Lô hàng đầu tiên mang ý nghĩa thương mại, chưa phải cú hích giá
Thỏa thuận Mỹ Nga về diesel là cam kết nối lại xuất khẩu nhiên liệu diesel của Nga tới khách hàng Mỹ và thị trường thế giới, trong bối cảnh nguồn cung bị thắt chặt và giá nhiên liệu tăng cao. Lô diesel đầu tiên theo thỏa thuận đã rời cảng Primorsk trên biển Baltic, hướng tới New York; tàu Agioi Fanendes treo cờ Malta chở khoảng 40.000 tấn diesel hàm lượng lưu huỳnh cực thấp, tương đương khoảng 300.000 thùng, sau khi nhận hàng ngày 22/10. Diễn biến này xảy ra khoảng hai tuần sau khi Tổng thống Donald Trump thông báo đạt thỏa thuận với Tổng thống Vladimir Putin, khi giá nhiên liệu tại Mỹ vẫn cao trước cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11. Đây là dấu mốc đáng kể sau hơn ba năm gián đoạn, nhưng một chuyến tàu chưa đủ để chứng minh rằng dòng cung ứng sẽ duy trì đều đặn hay làm thị trường đảo chiều.
Ba tàu đã lên đường, kế hoạch xuất khẩu còn tham vọng
Lô đầu tiên không phải tín hiệu duy nhất. Ngày 23/10, Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak cho biết ba tàu chở diesel đã hướng tới Bờ Đông Đại Tây Dương, trong lúc hai bên thúc đẩy hoàn tất hợp đồng cung ứng; thông tin công bố chưa xác định điểm đến cụ thể của cả ba tàu. Novak nói Nga sẵn sàng cung cấp lượng diesel Mỹ cần, còn Tổng thống Trump nhấn mạnh nguồn hàng không dành riêng cho Mỹ: “Họ không cung cấp dầu cho riêng chúng ta; họ còn cung cấp dầu cho cả thế giới và đó là một điều rất tốt”. Kế hoạch được công bố là 300.000 tấn trong tháng 10, tăng lên 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn trong tháng 12; mục tiêu xuất khẩu sau đó là khoảng 3–3,5 triệu tấn mỗi tháng vào cuối năm. Những con số này thể hiện tham vọng thương mại, nhưng vẫn là kế hoạch cần được kiểm chứng bằng hàng giao thực tế.
Khoảng cách giữa cam kết và nhu cầu vẫn lớn
Kỳ vọng giá giảm vấp phải một phép so sánh bất lợi: lô 40.000 tấn đầu tiên chỉ bằng khoảng 7% lượng diesel Mỹ tiêu thụ trong một ngày. Tính theo mức bổ sung bình quân trong một tháng, lô hàng tương đương khoảng 73.000 thùng mỗi ngày, trong khi Michelle Brouhard, Trưởng bộ phận chính sách và rủi ro địa chính trị tại Kpler, ước tính thị trường cần thêm khoảng 400.000 thùng mỗi ngày để giá giảm rõ rệt. Một ước tính khác cho rằng cần tới 850.000 thùng mỗi ngày. Trong khi đó, xuất khẩu diesel từ Nga và Trung Đông đã hụt tổng cộng 1,3 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 9, tương đương khoảng 4,5% nhu cầu toàn cầu. Vì vậy, diesel Nga có thể bổ sung nguồn cung và giảm phần nào sức ép, nhưng khối lượng cam kết hiện nêu khó đủ lớn để kéo giá nhiên liệu toàn cầu xuống đáng kể.
Nguồn hàng và vận tải là những điểm nghẽn quyết định
Ngay cả kế hoạch giao hàng cũng chưa bảo đảm nguồn cung sẽ đến đúng lúc hoặc đủ lượng. Theo các ước tính được nêu, khoảng 45% công suất lọc dầu Nga đang ngừng hoạt động; các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu có thể khiến một số cơ sở chưa trở lại thị trường quốc tế trước cuối năm. Nga cũng phải cân đối xuất khẩu với sản xuất trong nước, nơi nhu cầu diesel chiếm phần lớn sản lượng hiện có. Khâu vận chuyển thêm bất định: rủi ro an ninh trên Biển Đen, tình trạng thiếu tàu chở dầu và sự dè dặt của chủ tàu trước các lệnh trừng phạt còn hiệu lực ở những nước phương Tây khác đều có thể cản trở giao hàng. Nga đã dỡ bỏ hạn chế xuất khẩu diesel trong nước để thúc đẩy nguồn hàng, nhưng thỏa thuận Mỹ Nga vẫn cần được đánh giá qua nhịp giao thực tế, không chỉ qua tuyên bố.
Kết luận: tín hiệu chính trị rõ hơn tác động giá trước mắt
Việc diesel Nga quay lại hướng tới Mỹ có ý nghĩa thương mại và chính trị: Washington có thêm một nguồn cung tiềm năng, còn Moscow tìm cách nối lại và mở rộng xuất khẩu. Tuy nhiên, tuyên bố của Trump rằng nhiên liệu sẽ phục vụ thị trường thế giới không làm thay đổi phép tính về quy mô: một lô hàng nhỏ hơn nhiều so với mức bổ sung mà giới phân tích cho là cần thiết, trong khi năng lực lọc dầu và vận tải đều đối mặt trở ngại. Nếu các chuyến giao thường xuyên tiếp tục và kế hoạch tăng sản lượng thành hiện thực, nguồn cung có thể giúp giảm bớt căng thẳng theo thời gian. Còn ở thời điểm này, người tiêu thụ không nên xem thỏa thuận là bảo đảm giá diesel sẽ sớm hạ. Giá nhiên liệu toàn cầu nhiều khả năng vẫn phụ thuộc vào việc các nguồn cung bị gián đoạn có thực sự được khôi phục hay không.
