Tăng trưởng công nghiệp hai con số: câu chuyện năng suất chứ không còn là số lượng
Thái Nguyên tăng trưởng công nghiệp theo hướng mới là quá trình chuyển từ mô hình dựa vào mở rộng lao động và vốn sang mô hình dựa trên nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và giá trị gia tăng, trong đó mỗi doanh nghiệp và người lao động tạo ra nhiều sản phẩm hơn, tốt hơn trên cùng một lượng nguồn lực. Khi chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 19,88% trong khi số lao động trong doanh nghiệp công nghiệp chỉ tăng 0,6%, không khó để nhận ra động lực tăng trưởng đã đổi trục sang năng suất thay vì chạy đua tuyển người. Đây là bước ngoặt chiến lược: nếu tiếp tục dựa vào lợi thế lao động rẻ, Thái Nguyên sẽ nhanh chóng chạm trần; còn nếu dám đi theo con đường năng suất, tỉnh có cơ hội duy trì Thái Nguyên tăng trưởng công nghiệp hai con số trên nền tảng bền vững hơn.
Sự chuyển dịch này không chỉ là kết quả tự nhiên của thị trường mà là phản ứng bắt buộc trước bối cảnh yêu cầu về công nghệ, chất lượng và giá trị gia tăng ngày càng cao. Nói cách khác, môi trường cạnh tranh đã hết chỗ cho chiến lược “mở rộng nhà xưởng là đủ”, và Thái Nguyên buộc phải bước vào cuộc chơi nâng cao năng suất lao động nếu muốn duy trì vị thế một cực tăng trưởng của vùng.
Từ TNG đến Dongsung Vina: năng suất trở thành lợi thế cạnh tranh mới
Nếu muốn hiểu Thái Nguyên đang ưu tiên nâng cao năng suất lao động như thế nào, hãy nhìn vào cách các doanh nghiệp trong khu công nghiệp thay đổi. TNG đạt doanh thu 4.865 tỷ đồng sau 6 tháng, tăng 20,5% so với cùng kỳ và hoàn thành hơn 51,2% kế hoạch năm, trong khi lao động gần như ổn định. Câu chuyện không còn là tuyển thêm công nhân mà là tăng năng suất trên từng dây chuyền: quản trị sản xuất bằng phần mềm, chuẩn hóa thao tác, quản trị tinh gọn và đào tạo kỹ năng liên tục. Đây là mô hình “tăng trưởng theo chiều sâu” rất rõ ràng: nhiều sản phẩm hơn, chất lượng tốt hơn, nhưng không phải bằng cách kéo thêm người vào nhà máy.
Dongsung Vina cũng đi cùng hướng khi đầu tư mạnh để nâng cấp dây chuyền và hệ thống quản trị, nhờ đó năng suất lao động cải thiện, tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn ngay từ lần kiểm tra đầu tiên gần như tuyệt đối. Những ví dụ này cho thấy Thái Nguyên tăng trưởng công nghiệp không còn dựa trên ưu đãi đất đai và lao động rẻ, mà trên khả năng tái cấu trúc công nghiệp theo hướng số hóa, tự động hóa và nâng cao năng lực quản trị. Ai còn nghĩ năng suất chỉ là khẩu hiệu chắc chắn sẽ bị bỏ lại phía sau.
Gang thép Thái Nguyên: thử thách tái cấu trúc một biểu tượng công nghiệp
Gang thép Thái Nguyên không chỉ là một nhà máy, đó là biểu tượng của công nghiệp nặng Việt Nam và là phép thử cho cách tỉnh tái cấu trúc công nghiệp. Sau hơn sáu thập kỷ, doanh nghiệp này buộc phải tìm sức bật mới nếu không muốn truyền thống trở thành gánh nặng. Những ngày cuối tháng 7 và đầu tháng 8-2026 đã mở ra “kênh oxy” quan trọng: thông qua kết nối của tỉnh, TISCO ký biên bản ghi nhớ với 12 chủ đầu tư cho nhu cầu 168.000 tấn thép ngày 31/7 và tiếp tục ký với 6 chủ đầu tư khác với 75.000 tấn ngày 8/8, tổng cộng 243.000 tấn thép trong các biên bản ghi nhớ.
Điều đáng chú ý không chỉ là con số, mà là cách tiếp cận: chính quyền không áp đặt phải mua của ai, mà mở cánh cửa kết nối thị trường và để doanh nghiệp tự chứng minh năng lực. Tuy nhiên, nếu TISCO coi đây là “cứu trợ thị trường” thì sẽ đánh mất cơ hội. Đồng hành của tỉnh được thiết kế để doanh nghiệp tự đổi mới: nâng cấp công nghệ, tăng hiệu quả quản trị, củng cố chất lượng sản phẩm, tối ưu giá thành và tiến độ, qua đó thật sự bước lại vào chuỗi cung ứng lớn. Nói thẳng, TISCO đang đứng trước bài kiểm tra: biến biên bản ghi nhớ thành thép thực sự xuất xưởng hay để chúng chỉ là những tờ giấy đẹp.
FDI Thái Nguyên: từ “đua vốn” sang chọn lọc chất lượng
Trong nhiều năm, lợi thế lao động dồi dào giúp Thái Nguyên hút FDI khá dễ dàng. Nhưng khi chi phí tăng lên và yêu cầu về công nghệ, môi trường, chuyển đổi số siết chặt, cuộc chơi “ai đổ nhiều vốn hơn” dần mất ý nghĩa. Định hướng mới của tỉnh là rõ ràng: thu hút đầu tư không chỉ ưu tiên quy mô vốn mà tập trung vào dự án hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực và có khả năng lan tỏa về công nghệ, quản trị. Nói cách khác, FDI Thái Nguyên đang chuyển từ giai đoạn mở rộng ồ ạt sang giai đoạn tối ưu hóa chất lượng đầu tư, chọn nhà đầu tư đi cùng chiến lược nâng cao năng suất thay vì chỉ tìm nơi chi phí thấp.
Đi kèm với đó là chủ trương phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước. Đây là cách tỉnh biến các nhà máy FDI thành bệ phóng công nghệ, quản trị cho doanh nghiệp nội, thay vì chấp nhận vai trò gia công cấp thấp mãi mãi. Nếu làm nửa vời, Thái Nguyên sẽ chỉ có những khu công nghiệp sáng đèn nhưng giá trị gia tăng thấp; nếu làm tới nơi, tỉnh có thể xây dựng hệ sinh thái sản xuất với năng suất cao và chuỗi cung ứng bền vững.
Chiến lược hai trụ cột: năng suất và kinh tế nhà nước dẫn dắt
Thái Nguyên không giấu tham vọng trở thành cực tăng trưởng quan trọng của vùng và cả nước, nhưng con đường lựa chọn không còn là mở rộng vô hạn khu, cụm công nghiệp mà là nâng chất lượng tăng trưởng. Một mặt, tỉnh tiếp tục mở không gian phát triển công nghiệp; mặt khác, dồn lực cho nâng cao năng suất, chuyển đổi số, và tái cấu trúc công nghiệp theo hướng giá trị gia tăng cao. Quan trọng hơn, tỉnh không phó mặc vai trò dẫn dắt cho thị trường mà xác định kinh tế nhà nước là lực lượng vật chất quan trọng, tiên phong kiến tạo phát triển, đúng tinh thần Nghị quyết 79.
Định hướng này thể hiện rất rõ qua yêu cầu doanh nghiệp nhà nước như TISCO phải liên kết chuỗi giá trị, huy động nguồn lực xã hội, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao hiệu quả quản trị. Sự đồng hành của tỉnh với TISCO chỉ có ý nghĩa khi được biến thành động lực tự thân: truyền thống sáu thập kỷ phải được chuyển hóa thành năng suất cao, hiệu quả sản xuất – kinh doanh tốt và vị thế mới trên thị trường. Nếu Thái Nguyên kiên trì chiến lược hai trụ cột – nâng cao năng suất lao động và kinh tế nhà nước dẫn dắt kết nối FDI – mục tiêu tăng trưởng công nghiệp hai con số không phải là khẩu hiệu mà là quỹ đạo phát triển có thể đạt được.
