Tăng trưởng công nghiệp Thái Nguyên: từ “mở rộng quy mô” sang “đậm đặc năng suất”
Chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu trong công nghiệp Thái Nguyên là quá trình tỉnh giảm phụ thuộc vào mở rộng quy mô lao động, thay vào đó tập trung nâng cao năng suất công nghiệp, chất lượng sản phẩm và giá trị gia tăng thông qua đầu tư công nghệ, cải thiện quản trị và phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng cao. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật nhỏ mà là lựa chọn chính sách mang tính bước ngoặt. Khi chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 19,88% trong khi lao động chỉ tăng 0,6%, thông điệp rất rõ: động lực tăng trưởng Thái Nguyên không còn nằm ở “thêm người, thêm nhà máy” mà ở “thêm giá trị trên cùng một đơn vị nguồn lực”. Nếu nhìn rộng hơn, đây là cách tỉnh đi trước một bước so với nhiều địa phương vẫn còn chạy theo số lượng nhà máy và biên chế công nhân.
Nội lực doanh nghiệp: năng suất thay thế lao động trong thực tế sản xuất
Động lực chuyển đổi mô hình không đến từ khẩu hiệu mà từ thay đổi cụ thể trong từng xưởng sản xuất. Kết thúc 6 tháng đầu năm, Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG đạt doanh thu 4.865 tỷ đồng, tăng 20,5% so với cùng kỳ và hoàn thành hơn 51,2% kế hoạch năm, trong khi vẫn duy trì việc làm ổn định cho khoảng 19.000 lao động. Đây là hình mẫu cho xu hướng năng suất công nghiệp mới: không tăng ồ ạt số lao động, mà siết chặt quy trình, quản trị bằng dữ liệu và đầu tư thiết bị chuyên dùng. Mỗi chuyền may được kết nối phần mềm quản trị sản xuất, cho phép phát hiện điểm nghẽn và cân bằng năng suất theo thời gian thực. Dongsung Vina cũng đi cùng hướng khi trong hai năm đầu tư hơn 240 tỷ đồng nâng cấp dây chuyền và hệ thống quản trị, qua đó tăng tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn ngay lần kiểm tra đầu tiên gần như tuyệt đối. Ở cả hai doanh nghiệp, “chuyển đổi sản xuất” không phải khẩu hiệu thời thượng mà là logic kinh tế: chi phí lao động không còn là lợi thế bền vững, năng suất mới là nền tảng cạnh tranh.
TISCO và vai trò kinh tế nhà nước trong chuỗi giá trị công nghiệp nặng
Nếu khu vực tư nhân đang dẫn nhịp chuyển đổi sản xuất, thì khu vực kinh tế nhà nước ở Thái Nguyên không đứng ngoài cuộc. Nghị quyết 79-NQ/TW xác định kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, đồng thời củng cố doanh nghiệp nhà nước thành lực lượng vật chất quan trọng của nền kinh tế. Với Công ty CP Gang thép Thái Nguyên (TISCO), điều này được hiện thực hóa bằng hành động cụ thể: ngày 31/7/2026, thông qua sự kết nối của tỉnh, TISCO ký biên bản ghi nhớ với 12 chủ đầu tư, doanh nghiệp có nhu cầu 168.000 tấn thép; một tuần sau, thêm 6 chủ đầu tư với 75.000 tấn, nâng tổng nhu cầu ghi nhớ lên 243.000 tấn. Chính quyền không ép ai mua thép TISCO, mà mở cánh cửa thị trường minh bạch hơn, để sức cạnh tranh được kiểm nghiệm bằng chất lượng, giá thành và tiến độ. Cách làm này biến Nghị quyết 79 từ văn bản chính trị thành công cụ tạo dư địa kinh doanh thực tế cho một thương hiệu thép quốc gia, đồng thời buộc doanh nghiệp nhà nước phải nâng năng suất, cải thiện dịch vụ nếu muốn giữ chỗ trong chuỗi giá trị.
Dư địa tăng trưởng bền vững: khi năng suất trở thành chiến lược, không phải phong trào
Điều đáng nói trong câu chuyện tăng trưởng Thái Nguyên là năng suất công nghiệp được đối xử như chiến lược dài hạn, không phải phong trào thi đua ngắn hạn. Tỉnh nhận thức rõ lợi thế lao động dồi dào từng giúp thu hút đầu tư, nhưng khi yêu cầu về công nghệ, chất lượng và giá trị gia tăng cao hơn, lợi thế đó suy giảm. Thay vì cố kéo dài mô hình tăng trưởng chiều rộng, Thái Nguyên chọn hướng đi khác: khuyến khích doanh nghiệp đầu tư tự động hóa, chuyển đổi số, chuẩn hóa thao tác và đào tạo kỹ năng; cùng lúc, khu vực kinh tế nhà nước được giao vai trò dẫn dắt, liên kết chuỗi giá trị, huy động nguồn lực xã hội, chuyển đổi xanh và nâng cao hiệu quả quản trị. Kết quả là giá trị gia tăng ngày càng được tạo ra từ công nghệ, quản trị và chất lượng nguồn nhân lực, giúp công nghiệp Thái Nguyên có thêm dư địa để duy trì tăng trưởng cao mà không phải liên tục mở rộng lao động và tài nguyên. Đây là hướng đi khó, đòi hỏi kiên trì và kỷ luật thực thi, nhưng nếu giữ được nhịp, mục tiêu tăng trưởng hai con số gắn với bền vững không còn là khẩu hiệu.
Kết luận: Thái Nguyên chọn “tăng trưởng thông minh” thay vì “tăng trưởng nhiều”
Sự thay đổi của Thái Nguyên cho thấy một bài học quan trọng: trong công nghiệp nặng, thời của tăng trưởng bằng số lượng lao động đã qua. Khi sản xuất tăng gần 20% mà lao động chỉ nhích 0,6%, đó là tín hiệu của một nền công nghiệp bắt đầu tính toán hiệu quả từng ca, từng dây chuyền, từng khoản đầu tư. Từ xưởng may TNG đến nhà máy Dongsung Vina, từ thép TISCO đến các khu công nghiệp đang số hóa quản trị, bức tranh chung là một địa phương chủ động dịch chuyển mô hình phát triển. Nghị quyết 79 về kinh tế nhà nước không được lặp lại như khẩu hiệu chính trị mà được hạ xuống từng hợp đồng, từng cuộc kết nối thị trường, buộc doanh nghiệp nhà nước phải trở thành trụ cột năng suất chứ không phải nơi duy trì biên chế. Nếu coi tăng trưởng là đường dài, Thái Nguyên đang chọn con đường khó nhưng đúng: tăng trưởng thông minh, trên nền năng suất và giá trị gia tăng, thay vì tăng trưởng nhiều bằng mọi giá.
