Thỏa thuận F-35: bước đi khẳng định ưu thế không quân Mỹ
Thỏa thuận khung 10 năm giữa Lầu Năm Góc và Lockheed Martin để mua ít nhất 850 tiêm kích F-35 Lightning II là kế hoạch mua sắm dài hạn nhằm củng cố ưu thế trên không của Mỹ, ổn định chuỗi cung ứng quốc phòng và gửi đi thông điệp răn đe chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh quân sự toàn cầu gia tăng. Đây không chỉ là một hợp đồng mua sắm, mà là lời tuyên bố rằng tiêm kích F-35 Mỹ sẽ tiếp tục là xương sống của sức mạnh không quân nước này trong nhiều thập kỷ tới. Điểm đáng chú ý là thỏa thuận áp dụng cho các lô sản xuất từ 21 đến 30, duy trì nhịp độ 156 chiếc mỗi năm cho cả Mỹ và các đối tác quốc tế, tương đương 1.560 máy bay trong 10 năm. Việc quân đội Mỹ dự kiến tiếp nhận tối thiểu 850 chiếc cùng phụ tùng, gói nâng cấp và dịch vụ hậu cần cho thấy họ không chỉ mua chiến đấu cơ hiện đại, mà mua cả một hệ sinh thái công nghệ quân sự Mỹ xoay quanh F-35. Về mặt chính trị – ngân sách, hợp đồng vẫn cần Quốc hội phê duyệt quyền mua sắm nhiều năm, nhưng việc công bố sớm cấu trúc thỏa thuận là cách Lầu Năm Góc đặt áp lực lên giới lập pháp: hoặc chấp nhận chiến lược F-35, hoặc phải đề xuất một tầm nhìn thay thế thuyết phục hơn.
F-35 như một nền tảng chiến đấu cơ hiện đại, không chỉ là một chiếc máy bay
Nếu nhìn F-35 như một chiếc tiêm kích đơn lẻ, sẽ khó hiểu vì sao Mỹ lại cam kết dài hạn ở quy mô như vậy. F-35 thực chất là một nền tảng chiến đấu cơ hiện đại đa biến thể: F-35A cho không quân, F-35B cất cánh đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng cho thủy quân lục chiến, F-35C dành cho tàu sân bay. Điều này cho phép Mỹ chuẩn hóa phần lớn năng lực tác chiến trên không quanh một họ máy bay duy nhất. Trên toàn cầu đã có hơn 1.375 chiếc F-35 vận hành tại 42 căn cứ, tích lũy hơn 1 triệu giờ bay an toàn. Con số này là câu trả lời rõ ràng cho những hoài nghi về độ tin cậy của chương trình: F-35 đã chuyển từ "dự án thử nghiệm đắt đỏ" sang "hệ thống vũ khí đang phục vụ thường trực". Một câu nói có thể trích dẫn là: "Động thái này đưa Mỹ tiến gần hơn mục tiêu biên chế tổng cộng 2.456 tiêm kích F-35 cho ba quân chủng". Đây là tham vọng xây dựng một mạng lưới cảm biến – hỏa lực trên không, nơi mỗi F-35 là một nút trong hệ thống chiến tranh mạng trung tâm.
Chuỗi cung ứng quốc phòng và vai trò của Lockheed Martin
Thỏa thuận Lockheed Martin không chỉ là hợp đồng giữa một tập đoàn và Lầu Năm Góc, mà là cam kết dài hạn với cả mạng lưới nhà thầu phụ phía sau công nghệ quân sự Mỹ. Hơn 60% giá trị thiết bị trên F-35 do các nhà thầu như Northrop Grumman và BAE Systems cung ứng. Khi Mỹ chuyển sang cơ chế mua sắm 10 năm thay vì ký từng lô ngắn hạn, họ đang bảo đảm cho hàng trăm nhà máy, hàng chục nghìn lao động và chuỗi linh kiện phức tạp có thể lên kế hoạch dài hạn. Lockheed Martin cam kết tự đầu tư tối thiểu 7 tỉ USD vào chương trình F-35, cho thấy doanh nghiệp cũng đặt cược vào tương lai của dòng tiêm kích này. Về bản chất, đây là sự chia sẻ rủi ro: nhà nước bảo đảm đơn hàng, doanh nghiệp bỏ vốn nâng cấp năng lực sản xuất. Từ góc độ chiến lược, Lầu Năm Góc mua sắm theo khung 10 năm là cách "đóng khung" công nghiệp quốc phòng Mỹ quanh F-35. Một khi chuỗi cung ứng đã ổn định ở quy mô 156 chiếc/năm, việc chuyển sang một dòng máy bay mới sẽ trở nên tốn kém và khó khăn hơn nhiều – nghĩa là F-35 gần như được bảo đảm vị trí trung tâm trong cấu trúc lực lượng không quân Mỹ.
Bức tranh đối trọng: Filin giá rẻ và căn cứ ngầm Eagle 44
Trong khi Mỹ đầu tư vào tiêm kích F-35 Mỹ đắt đỏ, Nga và Iran lại chọn những hướng đi khác để đối trọng. Nga triển khai tên lửa hành trình giá rẻ Filin trên chiến trường Ukraine, với tầm bắn tối đa 1.200 km, tốc độ khoảng 800 km/h và đầu đạn 50–100 kg. Filin được phóng từ mặt đất, dùng tầng đẩy nhiên liệu rắn trước khi kích hoạt động cơ phản lực chính, thân dài 3,5 m, sải cánh 3 m, cấu tạo từ vật liệu composite sợi carbon kết hợp sợi thủy tinh và một số bộ phận in 3D. Đây là lựa chọn ưu tiên số lượng và chi phí thấp hơn là tính năng tàng hình tối tân. Song song, Iran đang khôi phục căn cứ không quân ngầm Eagle 44 dưới chân dãy Zagros, cách eo biển Hormuz khoảng 160 km, với đường băng chính dài 4,3 km và hệ thống đường lăn xuyên núi kết nối 4 cửa hầm kiên cố. Ảnh vệ tinh cho thấy đường băng đã được dọn sạch và một nhánh đường lăn mới ở phía Tây đang được rải bê tông. Cấu trúc đá dày bảo vệ máy bay khỏi vũ khí thông thường, nhưng cửa hầm và đường lăn lộ thiên vẫn là điểm yếu chiến thuật dễ bị phong tỏa.
Kết luận: F-35 là lựa chọn chiến lược, không phải lựa chọn duy nhất
Nhìn tổng thể, thỏa thuận Lầu Năm Góc mua sắm F-35 cho thấy Mỹ chấp nhận trả giá cao để duy trì ưu thế công nghệ trên không, trong khi đối thủ lại tìm cách bù đắp bằng tên lửa hành trình giá rẻ như Filin và hạ tầng căn cứ ngầm như Eagle 44. Mỗi bên đang chơi một ván cờ khác nhau: Mỹ đặt cược vào chiến đấu cơ hiện đại thế hệ 5, Nga ưu tiên hỏa lực tầm xa chi phí thấp, Iran đầu tư vào khả năng sống sót của lực lượng không quân. Câu hỏi không phải là F-35 có hoàn hảo hay không, mà là liệu chiến lược tập trung vào một nền tảng tiêm kích tàng hình có phù hợp với môi trường chiến tranh ngày càng bão hòa tên lửa và UAV giá rẻ hay không. Đến thời điểm này, Mỹ đã trả lời bằng hành động: "Cơ chế mua sắm 10 năm đánh dấu bước chuyển so với phương thức ký kết từng lô ngắn hạn trước đây". Phần còn lại sẽ do thực tế chiến trường trong thập kỷ tới kiểm chứng.
