Khủng hoảng sách giáo khoa và những giải pháp “cứu nguy” từ trường học
Khi sách giáo khoa khan hiếm, các trường học và phụ huynh phải phối hợp tìm giải pháp để bảo đảm học sinh vẫn có đủ tài liệu học tập, từ chương trình sách giáo khoa miễn phí, mượn sách học sinh, đến bản sách điện tử và bộ phiếu học tập thay thế, nhằm cân bằng chi phí gia đình với nhu cầu chuẩn bị sách năm học và thói quen học bằng sách giấy. Ngày 20-8, nhiều trường ở TP.HCM thông báo trên các nhóm phụ huynh về việc hỗ trợ cha mẹ chưa mua đủ sách giáo khoa cho con. Động thái này cho thấy nhà trường không đứng ngoài cơn sốt sách, mà chủ động vào cuộc để hạ nhiệt áp lực chuẩn bị sách năm học. Giải pháp không chỉ là “có sách” mà còn là cách tổ chức học tập trong giai đoạn sách chưa về đủ, giúp phụ huynh bớt hoang mang và học sinh không bị gián đoạn.
Phiếu học tập, photo, bản sách điện tử: Trường đang làm nhiều hơn phụ huynh nghĩ
Điểm đáng chú ý là các trường ở TP.HCM đã triển khai nhiều lớp hỗ trợ sách giáo dục, không chỉ đơn thuần là “chờ sách giao tới”. Ở bậc tiểu học, ban giám hiệu khẳng định nếu đến năm học, học sinh chưa đủ sách, giáo viên sẽ chuẩn bị phiếu học tập để các em vẫn học bình thường. Một số trường chủ động đặt thêm sách từ công ty thiết bị trường học, phụ một tay với phụ huynh. Quan trọng hơn, nhà trường đã nghĩ tới phương án công nghệ: chuyển bản sách điện tử để học sinh theo dõi trên thiết bị, giáo viên phát phiếu giảng dạy ngay trong lớp, và nếu đến đầu tháng 9 sách vẫn chưa giao kịp thì photo tạm sách giáo khoa cho các em sử dụng. Đó là những giải pháp thực tế, đủ linh hoạt để không em nào bị bỏ lại phía sau chỉ vì chậm có sách. Vấn đề là phụ huynh có tin và sẵn sàng dựa vào những phương án này hay không.
Chính sách sách giáo khoa miễn phí: tốt trên giấy nhưng vướng thời điểm
Ở một hướng khác, chính sách sách giáo khoa miễn phí dựa trên nhu cầu mượn sách học sinh cho năm học 2026-2027 là nỗ lực rõ ràng để giảm gánh nặng chi phí. Các trường được yêu cầu khảo sát nhu cầu mượn, mua sắm sách, cho mượn rồi thu hồi sau năm học để tái sử dụng. Đây là mô hình hợp lý: tài nguyên sách xoay vòng, học sinh vẫn có sách, ngân sách và phụ huynh đều đỡ áp lực. Nhưng chính sách tốt chưa chắc vận hành trơn tru nếu ra đời quá sát năm học. Kế hoạch triển khai ở TP.HCM chỉ được ban hành ngày 14-8, trong khi trước đó nhiều trường đã khảo sát mượn từ tháng 7. Khoảng trễ thông tin khiến không ít phụ huynh chọn tự mua sách để chắc chắn con có sách trước ngày tựu trường. Khi sách là điều kiện tối thiểu để học tập, phụ huynh sẽ ưu tiên sự chủ động hơn là chờ một cơ chế mượn chưa nhìn rõ tiến độ thực tế.
Vì sao phụ huynh vẫn thích mua sách giấy dù có thể mượn miễn phí?
Không khó hiểu khi nhiều phụ huynh vẫn chọn mua sách giáo khoa thay vì đăng ký mượn, dù sách giáo khoa miễn phí có thể giúp tiết kiệm đáng kể chi phí. Một số gia đình đơn giản là không nắm được thông tin chính sách, nên đã mua trước khi biết có chương trình mượn sách học sinh. Số khác lại có lý do tâm lý: họ muốn mỗi con có một bộ sách riêng, không phải giữ gìn quá khắt khe, tránh rủi ro hư hỏng hoặc mất sách rồi phải bồi hoàn theo quy định bồi hoàn tới 80%, 50% hay 20% giá trị tùy thời gian sử dụng. Một phụ huynh chia sẻ bộ sách cho con lớp 1 có chi phí ở mức gia đình họ chấp nhận được, nên quyết định mua luôn, nhất là vì sách bài tập không nằm trong diện mượn. Sự lựa chọn này phản ánh ưu tiên thực tế: với người có điều kiện, tiện lợi và toàn quyền sử dụng sách quan trọng không kém việc tiết kiệm. Ngược lại, với gia đình khó khăn, chính sách mượn sách là chiếc phao cần nắm lấy.
Điểm cân bằng mới: phụ huynh chủ động, trường linh hoạt, thị trường phải kịp thời
Khi nhà xuất bản thông tin sẽ điều chuyển 9 triệu bản sách giáo khoa, bao gồm cả sách bài tập, ra thị trường trước ngày 5-9, bức tranh nguồn cung có vẻ sáng hơn. Tuy vậy, câu chuyện không dừng ở việc có đủ sách trên kệ, mà ở cách phụ huynh, trường học và cơ quan quản lý phối hợp để học sinh có tài liệu học ngay từ những tuần đầu. Trong thời gian chờ sách cấp về, nhiều hiệu trưởng khuyên phụ huynh bình tĩnh: học sinh có thể dùng bản sách điện tử, trong khi giáo viên cung cấp đề cương và hướng dẫn học tập. Đây là lời nhắc rằng chuẩn bị sách năm học không chỉ là mua cho đủ bộ, mà là lựa chọn mô hình phù hợp thói quen học của con, khả năng tài chính và sức chịu đựng các thủ tục mượn – trả. Nếu phụ huynh chủ động đăng ký mượn, trường tiếp tục khảo sát kỹ nhu cầu, còn chính sách được ban hành sớm và rõ ràng, sách giáo khoa sẽ bớt là cuộc chạy đua căng thẳng đầu năm, trở thành một phần trong hệ thống hỗ trợ sách giáo dục ổn định và công bằng hơn.
