Đấu giá lại có chọn lọc, không dàn trải
Đấu giá lại mỏ khoáng sản là việc cơ quan chức năng rà soát các mỏ từng đấu giá không thành, rồi lựa chọn khu vực phù hợp để tổ chức phiên đấu giá mới theo quy định. Với Quảng Ngãi, kế hoạch này vừa nhằm khơi thông nguồn mỏ vật liệu xây dựng, vừa phải tính đến nhu cầu của những dự án lớn sắp triển khai.
Trong phiên ngày 25 và 26/9/2026, tỉnh đưa ra đấu giá 58 mỏ cát, đá, đất san lấp và sét làm gạch ngói; 22 mỏ không thành do thiếu số người tham gia hoặc hồ sơ, thủ tục có sai sót. Sở Công Thương đang rà soát để chọn một số mỏ đấu giá lại, dự kiến trong tháng 11/2026. Đây là hướng đi hợp lý hơn việc đưa toàn bộ mỏ trở lại thị trường, bởi một phần nguồn cung cần được giữ cho các công trình trọng điểm, trong đó có dự án thành phần giai đoạn 2 cao tốc Bắc – Nam đoạn qua Quảng Ngãi và đường sắt cao tốc.
Đợt đấu giá tháng 9 có 36 trong tổng số 58 mỏ thành công, nhưng kết quả ấy chưa đủ để bảo đảm nguồn vật liệu sẽ sớm đến công trường. Việc chọn mỏ đấu lại cần gắn với nhu cầu thực tế, điều kiện khai thác và khả năng hoàn thiện hồ sơ, thay vì chỉ nhắm đến số lượng.
Nguồn cung cần đi cùng kỷ luật đấu giá
Các mỏ đưa ra đấu giá gồm 19 mỏ cát, 6 mỏ đá, 1 mỏ sét làm gạch ngói và 32 mỏ đất san lấp. Đây là đợt đấu giá mỏ vật liệu xây dựng thông thường có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của tỉnh, được tổ chức trong bối cảnh nguồn vật liệu khan hiếm và nhiều dự án cần nguồn cung ổn định. Quy mô lớn có thể mở thêm cơ hội cung ứng, nhưng số mỏ đấu thành công không tự động đồng nghĩa với vật liệu sẵn sàng khai thác.
Trường hợp một doanh nghiệp xin trả lại mỏ cát thôn Minh Thành sau khi trúng đấu giá cho thấy rủi ro khi người tham gia không cân nhắc kỹ năng lực và mức giá trước khi cam kết. Doanh nghiệp này nêu lý do ghi nhầm giá, không đủ khả năng thực hiện và mất khoản tiền đặt trước gần 864 triệu đồng. Bài học không nằm ở việc đẩy giá lên cao, mà ở yêu cầu quy trình đấu giá phải minh bạch, hồ sơ chặt chẽ và người dự đấu có năng lực thực hiện.
Nếu các phiên đấu lại sửa được những điểm yếu về thủ tục và trách nhiệm sau khi trúng đấu giá, nguồn khoáng sản Quảng Ngãi mới có thể chuyển thành nguồn vật liệu thực chất cho công trình. Ngược lại, một phiên đấu giá thành trên giấy nhưng không dẫn đến khai thác sẽ tiếp tục kéo dài tình trạng thiếu nguồn cung.
Nạo vét hồ: khôi phục dung tích, tận thu đúng cách
Đấu giá mỏ chỉ là một phần trong cách Quảng Ngãi tìm nguồn vật liệu; nạo vét hồ chứa cũng cần được xem như cơ hội tận dụng tài nguyên tại chỗ, nhưng phải đi kèm quản lý chặt khối lượng và điều kiện thu hồi. Ngày 21/10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Phước Hiền yêu cầu các sở, ngành xây dựng phương án nạo vét phù hợp, kết hợp tận thu khoáng sản và tránh thất thoát, lãng phí.
Tỉnh có 211 hồ chứa thủy lợi với tổng dung tích khoảng 487,29 triệu mét khối; bồi lắng qua nhiều năm làm giảm dung tích hữu ích, ảnh hưởng khả năng tích nước. Trong 43 hồ thủy lợi phía Đông được rà soát, 27 hồ đã được thống nhất cho nạo vét và 12 hồ đã thi công; tỉnh dự kiến xem xét thêm các hồ bồi lắng lớn trong năm 2027. Khôi phục khả năng tích trữ nước có ý nghĩa thiết thực khi nguy cơ hạn hán, thiếu nước sinh hoạt và sản xuất ngày càng đáng lưu ý.
Ở dự án thông luồng cảng cá Sa Huỳnh, khối lượng nạo vét còn lại ước tính hơn 400.000 mét khối; tỉnh thống nhất cho đơn vị thi công tận thu vật chất nạo vét theo quy định. Cách làm này có thể giảm nhu cầu bãi thải, tận dụng nguồn vật liệu phù hợp và tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, lợi ích chỉ bền vững nếu khối lượng được kiểm soát, vật chất được phân loại và phương án tận thu tuân thủ pháp luật.
Hiệu quả nằm ở khâu thực hiện
Kế hoạch đấu giá lại vào tháng 11 và yêu cầu nạo vét kết hợp tận thu phản ánh cùng một mục tiêu: biến khoáng sản sẵn có thành nguồn lực phục vụ công trình, thay vì để mỏ bỏ trống hoặc vật chất nạo vét trở thành tài nguyên thất thải. Nhưng hiệu quả không thể đo bằng số phiên đấu giá hay khối lượng đào xúc đơn thuần.
Quảng Ngãi cần công khai tiêu chí lựa chọn mỏ, bảo đảm hồ sơ đấu giá chính xác và gắn trách nhiệm của người trúng đấu với khả năng khai thác thực tế. Với nạo vét hồ, tỉnh cần kiểm soát chặt vật chất phát sinh, xác định rõ phần đủ điều kiện làm vật liệu xây dựng và quy hoạch nơi tiếp nhận phần còn lại. Làm tốt các khâu ấy mới giúp nguồn khoáng sản Quảng Ngãi vừa hỗ trợ hạ tầng, vừa bảo vệ an toàn công trình và lợi ích cộng đồng.
Đấu giá lại có chọn lọc là bước cần thiết, nhưng chưa phải lời giải hoàn chỉnh cho bài toán vật liệu. Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc tỉnh nối được quy hoạch nguồn cung với nhu cầu dự án, kỷ luật đấu giá và quản lý tài nguyên sau nạo vét.
