Hòn Cau và mùa đẻ trứng biển đang thay đổi cục diện bảo tồn
Hòn Cau là một khu bảo tồn biển nằm cách đất liền khoảng 10km, với diện tích khoảng 12.500ha, nơi rùa biển liên tục bò lên các bãi cát để đẻ trứng trong mùa sinh sản kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 hằng năm, trở thành một trong những điểm sinh sản quan trọng của loài này.
Điểm đáng nói không chỉ là chuyện rùa biển Hòn Cau quay lại bãi cát, mà là cách chúng quay lại – dày đặc, liên tiếp và với những ổ trứng lớn đáng kể. Trong khoảng một tuần gần đây, rùa biển liên tục bò lên các bãi cát trên đảo để đẻ trứng. Tối 11-9, một cá thể rùa mẹ đào ổ trong cát và đẻ 101 trứng – con số không thể xem như “bình thường” trong bối cảnh loài này đang bị đe dọa. Khoảng một tuần trước đó, một cá thể khác đẻ 65 trứng. Đây không chỉ là tin vui, mà là lời nhắc rằng nếu quản lý khu bảo tồn biển Lâm Đồng này nghiêm túc và dài hạn, rùa biển hoàn toàn có cơ hội phục hồi.
Những con số ấn tượng từ các ổ trứng rùa biển Hòn Cau
Các số liệu từ khu bảo tồn cho thấy một bức tranh sinh sản đang khởi sắc. Ban Quản lý cho biết sau khi rùa mẹ rời đi, nhân viên đã kiểm tra và thu gom được 101 quả trứng màu trắng trong ổ mới nhất. Đây là phát hiện được ghi nhận vào tối 11-9, khi rùa mẹ hoàn tất việc đào ổ, đẻ và trở lại biển. Câu chuyện không dừng ở một ổ trứng; trước đó khoảng một tuần, một cá thể rùa khác cũng lên bãi đẻ 65 trứng. Thời gian gần đây, nhân viên khu bảo tồn còn phát hiện thêm 3 ổ trứng khác trên bãi biển Hòn Cau và đánh giá đủ an toàn để trứng được nở tự nhiên.
Một phát biểu đáng trích dẫn là: “Tối 11-9, một cá thể rùa mẹ đào ổ trong cát và đẻ 101 trứng”. Trong bối cảnh rùa biển được xếp vào nhóm nguy cấp, những ổ trứng lên đến hàng trăm quả và xuất hiện trong khoảng thời gian ngắn là dấu hiệu cho thấy Hòn Cau đang trở thành nơi đẻ trứng biển giàu tiềm năng. Nếu không có nền tảng bảo tồn rùa biển đủ mạnh, khó có thể ghi nhận chuỗi ổ trứng liên tiếp như vậy.
Chiến lược quản lý: từ tuần tra đêm đến ấp nở an toàn
Điều làm nên sự khác biệt của rùa biển Hòn Cau không chỉ là thiên nhiên ưu đãi, mà là cách con người ứng xử với thiên nhiên đó. Khu bảo tồn biển Hòn Cau có hệ sinh thái rạn san hô và thảm cỏ biển phong phú, là nơi sinh sống, bãi đẻ của nhiều loài thủy sinh vật quý hiếm, trong đó rùa biển là loài có nguy cơ tuyệt chủng cao. Nhưng chỉ hệ sinh thái tốt thì chưa đủ; điều then chốt là quản lý chủ động. Trong mùa sinh sản từ tháng 5 đến tháng 10, nhân viên khu bảo tồn và các tình nguyện viên thường xuyên tuần tra các bãi biển vào ban đêm để phát hiện, bảo vệ rùa mẹ và các ổ trứng.
Khi phát hiện rùa đẻ, nhân viên và tình nguyện viên lập tức di dời ổ trứng về khu ấp gần trạm kiểm soát, đặt trong ổ cát mô phỏng điều kiện tự nhiên và có rào chắn bảo vệ. Đồng thời, họ xóa sạch dấu vết của rùa mẹ để ngăn chặn các đối tượng trục lợi lần theo dấu vết. Trong điều kiện thời tiết bình thường, trứng sẽ nở sau 45–60 ngày, sau đó rùa con được đưa trở lại biển. Đây là quy trình bảo tồn rùa biển rõ ràng, nhất quán, thể hiện một cách làm chủ động thay vì bị động chờ kết quả.
Khu bảo tồn biển Lâm Đồng này đang xây dựng một mô hình đồng quản lý
Khu bảo tồn biển Hòn Cau, thuộc xã Liên Hương, tỉnh Lâm Đồng, không chỉ là một khu vực bảo vệ tài nguyên mà đang dần trở thành mô hình quản lý chung giữa nhà nước và cộng đồng. Toàn bộ diện tích khu bảo tồn rộng khoảng 12.500ha, bao gồm đảo, vùng lõi, vùng đệm và vùng phục hồi sinh thái. Từ nhiều năm qua, khu bảo tồn đã kêu gọi tình nguyện viên đến đảo, cùng tham gia tuần tra và bảo vệ các bãi đẻ rùa biển. Nhờ sự tham gia này, nhiều ổ trứng đã được bảo vệ, ấp nở và thả về biển hàng nghìn cá thể rùa con.
Cách làm này là một lựa chọn dứt khoát: hoặc để cộng đồng đứng ngoài và coi rùa biển là “việc của nhà nước”, hoặc đưa họ thành chủ thể bảo tồn rùa biển ngay trên bãi cát quê mình. Khu bảo tồn biển Lâm Đồng này chọn phương án thứ hai, và các ổ trứng 101 hay 65 quả là minh chứng sống động rằng sự lựa chọn đó có kết quả. Nếu muốn rùa biển tiếp tục quay lại đẻ trứng biển, thì cần củng cố hơn nữa mô hình đồng quản lý và siết chặt mọi tác động tiêu cực lên bãi đẻ.
Hòn Cau đang nổi lên như một điểm sinh sản trọng yếu – và trách nhiệm kèm theo
Việc rùa biển liên tục chọn Hòn Cau để sinh sản cho thấy khu vực này đang trở thành điểm bãi đẻ trọng yếu ở vùng biển Việt Nam. Với rạn san hô, thảm cỏ biển phong phú và các vùng sinh thái được bảo vệ, Hòn Cau là nơi sinh sống, bãi đẻ của nhiều loài quý hiếm, trong đó rùa biển là loài nguy cấp cần ưu tiên. Dù các nguồn tư liệu không nêu chi tiết tần suất cá thể quay lại cùng một bãi, chuỗi ổ trứng liên tiếp trong thời gian ngắn là dấu hiệu cho thấy khu vực này đang được rùa biển “tin tưởng”.
Tuy nhiên, việc Hòn Cau nổi lên như một điểm sinh sản quan trọng cũng đồng nghĩa với trách nhiệm nặng nề hơn: bảo vệ bãi cát khỏi xâm lấn, kiểm soát hoạt động du lịch, và duy trì đội ngũ tuần tra, tình nguyện viên đủ mạnh. Nếu lơi tay quản lý, mọi thành quả có thể bị đảo ngược nhanh chóng. Bài học từ Hòn Cau là rõ ràng: khi khu bảo tồn biển được vận hành nghiêm túc, khi cộng đồng được kéo vào cuộc, rùa biển sẽ quay lại. Câu hỏi còn lại là chúng ta có đủ kiên trì để giữ bãi cát này an toàn cho nhiều mùa đẻ tiếp theo hay không.
