Bài toán 1.460 tỷ USD: không chỉ thiếu vốn, mà thiếu vốn đầu tư dài hạn
Nhu cầu vốn đầu tư dài hạn của Việt Nam trong giai đoạn 2026–2030 là tổng lượng nguồn lực tài chính cần thiết để phát triển hạ tầng giao thông, năng lượng, công nghệ, khu vực tư nhân và các dự án chuyển đổi xanh, với thời gian thu hồi vốn kéo dài và đòi hỏi các dòng tiền ổn định, có khả năng gắn bó cùng nền kinh tế trong nhiều năm. Trong các tham luận mới đây, tổng nhu cầu vốn được ước tính lên tới khoảng 1.460 tỷ USD cho giai đoạn 2026–2030, với khu vực tư nhân và ngoài nhà nước chiếm hơn một nửa. Song song, các tính toán khác cho thấy tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội cùng giai đoạn khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong khi kế hoạch đầu tư công trung hạn chỉ đáp ứng được một phần. Điều đó nghĩa là khoảng trống vốn không nhỏ, nhưng vấn đề đáng lo hơn là cơ cấu: nền kinh tế đang đối diện một nhu cầu vốn đầu tư dài hạn trong khi hệ thống lại quen với dòng tiền ngắn hạn, xoay vòng nhanh. Nếu chỉ trông vào vốn ngân sách và tín dụng truyền thống, câu chuyện hạ tầng, công nghệ và tài chính bền vững sẽ khó đi xa.
Hạ tầng giao thông, năng lượng, số hóa: vì sao phải cần vốn dài hơn chu kỳ kinh doanh
Lý do khiến câu chuyện vốn đầu tư dài hạn trở nên cấp bách nằm ở cấu trúc dự án Việt Nam đang theo đuổi. Nhu cầu vốn trong những năm tới tập trung ngày càng nhiều vào hạ tầng giao thông, năng lượng, chuyển đổi xanh, công nghiệp, đô thị và các dự án có hàm lượng công nghệ cao, những lĩnh vực vốn có thời gian thu hồi kéo dài và ít phù hợp với tiền ngắn hạn. Một hệ thống đường sắt mới, mạng đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM, cùng các dự án nguồn điện và lưới truyền tải đã được định hình với quy mô đầu tư lớn và vòng đời nhiều thập kỷ. Ở chiều thể chế, triển vọng dài hạn lại đang được xây trên cải cách bộ máy, phát triển hạ tầng và hoàn thiện thị trường tài chính. Cải cách chỉ có ý nghĩa khi dòng vốn có thể kiên nhẫn đồng hành, thay vì bị áp lực lãi suất ngắn hạn và biến động thị trường cuốn đi. Đặt trong bức tranh này, câu hỏi không phải Việt Nam có đủ dự án hay không, mà là liệu nền kinh tế đã chuẩn bị một lớp vốn đầu tư dài hạn tương xứng để nuôi những chiến lược đó.
Quỹ hưu trí Việt Nam: từ công cụ an sinh thành nền tảng vốn đầu tư dài hạn
Nhìn từ góc độ tài chính, quỹ hưu trí Việt Nam đang nổi lên như ứng viên tự nhiên cho vai trò cung cấp vốn đầu tư dài hạn. Dòng tiền của quỹ hưu trí được hình thành từ quá trình tích lũy nhiều năm nhằm bảo đảm an sinh khi người lao động về hưu, nên có tính ổn định và kỳ hạn đầu tư dài hơn phần lớn nguồn vốn khác. Khác với các dòng tiền tìm kiếm lợi nhuận trong thời gian ngắn, nguồn lực này được thiết kế để gắn với mục tiêu dài hạn của người tham gia chương trình. Chính vì vậy, phát triển quỹ hưu trí không chỉ là câu chuyện bổ sung thu nhập khi về hưu, mà còn là cách xây một tầng vốn dài hạn cho nền kinh tế. Trên thế giới, quỹ hưu trí là nhóm nhà đầu tư tổ chức quan trọng trên thị trường vốn, tham gia vào cổ phiếu, trái phiếu, sản phẩm đầu tư dài hạn và thậm chí là dự án hạ tầng có vòng đời dài. Nếu biết thiết kế khung pháp lý phù hợp, Việt Nam có thể biến tiết kiệm hưu trí bổ sung thành nguồn lực cho tài chính bền vững, thay vì để tiền nhàn rỗi nằm rời rạc trong hệ thống.
Khung pháp lý đang mở rộng: cơ hội nhưng chưa đủ để bù khoảng trống vốn
Điểm sáng là thị trường quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện ở Việt Nam đã có nền tảng pháp lý từ Nghị định 88/2016/NĐ-CP, cho phép người lao động, người sử dụng lao động và các tổ chức quản lý quỹ cùng tham gia tích lũy và đầu tư dài hạn. Sau nghị định này, Bộ Tài chính đã cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ quản lý quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện cho một số doanh nghiệp, và từ năm 2021 các quỹ bắt đầu đi vào hoạt động. Đến cuối năm 2025, thị trường ghi nhận 7 quỹ với tổng tài sản ròng tăng hơn 50% so với năm trước, và số người tham gia cũng tăng đáng kể. Chưa dừng lại ở đó, năm 2026 được xem là mốc bản lề với việc Chính phủ ban hành Nghị định 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung, bổ sung thêm một lớp thể chế cho chương trình này. Tuy nhiên, nếu đặt bên cạnh nhu cầu 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội, quy mô hiện tại của quỹ hưu trí Việt Nam vẫn còn rất nhỏ. Khu vực quỹ hưu trí có tiềm năng, nhưng sẽ không thể một mình lấp đầy khoảng trống vốn nếu không đi cùng các kênh khác như trái phiếu hạ tầng, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư dài hạn hay cải cách sâu hơn hệ thống hưu trí.
Muốn tài chính bền vững: cần vốn dài hạn và thông tin minh bạch cho nhà đầu tư
Ngay cả khi Việt Nam xây dựng được một lớp vốn đầu tư dài hạn thông qua quỹ hưu trí và các kênh khác, đó mới chỉ là nửa bài toán. Để dòng vốn thực sự chảy vào doanh nghiệp và dự án, nhà đầu tư phải có đủ thông tin để đánh giá khả năng trả nợ, mức độ rủi ro và chất lượng tài chính của tổ chức phát hành. Đây là lý do xếp hạng tín nhiệm được nhấn mạnh như mắt xích không thể thiếu: nó cải thiện tính minh bạch và thu hẹp khoảng cách thông tin giữa nhà đầu tư với tổ chức phát hành. Một hệ thống xếp hạng đáng tin cậy sẽ hỗ trợ sự phát triển ổn định và bền vững của thị trường trái phiếu, qua đó nâng chất lượng tài chính bền vững của toàn hệ thống. Theo lãnh đạo một công ty quản lý quỹ, để vốn đầu tư dài hạn thực sự đi vào nền kinh tế, việc hình thành nguồn vốn là chưa đủ; cần cơ chế nhận diện, đánh giá và lựa chọn doanh nghiệp, tổ chức phát hành và dự án có khả năng sử dụng vốn minh bạch và bền vững trong dài hạn. Nếu Việt Nam kết hợp được vốn ổn định từ quỹ hưu trí Việt Nam, các sản phẩm tài chính xanh và bộ tiêu chuẩn thông tin rõ ràng, bài toán 1.460 tỷ USD sẽ không còn là nỗi lo về “thiếu tiền”, mà là bước khởi đầu cho một cấu trúc tài chính bền vững hơn.
