Một “bà mẹ” 90kg và thông điệp sống còn từ bãi cát Hòn Cau
Sự kiện rùa biển quý hiếm nặng khoảng 90kg bò lên đảo Hòn Cau, đào ổ và đẻ 101 trứng là minh chứng sống động cho việc một hòn đảo chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó đủ an toàn để trở thành nơi sinh sản rùa, phản ánh sức khỏe hệ sinh thái biển, chất lượng bãi cát, mức độ yên tĩnh về ánh sáng, tiếng ồn và sự can thiệp của con người, đồng thời cho thấy hiệu quả của công tác bảo tồn rùa biển tại khu bảo tồn này.
Điểm nhấn không nằm ở con số 101 trứng, mà ở lựa chọn của loài vích – rùa biển quý hiếm có trong Sách đỏ động vật Việt Nam. Khoảng 21h, rùa bò lên bãi Ba Hòn, lần lượt đào thử 2–3 hố rồi bỏ đi vì chưa cảm thấy an toàn, trước khi kiên nhẫn tìm được vị trí phù hợp để đẻ trứng vào rạng sáng. Hành trình “vật lộn” nhiều giờ trên cát này gửi một thông điệp rõ ràng: rùa biển không chấp nhận thỏa hiệp với nguy cơ.
Câu chuyện càng đáng suy nghĩ hơn khi chỉ một tuần trước, một cá thể rùa khác đã đẻ thành công 65 trứng tại cùng khu vực. Sự xuất hiện liên tiếp của các “bà mẹ” rùa biển quý hiếm cho thấy: Hòn Cau đang dần được chúng “chấm điểm” là một trong những bãi đẻ trứng an toàn hiếm hoi còn sót lại trên bản đồ sinh sản rùa.
Vì sao vích liên tiếp trở lại? Những điều kiện không thể giả vờ “xanh sạch”
Để một cá thể rùa biển quý hiếm mạo hiểm leo lên bãi, phơi mình nhiều giờ trên cát, Hòn Cau phải đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chí sinh sản rùa khắt khe. Bãi cát phải đủ rộng, độ dốc vừa phải, hạt cát tơi xốp để đào ổ sâu khoảng 0,5m, lại không bị ánh sáng nhân tạo, tiếng ồn hay hoạt động du lịch làm nhiễu loạn. Những yếu tố này không thể “tô vẽ” trong một sớm một chiều; chúng phản ánh một quá trình quản lý bền bỉ.
Khu bảo tồn biển Hòn Cau rộng khoảng 12.500ha, trong đó đảo chỉ 140ha nhưng lại là một trong những khu vực rùa biển thường xuyên tìm về sinh sản từ tháng 5 đến tháng 10 hằng năm. Từ đầu năm đến nay, rùa đã lên sinh sản tại ba bãi với tổng cộng 5 lượt. Đó không chỉ là số liệu đẹp trên báo cáo; đó là “phiếu tín nhiệm” mà thiên nhiên dành cho công tác bảo tồn rùa biển ở đây.
Khi đại diện khu bảo tồn nhận định việc vích tiếp tục trở lại Hòn Cau sinh sản là tín hiệu tích cực, cho thấy các bãi biển vẫn tương đối an toàn và hệ sinh thái biển được bảo vệ, đó là lời nhắc rằng: nếu quản lý lỏng lẻo, rùa sẽ rời đi, và chúng ta không có cơ hội sửa sai lần thứ hai.
Bên trong “phòng sinh”: Từ ổ cát tự nhiên đến khu ấp bảo vệ
Điều đáng khen – nhưng cũng đáng để đặt kỳ vọng cao hơn – là cách Hòn Cau đang tổ chức bảo tồn rùa biển. Sau khi “mẹ rùa” dùng hai chân sau lấp kín ổ, lực lượng bảo tồn lập tức thu gom toàn bộ 101 trứng đưa về khu vực ấp nở chuyên dụng, mô phỏng điều kiện tự nhiên và có rào chắn bảo vệ. Đây là quyết định chủ động, chấp nhận can thiệp tối thiểu để tối đa hóa cơ hội sống sót cho loài trong Sách đỏ động vật.
Trứng rùa thường nở sau 45–60 ngày tùy nhiệt độ; khi rùa con chui khỏi ổ, lực lượng bảo tồn tiếp tục theo dõi và hỗ trợ chúng trở về biển. Điều này cho thấy Hòn Cau không dừng ở khẩu hiệu “bảo tồn rùa biển” mà đang xây dựng một chu trình khép kín: bảo vệ rùa mẹ lên bãi, bảo đảm an toàn cho ổ trứng, rồi hộ tống rùa con ra đại dương.
Tuy nhiên, việc phải di dời hai trong năm ổ trứng về khu ấp an toàn cũng là lời nhắc rằng nhiều bãi vẫn tiềm ẩn nguy cơ: xói lở, ngập lụt, động vật ăn trứng hoặc tác động con người. Nói cách khác, khu ấp chỉ nên là phương án dự phòng; mục tiêu dài hạn phải là những bãi đẻ trứng đủ an toàn để rùa yên tâm gửi gắm trọn ổ ngoài tự nhiên.
Hòn Cau trên bản đồ sinh sản rùa: Thành quả mong manh hay bước ngoặt bền vững?
Hoạt động theo dõi sinh sản rùa tại Hòn Cau đã diễn ra nhiều năm, từ ổ vích đầu tiên 154 trứng năm 2013, đến 15 cá thể lên đảo đẻ 1.389 trứng năm 2017 và 6 lượt rùa lên bãi đẻ trong năm 2024. Chuỗi số liệu này cho thấy Hòn Cau không phải điểm đến ngẫu hứng, mà là mắt xích quan trọng trong hành lang sinh sản rùa biển, bên cạnh những “thánh địa” quen thuộc khác.
Cá thể vích 90kg – nặng gấp đôi, thậm chí gấp ba so với mức trọng lượng thường được ghi nhận 46–50kg trong tài liệu khoa học – giống như một biểu tượng của sức sống bền bỉ. Nhưng đằng sau biểu tượng ấy là một sự thật khó nuốt: nếu một ngày bãi cát Hòn Cau bị bê tông hóa, bị ánh đèn và tiếng nhạc lấn át, những “bà mẹ” nặng 90kg này sẽ không quay lại nữa.
Kết luận không thể mềm hơn thực tế: Hòn Cau đang có cơ hội hiếm hoi để trở thành thiên đường sinh sản rùa biển quý hiếm – nhưng đó là thiên đường mong manh, chỉ tồn tại nếu con người chấp nhận giới hạn phát triển, duy trì đêm tối cho bãi biển, tuân thủ nghiêm ngặt việc tuần tra, cứu hộ và giáo dục cộng đồng về bảo tồn rùa biển. Nếu bỏ lỡ cơ hội này, chúng ta không chỉ mất một địa điểm, mà mất đi niềm tin của thiên nhiên.
