Mượn sách miễn phí TP.HCM: chính sách đúng, nhưng phụ huynh phải hiểu cho rõ
Chính sách mượn sách miễn phí TP.HCM là việc nhà nước dùng ngân sách mua sách giáo khoa trang bị cho thư viện trường học, sau đó cho toàn bộ học sinh từ tiểu học đến hết THPT mượn sử dụng trong năm học hoặc học kỳ, rồi thu hồi, bảo quản để tiếp tục tái sử dụng cho các năm sau theo quy định của cơ sở giáo dục và pháp luật về quản lý tài sản công. Đây là một chính sách giáo dục TP.HCM quan trọng, giảm gánh nặng chi phí sách giáo khoa miễn phí cho gia đình, nhưng đồng thời đặt ra nghĩa vụ rõ ràng với người mượn: phải giữ gìn sách, trả đúng hạn, và chấp nhận rằng bộ sách mượn không phải tài sản riêng của học sinh. Nếu phụ huynh không hiểu đúng bản chất “mượn – trả” mà tưởng là được tặng, sẽ dễ nảy sinh kỳ vọng sai lầm, nhất là câu chuyện đòi hoàn tiền khi đã mua sách trước đó.
Chính sách giáo dục TP.HCM: áp dụng với ai và vận hành như thế nào?
Theo hướng dẫn của cơ quan quản lý giáo dục TP.HCM, chính sách sách giáo khoa miễn phí áp dụng cho toàn bộ học sinh phổ thông, bao gồm cả trường công lập và tư thục đang học các chương trình do Bộ GD-ĐT ban hành. Về cách vận hành, nhà nước đầu tư mua sách giáo khoa cho thư viện, trường chịu trách nhiệm tổ chức cho học sinh mượn có thời hạn, thu hồi cuối năm, kiểm kê, bảo quản để dùng lại nhiều năm. Sách được quản lý bằng số đăng ký hoặc phần mềm thư viện; mỗi năm trường phải kiểm kê để xác định số lượng còn dùng được và nhu cầu bổ sung. Đây không chỉ là chuyện mượn sách miễn phí TP.HCM mà còn là bước thử sức hệ thống quản lý tài sản công và chuyển đổi số giáo dục, khi nhà nước khuyến khích phát triển sách giáo khoa điện tử và tài liệu học tập số đồng hành với sách giấy.
Phân biệt mượn sách miễn phí và được tặng sách: điểm mấu chốt tránh hiểu nhầm
Điểm nhiều phụ huynh đang nhầm lẫn là ranh giới giữa “mượn sách giáo khoa miễn phí” và “được tặng bộ sách giáo khoa miễn phí”. Khi học sinh mượn sách, bộ sách đó được mua bằng ngân sách nhà nước, thuộc tài sản công, phải quản lý và sử dụng theo quy định về tài sản công trong cơ sở công lập. Học sinh chỉ có quyền sử dụng trong thời hạn mượn, không có quyền sở hữu. Ngược lại, nếu có tổ chức, cá nhân, nhà hảo tâm tặng riêng một bộ sách, thì bộ sách đó mới hoàn toàn thuộc sở hữu của học sinh. Sự phân biệt này rất quan trọng: nó quyết định việc có được viết, ghi chú thoải mái hay không, có thể giữ lại làm tài liệu lâu dài hay buộc phải trả. Với góc nhìn cá nhân, chính sách hiện tại ưu tiên tính công bằng và tiết kiệm ngân sách, nhưng cũng đòi hỏi phụ huynh phải thay đổi thói quen “sách là của con tôi” sang “sách là tài sản chung phải giữ gìn”.
Đã mua sách rồi có được hoàn tiền? Câu trả lời thẳng thắn cho phụ huynh
Thực tế, nhiều phụ huynh vẫn chủ động mua 1–2 bộ sách giáo khoa cho con để trẻ được viết, tô, ghi chú và không lo chuyện làm hỏng sách phải đền hoặc bồi hoàn. Điều này hoàn toàn hợp lý về mặt nhu cầu học tập, nhưng kéo theo câu hỏi: “TP.HCM mượn sách miễn phí, tôi đã đóng tiền mua sách rồi, có được hoàn tiền không?”. Câu trả lời là không. Khi phụ huynh, học sinh bỏ tiền mua sách, họ sở hữu bộ sách đó như tài sản riêng; khoản chi này không liên quan đến chính sách mượn sách miễn phí TP.HCM, nên không có cơ sở pháp lý để hoàn lại. Theo tôi, thay vì kỳ vọng hoàn tiền, phụ huynh nên coi đây là lựa chọn cá nhân: ai muốn tiết kiệm có thể đăng ký mượn sách giáo khoa miễn phí, ai muốn chủ động sở hữu sách riêng thì chấp nhận chi thêm. Chính sách không thể vừa cung cấp sách giáo khoa miễn phí theo dạng mượn, vừa trả lại tiền cho người đã tự nguyện mua.
Lộ trình triển khai và việc phụ huynh, nhà trường phải làm ngay từ năm học 2026–2027
TP.HCM triển khai chính sách mượn miễn phí sách giáo khoa theo lộ trình: năm học 2026–2027 thực hiện theo nhu cầu mượn sách thực tế của phụ huynh để đảm bảo tiết kiệm, tránh lãng phí; các năm 2027–2028 và 2028–2029 tiếp tục khảo sát nhu cầu, rà soát sách hiện có, tái sử dụng và dự báo bổ sung, tiến tới hoàn thành miễn phí sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh theo Nghị định 271/2026/NĐ-CP. Các cơ sở giáo dục phải chủ động thống kê số học sinh, số sách trong thư viện, lập danh mục, số lượng cần trang bị mới hoặc bổ sung, báo cáo về Sở GD-ĐT hoặc UBND phường, xã, đặc khu trước ngày 30.10 hằng năm. Trường có trách nhiệm cho học sinh mượn sách giáo khoa chậm nhất 15 ngày trước khai giảng và yêu cầu hoàn trả không quá 15 ngày làm việc sau khi kết thúc năm học. Về phía phụ huynh, việc cần làm là sớm đăng ký nhu cầu mượn sách, cân nhắc có mua thêm bộ sách riêng hay không, và hướng dẫn con giữ sách cẩn thận để tránh phải đền. Nếu tất cả cùng hợp tác, chính sách này vừa hỗ trợ túi tiền gia đình, vừa giảm lãng phí xã hội.
