Từ công nghiệp nông thôn đến trung tâm bán dẫn Bắc Ninh
Trung tâm bán dẫn Bắc Ninh là tham vọng xây dựng một hệ sinh thái từ thiết kế, sản xuất, đóng gói đến kiểm thử chip, dựa trên nền công nghiệp nông thôn hiện đại, chuỗi cung ứng nội địa và chính sách khuyến công gắn với chuyển đổi số công nghiệp, qua đó biến lợi thế sẵn có thành sức cạnh tranh khu vực về ngành bán dẫn và công nghệ cao.
Điểm đáng chú ý là Bắc Ninh không đặt câu chuyện bán dẫn tách rời công nghiệp nông thôn Bắc Ninh, mà xem đây là bệ đỡ để hình thành hệ sinh thái sản xuất và dịch vụ kỹ thuật bao quanh các dự án FDI lớn. Theo Quyết định số 568/QĐ-UBND, Chương trình khuyến công 2026-2030 được thiết kế theo hướng đổi mới toàn diện, bám sát chủ trương khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Nói cách khác, bán dẫn muốn cất cánh thì nền công nghiệp phải chuyển mình, từ làng nghề đến khu công nghiệp, cùng chung một chiến lược hướng tới giá trị gia tăng cao.
Lợi thế hiện tại: không chỉ là địa bàn sản xuất điện tử
Bắc Ninh đã đi được nửa chặng đường trên bản đồ công nghiệp khi sở hữu 52 khu công nghiệp và 94 cụm công nghiệp, cùng tổng vốn FDI lũy kế gần 50 tỷ USD, đứng thứ 4 cả nước về vốn FDI cấp mới trong 6 tháng đầu năm. Quan trọng hơn, địa phương nằm trong "vành đai sản xuất - công nghệ" bao quanh Hà Nội, có khả năng kết nối với trung tâm tri thức và R&D ở Hà Nội, cửa ngõ xuất nhập khẩu ở Hải Phòng và các cực sản xuất lân cận. Đây là những điều kiện mà nhiều địa phương khác chưa có được.
Sự hiện diện của các tập đoàn lớn và dự án đóng gói, kiểm thử chip tại Khu công nghiệp Yên Phong II-C cho thấy Bắc Ninh đã vượt khỏi vai trò một địa bàn sản xuất điện tử đơn thuần và đang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn. Tuy nhiên, lợi thế hạ tầng và FDI mới chỉ là nền; để trở thành trung tâm bán dẫn Bắc Ninh có tầm khu vực, địa phương phải chuyển từ tư duy "thu hút nhà máy" sang tư duy "xây dựng hệ sinh thái" với công nghiệp hỗ trợ, nhân lực và chuỗi cung ứng nội địa đủ chất lượng.
Khuyến công 2026-2030: Bệ đỡ cho chuỗi cung ứng và chuyển đổi số công nghiệp
Nếu bán dẫn là mục tiêu dài hạn, thì chương trình khuyến công 2026-2030 chính là công cụ ngắn và trung hạn để nâng cấp nền tảng sản xuất của tỉnh. Theo quyết định 568/QĐ-UBND, chương trình này bám sát đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, đặt trọng tâm vào việc khiến công nghiệp nông thôn Bắc Ninh trở nên hiện đại, có khả năng đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Đây không phải chi tiết kỹ thuật, mà là lựa chọn chiến lược: nâng cấp doanh nghiệp nhỏ và vừa để chúng có thể tham gia chuỗi cung ứng bán dẫn.
Tỉnh đặt mục tiêu xây dựng 7 mô hình trình diễn kỹ thuật, hỗ trợ 182 cơ sở công nghiệp nông thôn ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến và hình thành 5 mô hình sản xuất sạch hơn giai đoạn 2026-2030. Tổng kinh phí cho các nhiệm vụ chuyển giao công nghệ, hỗ trợ máy móc thiết bị, sản xuất sạch hơn và tiêu dùng bền vững là 328,3 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ 64,1 tỷ đồng. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây: "Đổi mới công nghệ là trọng tâm của chương trình", như lời Phó Giám đốc Sở Công Thương Hoàng Anh Tuấn khẳng định.
Nhân lực và hệ sinh thái: nhiệm vụ khó nhưng bắt buộc
Không có nhân lực, mọi tham vọng bán dẫn đều là khẩu hiệu. Tại hội thảo về quy hoạch trung tâm sản xuất, đóng gói, kiểm thử chip bán dẫn ngày 31/7, lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ cùng tỉnh Bắc Ninh đặt ra mục tiêu đào tạo 30.000 lao động bán dẫn đến năm 2030, và đến năm 2050 có ít nhất 30 doanh nghiệp thiết kế chip, 3 nhà máy chế tạo chip cùng 25 nhà máy đóng gói, kiểm thử. Những con số này không nhỏ, và quan trọng hơn, chúng đòi hỏi một hệ sinh thái giáo dục – doanh nghiệp – nhà nước cùng phối hợp.
Theo phân tích tại hội thảo, một hệ sinh thái bán dẫn phải dựa trên bốn trụ cột: Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và các tổ chức trung gian, tư vấn. Nhân lực hiện là điểm nghẽn lớn, vì vậy mô hình "ba nhà" – Nhà nước, Nhà trường, Nhà doanh nghiệp – cần được cụ thể hóa bằng phòng thí nghiệm dùng chung, chương trình đào tạo theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và trung tâm đổi mới sáng tạo gắn với khu công nghiệp. Nếu Bắc Ninh không đi trước trong việc thiết kế những cơ chế hợp tác này, mục tiêu trung tâm bán dẫn sẽ dễ bị tụt lại so với các địa chỉ cạnh tranh trong khu vực.
Đột phá chính sách, thủ tục và chuỗi cung ứng: điều kiện để cạnh tranh khu vực
Tham vọng trung tâm bán dẫn Bắc Ninh chỉ có ý nghĩa khi địa phương dám tạo đột phá về chính sách, thủ tục, nhân lực và chuỗi cung ứng. Từ kinh nghiệm triển khai các dự án bán dẫn quy mô lớn, giới tư vấn quốc tế nhấn mạnh nhà đầu tư cần tính ổn định, khả năng dự báo và sự rõ ràng, nhất quán trong áp dụng ưu đãi, nhất là trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu. Thời gian cấp phép, giải phóng mặt bằng, xử lý thủ tục hành chính và thông quan có thể quyết định việc dự án chọn Việt Nam hay một quốc gia khác. Bắc Ninh không thể trở thành điểm đến bán dẫn nếu những khâu này vẫn ì ạch.
Trong khi đó, chương trình khuyến công đã cho thấy khả năng tháo gỡ điểm nghẽn ở cấp cơ sở: 6 tháng đầu năm, địa phương đã triển khai đề án khuyến công quốc gia hỗ trợ 7 doanh nghiệp cơ khí đầu tư máy móc tiên tiến và 25/30 đề án từ nguồn khuyến công địa phương, đồng thời đặt mục tiêu hoàn thành 100% kế hoạch trong những tháng cuối năm, gắn với nâng cao chất lượng quản lý, kỷ luật hành chính và năng lực cán bộ khuyến công. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng hệ sinh thái công nghiệp nông thôn phát triển đồng bộ, thúc đẩy đổi mới công nghệ, chuyển đổi số công nghiệp và sản xuất xanh – nền tảng không thể thiếu cho chuỗi cung ứng bán dẫn bền vững. Nếu Bắc Ninh kiên trì đường hướng này, việc cạnh tranh vị thế trung tâm bán dẫn khu vực sẽ là cuộc chơi khó nhưng không phải bất khả thi.
