% ), phần còn lại dành cho các phương thức khác như đánh giá năng lực và chứng chỉ quốc tế. Tuy nhiên, mỗi trường lại có một cách quy đổi giữa các nguồn điểm, gây chênh lệch chuẩn đầu vào và khó giải trình. Bộ trưởng cho biết, từ năm 2027, mỗi ngành hoặc chương trình đào tạo chỉ được áp dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển, và đến năm 2028 sẽ rút gọn còn 1 phương thức phù hợp nhất. Với chứng chỉ tiếng Anh, thay vì cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ như hiện tại, Bộ hướng tới quy định quy đổi năng lực ngoại ngữ trực tiếp vào tổ hợp xét tuyển, để mọi loại điểm đều nằm trong cùng một hệ quy chiếu. Theo một phát biểu đáng chú ý, “học sinh đầu tư vào học tiếng Anh nhiều năm hoàn toàn có thể vẫn tiếp tục được sử dụng trong việc xét tuyển, nhưng nếu cộng thêm là bất lợi, một kiến thức được tính 2 lần”.
Tác động thực tế: học sinh phải đổi chiến lược ôn thi và chọn tổ hợp thông minh hơn
Đối với học sinh và phụ huynh, điểm mấu chốt không phải là “mất” cộng điểm chứng chỉ tiếng Anh, mà là phải hiểu trò chơi xét tuyển đã đổi luật. Việc ôn thi, chọn tổ hợp và lên kế hoạch lấy chứng chỉ ngoại ngữ cần gắn chặt với cách các trường quy đổi năng lực tiếng Anh vào tổ hợp xét tuyển, thay vì hi vọng cộng thêm vài điểm thưởng. Nếu ngành học yêu cầu tiếng Anh, thí sinh phải coi môn này là điểm chính thức trong tổ hợp, tức là phải tập trung ôn thi hoặc chuẩn bị chứng chỉ với mục tiêu đạt điểm quy đổi cao, không còn dư địa “cứ lấy chứng chỉ rồi cộng”. Bên cạnh đó, hệ thống tuyển sinh tuy phức tạp, nhưng về mặt thao tác đã thuận tiện hơn: học sinh có thể làm toàn bộ đăng ký xét tuyển, nộp lệ phí, đăng ký nhập học trực tuyến trên máy tính. Sự thuận lợi về kỹ thuật không bù được việc luật chơi khó hơn, nhưng nó giúp thí sinh có thêm thời gian tập trung vào chuẩn bị học lực thực chất, thay vì chạy theo quá nhiều kênh xét tuyển khác nhau.
Kết luận: công bằng hơn, áp lực đúng chỗ – nhưng cần công bố sớm và minh bạch
Nhìn ở góc độ dài hạn, việc bỏ cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ và siết số phương thức xét tuyển là bước đi hợp lý nếu mục tiêu là công bằng và đánh giá đúng năng lực người học. Một kiến thức chỉ nên được tính một lần, trong một hệ tiêu chí rõ ràng – đó là nguyên tắc đơn giản nhưng lâu nay đã bị bẻ cong bởi cơ chế cộng điểm thưởng cho chứng chỉ tiếng Anh và giải học sinh giỏi. Tuy vậy, lo lắng của học sinh và phụ huynh về lộ trình chuyển tiếp là không thể xem nhẹ: nhiều em đã đầu tư thời gian và chi phí đáng kể cho chứng chỉ theo quy định cũ. Điều cần thiết lúc này là Bộ công bố sớm quy chế xét tuyển đại học mới, chuẩn hóa cách quy đổi điểm và giám sát chéo giữa các trường, để hệ thống vừa gọn lại, vừa dự đoán được. Nếu thực hiện tốt, việc bỏ cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ sẽ không làm giảm giá trị của ngoại ngữ, mà kéo trọng tâm trở về đúng chỗ: học ngoại ngữ để dùng, và để thể hiện năng lực rõ ràng trong một kỳ thi minh bạch.
