Năng suất công nghiệp Thái Nguyên: bước ngoặt từ “lao động rẻ” sang tăng trưởng chiều sâu
Năng suất công nghiệp Thái Nguyên là cách tỉnh chuyển động lực tăng trưởng từ mở rộng quy mô lao động và đầu tư sang tạo thêm giá trị trên mỗi dây chuyền, mỗi người lao động và mỗi đơn vị chi phí, nhờ ứng dụng công nghệ, đổi mới quản trị và kết nối thị trường hiệu quả hơn.
Sáu tháng đầu năm, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) của Thái Nguyên tăng 19,88%, trong đó ngành chế biến, chế tạo tăng 20,28% – mức cao nhất trong 5 năm gần đây. Trong khi đó, số lao động trong các doanh nghiệp công nghiệp chỉ tăng khoảng 0,6%, thấp hơn rất nhiều so với tốc độ tăng sản xuất. Sự lệch pha tích cực này cho thấy động lực tăng trưởng không còn nằm ở việc tuyển thêm công nhân mà ở việc nâng cao năng suất công nghiệp Thái Nguyên. Đây không chỉ là một con số đẹp, mà là tín hiệu cho thấy tỉnh chủ động rời bỏ tư duy “lao động dồi dào, chi phí thấp” để chọn con đường tăng trưởng chiều sâu, dựa trên năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng.
Từ chuyền may đến dây chuyền công nghệ: năng suất được tạo ra ở đâu?
Nếu muốn hiểu năng suất công nghiệp Thái Nguyên đang tăng lên bằng cách nào, hãy nhìn vào cách các doanh nghiệp tái thiết kế quy trình sản xuất, không phải bảng chấm công. Ở Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG, doanh thu 6 tháng đạt 4.865 tỷ đồng, tăng 20,5% so với cùng kỳ và hoàn thành hơn 51,2% kế hoạch năm. Con số này không đi kèm một đợt tuyển dụng ồ ạt; doanh nghiệp hiện duy trì việc làm ổn định cho hơn 19.000 lao động trên nhiều nhà máy.
Thay vì thêm người, TNG kết nối từng chuyền may với phần mềm quản trị sản xuất; chỉ cần một công đoạn chậm, bộ phận kỹ thuật lập tức điều chỉnh để cân bằng năng suất toàn chuyền. Dữ liệu được dùng để cấp phát nguyên phụ liệu, kiểm soát chất lượng, bố trí lao động, giúp giảm thời gian chờ và lãng phí. Song song, doanh nghiệp đầu tư thiết bị, máy chuyên dùng, số hóa hệ thống quản trị, triển khai quản trị tinh gọn và tăng đào tạo kỹ năng cho công nhân. Đây là tăng trưởng chiều sâu đúng nghĩa: nhiều giá trị hơn trên cùng một lực lượng lao động, thay vì đuổi theo đơn hàng bằng cách tăng ca và tăng người.
Chính quyền không còn “nghe than khó”, mà chủ động mở thị trường và yêu cầu đổi mới quản trị gang thép
Một trụ cột quan trọng của tăng trưởng chiều sâu ở Thái Nguyên là cách chính quyền hành động với ngành thép. Với Công ty CP Gang thép Thái Nguyên (TISCO), tỉnh không dừng lại ở việc ghi nhận khó khăn, mà chủ động đóng vai trò “kiến trúc sư kết nối thị trường”. Ngày 31/7/2026, thông qua sự kết nối của tỉnh, TISCO ký biên bản ghi nhớ hợp tác với 12 chủ đầu tư, doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng 168.000 tấn thép cho các công trình trên địa bàn. Chỉ hơn một tuần sau, ngày 8/8/2026, TISCO tiếp tục ký với 6 chủ đầu tư, tổng nhu cầu 75.000 tấn thép.
Điều đáng nói là tỉnh không ép bất kỳ đơn vị nào phải mua thép của TISCO; chính quyền chỉ mở cánh cửa kết nối, phần còn lại thuộc về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Chính cách tiếp cận này buộc TISCO phải đổi mới quản trị gang thép theo chuẩn thị trường: chứng minh bằng chất lượng, giá thành, tiến độ, dịch vụ kỹ thuật và uy tín thương hiệu. Đó là bước chuyển cần thiết để một “tượng đài” luyện kim không sống dựa vào ưu ái, mà sống bằng năng suất cao hơn, công nghệ hiện đại hơn, tiêu hao năng lượng thấp hơn, khả năng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh tốt hơn.
Cụ thể hóa Nghị quyết 79: khi kinh tế nhà nước phải dẫn dắt bằng hiệu quả chứ không bằng quy mô
Đằng sau các động thái với TISCO là nỗ lực cụ thể hóa Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước. Nghị quyết này xác định kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường; đồng thời yêu cầu củng cố, phát triển doanh nghiệp nhà nước như một lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước. Nhưng “lực lượng vật chất quan trọng” không thể chỉ là những tập đoàn lớn về quy mô; họ phải đóng góp vào tăng trưởng kinh tế bền vững bằng năng suất và giá trị gia tăng cao hơn.
Một định hướng rất đáng chú ý của Nghị quyết 79 là khuyến khích doanh nghiệp có vốn nhà nước liên kết với các doanh nghiệp khác trong chuỗi giá trị, huy động nguồn lực xã hội, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao hiệu quả quản trị. Với TISCO, điều đó đồng nghĩa: phải tự đổi mới mạnh mẽ hơn; bởi thứ giữ chân khách hàng không phải một cuộc kết nối, mà là thép đạt chuẩn, giá thành cạnh tranh, giao hàng đúng tiến độ và dịch vụ hậu mãi tốt. Nhìn dưới góc độ tăng trưởng chiều sâu, đây là cách tỉnh dùng khung chính sách cấp trung ương để tạo áp lực và động lực đổi mới quản trị gang thép ngay trên địa bàn – một cách cụ thể hóa Nghị quyết 79 bằng việc làm đo được bằng năng suất và thị phần, chứ không chỉ bằng báo cáo.
Dư địa mới cho tăng trưởng kinh tế bền vững: không thêm người, thêm lương tri công nghệ
Khi sản xuất công nghiệp tăng 19,88% mà lao động chỉ tăng 0,6%, Thái Nguyên đang chứng minh một điều: dư địa tăng trưởng không còn nằm ở việc trải rộng thêm nhà xưởng và tuyển thêm công nhân, mà ở chỗ mỗi người, mỗi dây chuyền làm được nhiều hơn, tốt hơn. Xu hướng này thể hiện rõ khi ngày càng nhiều doanh nghiệp chọn đầu tư công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị để tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một nguồn lực.
Ngành Công Thương Thái Nguyên đặt mục tiêu tiếp tục triển khai các giải pháp phát triển công nghiệp theo chiều sâu, khuyến khích chuyển đổi số, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi giá trị được tạo ra nhiều hơn trên cùng một nguồn lực, công nghiệp Thái Nguyên có thêm động lực để phát triển nhanh, đồng thời giữ được mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững, thay vì trả giá bằng khai thác lao động giá rẻ hay mở rộng bằng mọi giá. Câu chuyện của Thái Nguyên vì thế là lời nhắc rõ ràng: trong công nghiệp hiện đại, lợi thế không còn là nơi nào nhiều người làm, mà là nơi nào mỗi người làm ra nhiều giá trị hơn.
