Hòn Cau – định nghĩa mới cho cụm từ “thiên đường rùa biển sinh sản”
Hòn Cau là một khu bảo tồn biển rộng khoảng 12.500ha, cách đất liền gần 10km, với các bãi cát yên tĩnh, rạn san hô và thảm cỏ biển phong phú, đang dần trở thành một trong những địa điểm rùa biển sinh sản quan trọng khi các cá thể rùa quý hiếm liên tiếp lên bờ đẻ trứng, để lại nhiều ổ trứng tự nhiên trên các bãi cát hoang sơ.
Trong khoảng một tuần, rùa biển liên tục bò lên các bãi cát trên đảo Hòn Cau (Cù Lao Câu) để đẻ trứng, biến một hòn đảo vốn vắng dấu chân người thành “nhà hộ sinh” nhộn nhịp của đại dương. Tối 11/9, nhân viên khu bảo tồn ghi nhận một rùa mẹ đào ổ trong cát và đẻ tới 101 trứng – con số đủ để khiến bất kỳ người làm bảo tồn rùa biển nào phải chú ý. Trước đó không lâu, một cá thể khác cũng để lại ổ 65 trứng trên cùng khu vực bãi đẻ. Những ổ trứng này cho thấy Hòn Cau đẻ trứng đã không còn là hiện tượng lẻ tẻ mà là một xu hướng mới của loài rùa biển sinh sản, phản ánh sự “bỏ phiếu bằng cơ thể” của rùa mẹ dành cho hệ sinh thái nơi đây.
Ổ trứng 101 quả: tín hiệu mạnh mẽ từ tự nhiên
Khi một rùa mẹ chọn đào ổ và đẻ tới 101 trứng trên bãi cát Hòn Cau, đó không chỉ là một sự kiện hiếm gặp về mặt số lượng mà còn là một thông điệp sinh thái. Ổ đẻ lớn như vậy không tự nhiên xuất hiện ở một nơi có môi trường bất ổn. Nó gợi ý rằng nhiệt độ cát, độ dốc bãi biển, sự yên tĩnh về tiếng ồn và ánh sáng đều đang đáp ứng tốt yêu cầu khắt khe của rùa biển sinh sản. Trong bối cảnh rùa biển từng bị khai thác, bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm và suy giảm trên nhiều vùng biển, việc Hòn Cau ghi nhận liên tiếp các ổ đẻ – trong đó có ổ lên đến 101 trứng – là một đối trọng tích cực với bức tranh u ám đó.
Theo dữ liệu của khu bảo tồn, chỉ trong vài ngày đã ghi nhận ổ 101 trứng, một ổ khác 65 trứng và thêm ba ổ trứng nữa trên bãi biển Hòn Cau. Đây là những con số biết nói: chúng khẳng định Hòn Cau đẻ trứng không còn là một “tai nạn sinh học” mà đã trở thành một hành vi lặp lại của quần thể rùa biển sinh sản trong khu vực. Câu hỏi quan trọng không phải là “vì sao chúng đến”, mà là “chúng ta có đủ khôn ngoan để giữ được nhịp quay lại này hay không”.
Vì sao rùa biển chọn Hòn Cau để gửi gắm thế hệ tiếp theo?
Một ổ đẻ rùa quý hiếm không thể tồn tại nếu không có nền tảng là hệ sinh thái khỏe mạnh. Khu bảo tồn biển Hòn Cau nằm trên diện tích khoảng 12.500ha, bao gồm vùng lõi, vùng đệm và vùng phục hồi sinh thái, với rạn san hô và thảm cỏ biển phong phú – nơi sinh sống và sinh sản của nhiều loài thủy sinh vật quý hiếm. Đối với rùa biển, đây là sự kết hợp lý tưởng: có bãi cát yên tĩnh để đẻ trứng, có vùng nước gần bờ an toàn cho rùa con khi vừa nở, và có nguồn thức ăn dồi dào từ hệ sinh thái đáy biển. Mùa sinh sản kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 hằng năm càng chứng tỏ Hòn Cau có điều kiện môi trường ổn định, đáp ứng cả một chu kỳ sinh học dài của loài này.
Rùa biển nổi tiếng trung thành với bãi đẻ; chúng thường quay lại nơi mình từng nở để sinh sản. Việc rùa biển sinh sản liên tiếp trên Hòn Cau trong cùng một mùa cho thấy đảo đã trở thành “tọa độ tin cậy” trong bản đồ di cư của chúng. Hệ sinh thái rạn san hô, thảm cỏ biển phong phú không chỉ là cảnh đẹp dưới nước mà là nền bảo hiểm sinh thái cho mọi ổ đẻ rùa quý hiếm tại đây. Nói cách khác, Hòn Cau không phải may mắn trở thành điểm Hòn Cau đẻ trứng; đảo đã được thiên nhiên và con người cùng “lựa chọn” bằng cách gìn giữ môi trường đủ sạch, đủ yên để rùa mẹ yên tâm đào ổ.
Bảo tồn chủ động: con người có xứng với niềm tin của rùa biển?
Nếu rùa biển chọn Hòn Cau vì điều kiện tự nhiên lý tưởng, thì việc các ổ trứng được giữ nguyên hay di dời an toàn lại là quyết định mang tính con người. Trong mùa rùa biển sinh sản kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, nhân viên khu bảo tồn và tình nguyện viên thường xuyên tuần tra bãi biển vào ban đêm để phát hiện và bảo vệ rùa mẹ cùng các ổ trứng. Những ổ không đảm bảo an toàn – có nguy cơ bị xói lở, ngập triều hay tác động từ con người – được cẩn trọng đưa về khu vực ấp nở an toàn. Sau khi trứng nở, rùa con được thả về biển, hoàn tất “đường về nhà” của một thế hệ mới.
Điều đáng chú ý là không phải mọi ổ trứng đều bị di dời. Các ổ nằm ở vị trí được đánh giá ít nguy cơ tác động được giữ nguyên để trứng nở tự nhiên. Cách làm này cho thấy tư duy bảo tồn rùa biển đã trưởng thành: không can thiệp quá mức nhưng cũng không thờ ơ. Khu bảo tồn Hòn Cau vì thế trở thành phòng thí nghiệm ngoài trời cho một mô hình quản lý cân bằng giữa bảo tồn và tôn trọng quy luật tự nhiên. Câu hỏi mở ra là: liệu các vùng biển khác có dám giảm phát triển ngắn hạn để nuôi dưỡng những bãi cát đủ yên, đủ sạch cho rùa biển sinh sản như ở Hòn Cau hay không?
