Từ “công xưởng FDI” đến chiến lược Bắc Ninh bán dẫn
Chiến lược Bắc Ninh bán dẫn là định hướng chuyển tỉnh từ một công xưởng thu hút từng dự án FDI riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn hoàn chỉnh, kết nối đủ các khâu thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử, công nghiệp hỗ trợ, nguồn nhân lực chất lượng cao và hạ tầng số, nhằm nâng cao sức cạnh tranh khu vực và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Bắc Ninh hiện sở hữu 52 khu công nghiệp, 94 cụm công nghiệp và nền tảng FDI gần 50 tỷ USD, đứng trong nhóm dẫn đầu cả nước về thu hút dự án mới. Nhưng tỉnh đã thừa hiểu, chỉ làm “công xưởng” cho tập đoàn nước ngoài là con đường tăng trưởng ngắn hạn. Lợi thế vị trí, hạ tầng hay các nhà máy hiện hữu sẽ dần mòn nếu không được kết nối thành một hệ sinh thái công nghệ bán dẫn có chiều sâu, nơi doanh nghiệp nội địa và công nghiệp nông thôn cũng được kéo vào chuỗi giá trị.
Hệ sinh thái công nghiệp: từ khuyến công nông thôn đến chuỗi bán dẫn
Nếu muốn bước lên nấc thang mới, Bắc Ninh không thể chỉ nói về công nghệ bán dẫn ở cấp dự án mà phải xây hệ sinh thái công nghiệp từ gốc. Chương trình khuyến công giai đoạn 2026-2030 được thiết kế theo hướng đổi mới toàn diện, bám sát chủ trương phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Mục tiêu cuối cùng là hình thành khu vực công nghiệp nông thôn hiện đại, có khả năng đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững, hướng tới xây dựng hệ sinh thái công nghiệp nông thôn phát triển đồng bộ, thúc đẩy đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và sản xuất xanh. Đây không phải chuyện bên lề: khi doanh nghiệp nông thôn được hỗ trợ máy móc, thiết bị tiên tiến, họ nâng năng suất, chất lượng sản phẩm, từ đó tăng cơ hội tham gia công nghiệp hỗ trợ cho các chuỗi bán dẫn trong tương lai. Đó là tầng đáy của hệ sinh thái, nếu bỏ qua sẽ thiếu nền.
Từ thu hút dự án FDI Bắc Ninh đến kiến tạo chuỗi bán dẫn hoàn chỉnh
Điểm xoay chiến lược rõ nhất là khuyến nghị chuyển trọng tâm từ thu hút từng dự án FDI Bắc Ninh sang xây dựng hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh. Hệ sinh thái này phải gồm đủ các khâu: sản xuất wafer và chip, đóng gói, kiểm thử, thiết kế, R&D, cộng với mạng lưới doanh nghiệp cung ứng vật liệu, thiết bị, linh kiện và dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu. Sức cạnh tranh không còn nằm ở quy mô một nhà máy, mà ở mức độ hoàn chỉnh của toàn bộ chuỗi giá trị. Nếu Bắc Ninh chỉ mời về một vài dự án đóng gói, kiểm thử thì vẫn là mắt xích phụ thuộc. Ngược lại, khi có chuỗi sản xuất, đóng gói và kiểm thử chip vận hành trơn tru, cùng doanh nghiệp thiết kế trong nước, tỉnh mới đủ vị thế trở thành trung tâm khu vực. "Khoảng cách lớn nhất không nằm ở chủ trương mà ở khâu thực thi" – nhận định này của Deloitte là lời nhắc thẳng thắn rằng chính sách hấp dẫn nhưng áp dụng mập mờ sẽ làm suy giảm giá trị với nhà đầu tư.
Nhân lực, chuyển đổi số và tính nhất quán chính sách: bài toán khó
Ưu đãi đất đai, hạ tầng chưa phải là rào cản lớn nhất; điểm nghẽn nằm ở nguồn nhân lực và tính nhất quán chính sách. Bắc Ninh đặt mục tiêu đào tạo 30.000 lao động bán dẫn vào năm 2030, hướng tới có ít nhất 30 doanh nghiệp thiết kế chip, 3 nhà máy chế tạo và 25 nhà máy đóng gói, kiểm thử vào năm 2050. Đây là tham vọng lớn, nhưng nếu không gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp thì con số đẹp sẽ biến thành áp lực. Mô hình hợp tác “ba nhà” giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp được nhắc đến nhiều nhưng chỉ có ý nghĩa khi chương trình đào tạo và thực tập được thiết kế sát dây chuyền công nghệ. Ở cấp quản lý, yêu cầu xây dựng môi trường đầu tư ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo và tham vấn thường xuyên với doanh nghiệp là điều kiện sống còn với ngành bán dẫn. Nếu thủ tục cấp phép, giải phóng mặt bằng, thông quan vẫn chậm và khó đoán, nhà đầu tư sẽ chọn hệ sinh thái khác.
Khuyến công, chuyển đổi số và lựa chọn chiến lược dài hạn cho Bắc Ninh
Điểm đáng chú ý là Bắc Ninh đang dùng chính sách khuyến công như bệ đỡ để kéo khu vực doanh nghiệp nhỏ và công nghiệp nông thôn vào quỹ đạo chuyển đổi số, đổi mới công nghệ và sản xuất xanh. Ngay trong 6 tháng đầu năm 2026, doanh nghiệp đã chủ động tiếp cận chính sách, mạnh dạn đầu tư công nghệ mới để nâng năng suất, giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Đồng thời, ngành công thương tuyên bố sẽ hoàn thành 100% kế hoạch khuyến công quốc gia và địa phương, nâng cao chất lượng quản lý, kỷ luật hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số trong cung cấp thông tin hỗ trợ doanh nghiệp. Câu hỏi chiến lược đặt ra là: Bắc Ninh chọn trở thành một “điểm đến rẻ và nhanh” hay một hệ sinh thái bán dẫn có chiều sâu, đáng tin cậy trong mắt tập đoàn công nghệ toàn cầu? Nếu tỉnh kiên trì với hướng hệ sinh thái – gắn khuyến công, nhân lực, chuyển đổi số và thực thi chính sách nhất quán – thì cơ hội trở thành trung tâm bán dẫn khu vực là có thực, không chỉ trên giấy.
