Thị trường vốn Việt Nam: điểm nghẽn lớn nhất của tăng trưởng
Thị trường vốn Việt Nam là tổng hòa các kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho tài chính nền kinh tế, bao gồm thị trường chứng khoán, trái phiếu, các quỹ đầu tư và những định chế tài chính phi ngân hàng, có vai trò phân bổ nguồn lực cho doanh nghiệp và Nhà nước theo cơ chế thị trường, bổ sung và cân bằng với tín dụng ngân hàng truyền thống. Nhu cầu vốn đầu tư cho giai đoạn 2026-2030 được một lãnh đạo công ty quản lý tài sản ước tính lên tới khoảng 1.460 tỉ USD, gấp đôi lượng vốn sử dụng trong 5 năm trước. Con số này không chỉ nói lên quy mô tham vọng tăng trưởng, mà còn phơi bày sự lệ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng – khi dư nợ hiện tương đương 146% GDP. Nếu không nhanh chóng phát triển thị trường vốn, nền kinh tế sẽ mắc kẹt trong vòng xoáy vốn ngắn hạn cho mục tiêu dài hạn.
Vì sao phải thoát khỏi mô hình “ngân hàng gánh hết”?
Tại một tọa đàm kỷ niệm 30 năm ngành chứng khoán, các chuyên gia nhấn mạnh thách thức lớn nhất không chỉ là quy mô vốn, mà là sự mất cân đối giữa các kênh dẫn vốn. Tiền gửi ngân hàng tương đương 128,5% GDP, chủ yếu kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi vốn dài hạn qua quỹ đầu tư và quỹ hưu trí chỉ gần 1% GDP. Đó là cấu trúc rủi ro cho một nền kinh tế muốn tăng trưởng hai con số. Câu nói “Việt Nam không thể xây dựng nền kinh tế 40 năm dựa trên nguồn vốn ngắn hạn” là lời cảnh báo thẳng thắn của đại diện một tổ chức quản lý tài sản. Khi ngân hàng phải gánh phần lớn nhu cầu vốn dài hạn, hệ thống tài chính trở nên mong manh, còn doanh nghiệp thiếu những lựa chọn linh hoạt và chi phí hợp lý để huy động vốn trung dài hạn.
Thị trường chứng khoán: từ kênh bổ trợ thành trụ cột huy động vốn trung dài hạn
Sau ba thập kỷ phát triển, thị trường chứng khoán đã chuyển từ vai trò phụ trợ thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng cho tài chính nền kinh tế, hỗ trợ doanh nghiệp huy động nguồn lực trong và ngoài nước. Số tài khoản nhà đầu tư đã tăng từ khoảng 3.000 lên hơn 14,1 triệu, với hàng trăm mã cổ phiếu và chứng chỉ quỹ niêm yết. Đặc biệt, ngày 21/9/2026, thị trường được nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp theo phân loại của một tổ chức xếp hạng quốc tế, mở ra cơ hội thu hút dòng vốn ngoại lớn hơn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch và quản trị. Trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng mức huy động vốn qua thị trường chứng khoán tăng mạnh so với cùng kỳ, cho thấy kênh này đã và đang chia sẻ gánh nặng với hệ thống ngân hàng.
Mục tiêu 5,4 triệu tỷ đồng và yêu cầu nâng chất toàn diện
Bước vào giai đoạn mới, thị trường chứng khoán được giao nhiệm vụ huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng vốn trung và dài hạn trong giai đoạn 2026-2030, tương đương hơn 200 tỷ USD, để góp phần đáp ứng tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Đây là mục tiêu tham vọng nhưng hợp lý nếu xem thị trường vốn là trụ cột, không phải “kênh phụ”. Để đạt được, cơ quan quản lý xác định sáu định hướng lớn, trong đó có hoàn thiện pháp lý, nâng độ mở, triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm vào năm 2027, đa dạng hóa hàng hóa và sản phẩm tài chính, cơ cấu lại cơ sở nhà đầu tư và tăng cường giám sát thị trường. Song song, Sở giao dịch tập trung mở rộng sản phẩm, nâng cấp hạ tầng công nghệ, hoàn thiện thanh toán bù trừ và nâng chất doanh nghiệp niêm yết.
Giải pháp cốt lõi: kéo dòng tiền nhàn rỗi vào kênh đầu tư dài hạn
Cốt lõi của phát triển chứng khoán và thị trường vốn Việt Nam không chỉ là tăng chỉ số hay quy mô vốn hóa, mà là tái cấu trúc cách người dân và doanh nghiệp tích lũy, đầu tư. Hiện dòng tiền nhàn rỗi vẫn chủ yếu nằm trong ngân hàng, trong khi tài sản đầu tư qua quỹ tại một số nước có thu nhập bình quân đầu người thấp hơn lại cao hơn nhiều lần. Muốn thay đổi, thị trường phải cung cấp sản phẩm đa dạng, dễ hiểu, chi phí hợp lý; đồng thời nâng chuẩn minh bạch, quản trị doanh nghiệp để xây dựng niềm tin. Theo định hướng của cơ quan quản lý, việc đa dạng hóa sản phẩm tài chính, phát triển các loại hình quỹ và cơ cấu lại nhà đầu tư tổ chức được xem là chìa khóa để thị trường vốn trở thành kênh huy động vốn trung dài hạn chủ đạo cho tăng trưởng bền vững.
