Từ tăng lao động sang tăng trưởng năng suất: bước ngoặt của Thái Nguyên
Tăng trưởng năng suất trong công nghiệp là quá trình nâng giá trị sản lượng và chất lượng sản phẩm trên cùng một đơn vị nguồn lực, nghĩa là mỗi dây chuyền, mỗi thiết bị và mỗi lao động tạo ra nhiều giá trị hơn mà không nhất thiết phải mở rộng quy mô nhà xưởng hay tuyển thêm người, nhờ áp dụng công nghệ, tự động hóa công nghiệp, quản trị hiện đại và cải tiến quy trình liên tục. Kết quả sản xuất công nghiệp của Thái Nguyên trong 6 tháng đầu năm cho thấy chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 19,88% trong khi số lao động trong các doanh nghiệp công nghiệp chỉ tăng 0,6%. Đây không phải là tăng trưởng “ăn may”, mà là dấu hiệu rõ ràng của một mô hình phát triển mới: công nghiệp Thái Nguyên bắt đầu thoát khỏi quỹ đạo tăng trưởng theo chiều rộng, chuyển sang dựa vào hiệu suất sản xuất và chất lượng. Trong bối cảnh yêu cầu về công nghệ, chất lượng và giá trị gia tăng ngày càng cao, việc tỉnh chọn con đường năng suất thay vì chạy theo lợi thế lao động rẻ là lựa chọn đúng thời điểm.
Vì sao mô hình mới mở rộng dư địa tăng trưởng công nghiệp Thái Nguyên?
Trong nhiều năm, nguồn lao động dồi dào từng là lợi thế chính giúp công nghiệp Thái Nguyên phát triển và thu hút đầu tư. Nhưng lợi thế này đang dần bão hòa: chi phí lao động tăng, yêu cầu kỹ năng cao hơn, thiếu hụt nhân lực chất lượng. Nếu tiếp tục mở rộng theo kiểu tăng nhà xưởng, tăng ca, tăng người, nền công nghiệp sẽ nhanh chóng đụng trần. Điều đáng chú ý là hiện nay, giá trị được tạo ra ngày càng nhiều hơn từ năng suất, khi mỗi doanh nghiệp, mỗi dây chuyền sản xuất và mỗi người lao động đều tạo ra hiệu quả cao hơn. Khi giá trị được tạo ra nhiều hơn trên cùng một nguồn lực, công nghiệp Thái Nguyên có thêm dư địa để duy trì tốc độ tăng trưởng cao mà vẫn tiết kiệm đất đai, năng lượng, hạ tầng và cả chi phí xã hội. Đây chính là nền tảng để hướng tới tăng trưởng hai con số bền vững, thay vì những cú bùng nổ ngắn hạn rồi hụt hơi.
Bên trong nhà máy: hiệu suất sản xuất tăng nhờ số hóa và quản trị tinh gọn
Điểm chung quan trọng của nhiều doanh nghiệp công nghiệp Thái Nguyên là không chạy theo số lượng lao động, mà tập trung vào hiệu suất sản xuất. Tại một doanh nghiệp lớn trong ngành may, doanh thu 6 tháng tăng hơn 20% so với cùng kỳ, nhưng số lao động duy trì ổn định quanh 19.000 người. Mỗi chuyền may đều được kết nối phần mềm quản trị sản xuất; chỉ cần một công đoạn chậm, bộ phận kỹ thuật lập tức nhìn thấy trên hệ thống để điều chỉnh, cân bằng năng suất toàn chuyền. Từ khâu cấp phát nguyên phụ liệu, kiểm soát chất lượng đến bố trí lao động đều được quản lý bằng dữ liệu, giúp giảm thời gian chờ, hạn chế lãng phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Câu nói của lãnh đạo doanh nghiệp khá đáng nhớ: thay vì nghĩ “có đơn hàng là tuyển thêm người”, họ đặt câu hỏi “làm sao với lực lượng hiện hữu tạo ra nhiều sản phẩm hơn, chất lượng tốt hơn”. Đó là tư duy năng suất, không phải tư duy mở rộng giản đơn.
Tự động hóa công nghiệp và công nghệ số: động cơ mới của tăng trưởng hai con số
Sự dịch chuyển sang tăng trưởng năng suất thể hiện rõ qua làn sóng đầu tư thiết bị hiện đại và tự động hóa công nghiệp. Nhiều doanh nghiệp trong khu công nghiệp đã đầu tư mạnh để nâng cấp dây chuyền và hệ thống quản trị; nhờ đó, năng suất lao động cải thiện rõ rệt, tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn ngay từ lần kiểm tra đầu tiên gần như tuyệt đối, chi phí giảm và chất lượng tăng. Đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại và ứng dụng công nghệ trong sản xuất giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng sản phẩm và tăng sức cạnh tranh. Thay vì phát triển theo chiều rộng, ngày càng nhiều doanh nghiệp lựa chọn đầu tư vào công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị để tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một nguồn lực. Khi năng suất trở thành thước đo mới của tăng trưởng công nghiệp, Thái Nguyên có cơ sở vững chắc hơn để theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số một cách ổn định, thay vì “đốt” tài nguyên và lao động giá rẻ.
Bài học chính sách: coi năng suất là tiêu chí trung tâm, không phải khẩu hiệu
Điểm đáng bàn nhất từ câu chuyện công nghiệp Thái Nguyên không nằm ở vài con số ấn tượng, mà ở sự thay đổi tư duy: năng suất được coi là thước đo mới của tăng trưởng, không còn là phụ lục trong báo cáo. Sự chuyển dịch này phản ánh xu hướng phát triển mới, từ tăng trưởng dựa vào quy mô sang dựa trên năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng. Nếu tỉnh tiếp tục kiên định với hướng đi này – ưu tiên doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ, tự động hóa công nghiệp, quản trị tinh gọn, đào tạo kỹ năng – thì dư địa tăng trưởng sẽ rộng hơn mức mà các con số hiện tại thể hiện. Ngược lại, nếu quay lại mô hình “trải thảm” cho dự án dùng nhiều đất, nhiều lao động giá rẻ, lợi thế hiện tại sẽ nhanh chóng bị xói mòn. Thái Nguyên đang đứng trước cơ hội hiếm: biến năng suất thành bản sắc phát triển công nghiệp, và nếu làm được, đây có thể trở thành mẫu hình tham khảo cho nhiều địa phương đang mắc kẹt trong bẫy tăng trưởng theo chiều rộng.
