Tăng trưởng 64%: Tín hiệu Lào Cai phải thức thời
Xuất nhập khẩu Lào Cai là tổng giá trị hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và các loại hình giao dịch khác đi qua hệ thống cửa khẩu của tỉnh, phản ánh vai trò cửa ngõ thương mại biên giới Việt-Trung trên hành lang kinh tế khu vực và mức độ tham gia của địa phương vào chuỗi giá trị khu vực. Tổng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu Lào Cai trong 9 tháng đạt 2,403 tỷ USD, tăng 64% so với cùng kỳ. Con số này không chỉ nói về quy mô giao thương, mà quan trọng hơn, đặt ra câu hỏi: Lào Cai sẽ tiếp tục là “trạm trung chuyển” hay dám trở thành trung tâm thương mại khu vực. Khi kim ngạch xuất khẩu tăng tới 123% và nhập khẩu tăng 18% so với cùng kỳ, địa phương không thể tiếp tục tư duy cũ là chỉ làm dịch vụ thông quan. Đây là thời điểm Lào Cai buộc phải nâng cấp vai trò trên hành lang Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.
Lợi thế cửa ngõ Tây Nam Trung Quốc: Khác biệt cạnh tranh của Lào Cai
Lào Cai đang giữ vai trò điểm trung chuyển chiến lược trên Hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, với hoạt động giao thương sôi động và giá trị xuất nhập khẩu ngày càng tăng. Nhưng lợi thế lớn nhất không chỉ là lượng hàng, mà là vị trí: Lào Cai là cửa ngõ phía Việt Nam kết nối trực tiếp với tỉnh Vân Nam và vùng Tây Nam Trung Quốc. Từ vị thế cửa ngõ này, Lào Cai có cơ hội trở thành điểm tổ chức và kết nối các chuỗi giá trị mới trên hành lang nói trên. Điều đáng chú ý là đối tác phía Vân Nam không chỉ nói về lưu chuyển hàng hóa, mà đang dịch chuyển sang hợp tác sản xuất xuyên biên giới với các mô hình như “Hai nước - hai khu công nghiệp” hay “Một doanh nghiệp - hai nước - hai nhà máy”. Nếu Lào Cai không nhanh tay nắm lấy, các cửa khẩu chiến lược khác trong Đông Nam Á sẽ tranh phần chủ đạo trong thương mại biên giới Việt-Trung.
Từ kết nối giao thông sang kết nối kinh tế: Bước ngoặt tư duy
Điểm then chốt của Lào Cai lúc này không phải là thêm bao nhiêu tuyến xe hay số chuyến tàu, mà là chuyển trọng tâm từ “kết nối giao thông” sang “kết nối kinh tế”. Nếu chỉ dừng lại ở việc tạo thuận lợi cho hàng hóa qua cửa khẩu, giá trị thu được chủ yếu vẫn là dịch vụ thông quan, vận tải và hỗ trợ. Trong bối cảnh tổng giá trị xuất nhập khẩu qua cửa khẩu đường bộ đạt 2,06 tỷ USD với mức tăng gần 78% và cửa khẩu đường sắt vẫn giữ vai trò chính, tiếp tục đứng ngoài chuỗi sản xuất là lãng phí. Định hướng mới là tổ chức các chuỗi logistics, chế biến, thương mại, sản xuất và phân phối ngay tại địa bàn để hàng hóa được gia tăng giá trị trước khi đi sâu vào thị trường nội địa và quốc tế. Nói cách khác, Lào Cai phải biến lợi thế địa lý thành lợi thế cạnh tranh cụ thể trong thương mại biên giới Việt-Trung.
Hạ tầng hành lang kinh tế: Không chỉ là "mạch máu" mà cần cả "mao mạch"
Hành lang kinh tế khu vực sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu Lào Cai chỉ đóng vai trò điểm thông quan đơn lẻ. Hạ tầng kết nối như tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được xác định là một trong những nền tảng quan trọng. Khi tuyến này nối trực tiếp với mạng lưới đường sắt Vân Nam và hệ thống cảng biển Hải Phòng, Quảng Ninh, lựa chọn vận tải khối lượng lớn sẽ đa dạng hơn, chi phí logistics có cơ hội giảm và năng lực cạnh tranh của hàng hóa được cải thiện. Song, đó mới là “mạch máu” chính. Để dòng hàng hóa, vốn, dịch vụ và công nghệ lan tỏa vào nền kinh tế địa phương, Lào Cai cần hệ thống “mao mạch”: các trung tâm logistics, kho bãi, dịch vụ bảo quản, phân phối và chế biến gắn với doanh nghiệp trong nước và Vân Nam. Nếu không, lợi ích của hành lang sẽ phần lớn dừng lại ở các nút giao thông lớn, bỏ qua kinh tế địa phương.
Chiến lược để trở thành trung tâm thương mại khu vực
Muốn cạnh tranh với các cửa khẩu chiến lược khác trong Đông Nam Á, Lào Cai phải hành động như một trung tâm thương mại khu vực thực thụ, không phải điểm dừng chân. Trọng tâm là phát triển cửa khẩu thông minh tại Kim Thành, Bản Vược; tăng cường kết nối dữ liệu, thông quan 24/7 và hình thành các trung tâm thương mại điện tử, trung tâm logistics cùng các dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu. Phía Vân Nam đề xuất tăng cường thương mại điện tử xuyên biên giới, xây dựng khu thông quan thương mại điện tử tại Kim Thành, phối hợp tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, kiểm dịch và xây dựng “luồng xanh” cho nông sản tươi. Để biến các cơ hội này thành chuỗi giá trị thực tế, chính quyền Lào Cai phải cải thiện môi trường đầu tư, minh bạch quy hoạch, đất đai, dự án, kết nối doanh nghiệp và tháo gỡ điểm nghẽn về vận tải, thanh toán, tiêu chuẩn, kiểm dịch, logistics, thông quan. Nếu mỗi mắt xích trên tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và Vân Nam phát huy đúng vai trò, Lào Cai có thể vươn từ cửa ngõ thành trung tâm tổ chức và gia tăng giá trị dòng hàng trên toàn hành lang kinh tế.
