Thị phần 2,7%: Tín hiệu cảnh báo hơn là thành tích
Hàng Việt Nam tại Úc là toàn bộ các sản phẩm có xuất xứ Việt Nam được xuất khẩu, phân phối và tiêu thụ trên thị trường Úc, phản ánh năng lực sản xuất, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế và mức độ chấp nhận của người tiêu dùng địa phương đối với hàng hóa Việt. Dù kim ngạch xuất khẩu sang Úc tăng nhanh, thị phần hàng Việt tại đây mới khoảng 2,7%, cho thấy xuất khẩu hàng Việt Úc vẫn ở mức khiêm tốn và dư địa tăng trưởng còn rất lớn. Nói cách khác, chúng ta mới đứng ở cửa thị trường, chưa thực sự bước vào sân chơi chính.
Quan hệ hai nước được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện cùng hàng loạt thỏa thuận hợp tác giữa TP.HCM và các bang lớn của Úc đã tạo một khung chính sách thuận lợi chưa từng có. Thương mại song phương tăng nhanh, xuất khẩu của Việt Nam sang Úc tăng 30% trong 7 tháng đầu năm, nhưng nếu doanh nghiệp Việt hài lòng với mức tăng trưởng trước mắt mà không nhìn vào con số 2,7% thị phần, chúng ta sẽ bỏ lỡ một thị trường giàu sức mua và đầy cơ hội. Đây là lúc cần coi tăng trưởng hiện tại là bước khởi động, không phải đích đến.
FTA: Thuế suất 0% nhưng tiêu chuẩn không 0% áp lực
Ba hiệp định AANZFTA, CPTPP và RCEP là nền tảng giúp xuất khẩu hàng Việt Úc có ưu thế thuế quan rõ rệt khi phần lớn dòng thuế được cắt giảm về 0% theo lộ trình. Đây là lợi thế không phải đối thủ ngoài FTA nào cũng có, nhưng thuế giảm không đồng nghĩa cánh cửa thị trường Úc tự động mở toang. Điều kiện để hưởng mức thuế ưu đãi 0% là doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc xuất xứ cho từng mã hàng, chuẩn bị đầy đủ chứng nhận xuất xứ phù hợp.
Một câu nói thẳng và đáng nhớ là: "Đáp ứng điều kiện xuất xứ để hưởng ưu đãi FTA không đồng nghĩa sản phẩm mặc nhiên đủ điều kiện lưu hành tại Úc". Úc là một trong những thị trường có hàng rào kỹ thuật khắt khe nhất với an toàn thực phẩm, kiểm dịch sinh học, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu phát triển bền vững. Điều này có nghĩa FTA giúp giảm chi phí, nhưng chỉ những doanh nghiệp hiểu và vận dụng FTA thành thạo, đồng thời vượt qua được lớp tiêu chuẩn kỹ thuật nhiều tầng, mới biến lợi thế thuế suất thành doanh thu thực tế.
Tiêu chuẩn kỹ thuật: Rào cản hay bộ lọc cho hàng Việt nghiêm túc?
Thị trường Úc không thiếu chỗ cho hàng nhập khẩu, nhưng lại thiếu sự kiên nhẫn với sản phẩm kém chất lượng. Người tiêu dùng Úc trung thành với thương hiệu tạo được niềm tin, trong khi hàng Việt phải cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm từ Trung Quốc, Thái Lan, Ấn Độ và nhiều nước khác. Điều đó khiến FTA Australia tiêu chuẩn trở thành một bộ lọc: chỉ doanh nghiệp nào đầu tư nghiêm túc vào chất lượng, an toàn và minh bạch mới trụ được.
Các chuỗi bán lẻ lớn chi phối phần lớn thị phần hàng hóa Úc, từ Coles, Woolworths, Aldi đến Bunnings Warehouse, với yêu cầu khắt khe về năng lực cung ứng, độ ổn định và mức chiết khấu. Nếu doanh nghiệp Việt vẫn tiếp cận theo cách “lô nào hay lô đó”, không chuẩn hóa từ quy trình sản xuất, bao bì, kiểm soát hóa chất và chất bảo quản, thì khó có cửa vào hệ thống phân phối này. Rào cản kỹ thuật vì thế không chỉ là “vướng mắc thủ tục” mà là một bài kiểm tra xem doanh nghiệp có thực sự đủ tầm tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu hay không.
Từ cuộc đua giảm giá sang chuẩn hóa từ gốc
Vấn đề lớn nhất của nhiều doanh nghiệp Việt trên thị trường Úc không phải là thiếu đơn hàng, mà là tư duy cạnh tranh bằng giá. Khi thuế quan đã giảm, biên lợi nhuận không còn dư địa lớn để tiếp tục cắt giá. Quan điểm đáng chú ý là doanh nghiệp Việt không nên chỉ tập trung vào việc giảm giá thành mà cần tạo "tổ hợp giá trị" gồm chất lượng, độ tin cậy, tính linh hoạt và năng lực đáp ứng. Nếu vẫn nghĩ rẻ hơn là lợi thế duy nhất, doanh nghiệp sẽ tự dồn mình vào phân khúc thấp, khó xây dựng thương hiệu lâu dài.
Chuẩn hóa từ gốc nghĩa là thay đổi toàn chuỗi: thiết kế sản phẩm phù hợp thị hiếu Úc, quản trị chất lượng theo chuẩn quốc tế, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, tối ưu chuỗi cung ứng và tuân thủ nghiêm các quy định về an toàn, bao bì, nhãn mác. Thị phần 2,7% là lời nhắc rằng doanh nghiệp Việt thị trường Úc cần một chiến lược dài hơi, chấp nhận chi phí tuân thủ cao hơn để đổi lấy niềm tin người tiêu dùng và khả năng bám trụ bền vững, thay vì tranh giành những hợp đồng ngắn hạn bằng giá thấp.
Hội thảo 30/9: Bản đồ đường đi chứ không chỉ là sự kiện
Hội nghị “Tiềm năng xuất khẩu sang thị trường Úc - Giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận và mở rộng thị trường” ngày 30/9 tại TP.HCM không phải là một sự kiện hình thức, mà là nơi các cơ quan xúc tiến và Thương vụ Việt Nam tại Úc giải thích cụ thể về FTA, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và kênh phân phối. Theo số liệu công bố tại đây, thương mại hai chiều đã vượt 14 tỷ và tiếp tục tăng nhanh, nhưng dư địa vẫn còn rất lớn.
Những gợi ý thực tế như đối chiếu danh mục sản phẩm với biểu thuế để chọn FTA tối ưu, thường xuyên cập nhật thông tin từ các cơ quan quản lý, tăng cường liên kết qua hiệp hội ngành hàng, không phải lời khuyên “sách vở” mà là chỉ dẫn rất cụ thể để doanh nghiệp tận dụng FTA Australia tiêu chuẩn hiệu quả. Tương lai của xuất khẩu hàng Việt Úc sẽ không được quyết định trong phòng họp một ngày, nhưng nếu doanh nghiệp coi các sự kiện xúc tiến là bản đồ đường đi và kiên trì triển khai, thì con số 2,7% thị phần hôm nay hoàn toàn có thể trở thành điểm xuất phát cho một bước nhảy mới.
