FTA mở cửa, nhưng không tự bảo đảm đơn hàng
FTA Việt Nam Úc là các hiệp định thương mại mà Việt Nam và Úc cùng tham gia, qua đó tạo ưu đãi về thuế và khuôn khổ hợp tác để hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường Úc thuận lợi hơn. Đây là cơ hội đáng chú ý với doanh nghiệp SME, nhưng lợi thế chỉ thành kết quả khi doanh nghiệp biết chọn hiệp định, đáp ứng điều kiện và tìm đúng khách hàng. Việt Nam và Úc cùng tham gia AANZFTA, CPTPP và RCEP. Trong đó, AANZFTA có lợi thế rõ rệt: Úc đã đưa toàn bộ dòng thuế nhập khẩu về mức 0% theo hiệp định này. Tuy nhiên, thuế thấp không đồng nghĩa hàng hóa sẽ tự bán được. Trong bối cảnh bảo hộ thương mại gia tăng, ưu đãi FTA có thể giúp đa dạng hóa thị trường và tăng sức cạnh tranh, nhưng SME cần xem đây là công cụ để mở cửa, không phải tấm vé bảo đảm thành công.
Thời điểm tiếp cận cũng thuận lợi hơn nhờ quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện ngày càng sâu sắc, sự bổ trợ giữa hai nền kinh tế và năng lực doanh nghiệp Việt Nam đang nâng lên. Hàng dệt may, da giày, điện tử, hạt tiêu, hạt điều, cà phê và thủy sản Việt Nam đã hiện diện ngày càng phổ biến tại các siêu thị Úc. Điều đó có ý nghĩa thiết thực với người tiêu dùng: họ có thêm lựa chọn hàng hóa Việt trong các kênh mua sắm quen thuộc. Với SME, sự hiện diện ấy là bằng chứng thị trường có cửa, nhưng không phải bằng chứng mọi sản phẩm đều phù hợp. Muốn xuất khẩu sang Úc hiệu quả, doanh nghiệp phải xác định rõ lợi thế sản phẩm và chuẩn bị năng lực giao hàng ổn định.
Điều kiện xuất xứ và tiêu chuẩn mới là bài kiểm tra
Sai lầm tốn kém nhất là cho rằng sản xuất tại Việt Nam đương nhiên đủ điều kiện hưởng thuế ưu đãi. Quy tắc xuất xứ được xác định theo từng mã hàng, vì vậy doanh nghiệp phải đối chiếu sản phẩm với cam kết cụ thể của hiệp định. Ông Nguyễn Mạnh Hiệp khuyến nghị doanh nghiệp liên hệ cơ quan chức năng để được hướng dẫn về C/O mẫu AANZ, đồng thời lưu giữ hóa đơn, chứng từ nguyên liệu và quy trình sản xuất. Việc xác minh xuất xứ có thể diễn ra cả sau khi hàng đã thông quan, nên hồ sơ thiếu hoặc không nhất quán có thể làm mất lợi thế mà FTA đem lại. SME cần kiểm tra chuỗi cung ứng từ đầu vào đến thành phẩm, thay vì đợi đến khi có đơn hàng mới gom chứng từ.
Thị trường Úc đặt yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm, an toàn sinh học và trách nhiệm xã hội. Vì vậy, đáp ứng quy tắc xuất xứ mới chỉ là một phần của bài toán. Doanh nghiệp còn phải nghiên cứu thị hiếu, quy định pháp luật, tiêu chuẩn chất lượng, thành phần hóa chất, chất bảo quản và thủ tục hải quan tại Úc. Nếu sản phẩm không đạt chuẩn hoặc hồ sơ không đủ minh bạch, ưu đãi thuế không thể bù đắp rủi ro bị từ chối hay mất niềm tin của người mua. Đây là gánh nặng đáng kể với SME có nguồn lực giới hạn; lựa chọn đúng một nhóm sản phẩm để chuẩn hóa trước thường thực tế hơn việc dàn trải nhiều mặt hàng.
Chọn kênh bán vừa sức, rồi mở rộng có kiểm soát
Bán trực tiếp cho các chuỗi lớn như Coles, Woolworths, Aldi hoặc Bunnings Warehouse có thể đem lại đơn hàng ổn định, nhưng đi kèm yêu cầu cao về năng lực sản xuất, giá cạnh tranh, chất lượng, điều kiện thanh toán và trách nhiệm xã hội. Với doanh nghiệp SME, đuổi theo đơn hàng lớn ngay từ đầu có thể khiến nguồn lực bị căng thẳng. Hợp tác với nhà phân phối bản địa là lựa chọn đáng cân nhắc vì họ có thể hỗ trợ kho bãi, logistics và hiểu biết về pháp luật. SME cũng có thể liên kết với doanh nghiệp khác để bổ trợ năng lực, cùng đáp ứng quy mô đơn hàng. Mục tiêu không nên là vào kênh lớn bằng mọi giá, mà là chọn con đường giúp kiểm soát chất lượng, dòng hàng và rủi ro.
Thương mại điện tử tạo thêm một lối vào ít đòi hỏi đầu tư ban đầu hơn: Amazon và eBay cho phép thử sản phẩm, đánh giá nhu cầu, xây dựng thương hiệu và tiếp cận khách hàng. Cách đi này phù hợp để kiểm chứng phản hồi trước khi tăng sản lượng, nhưng không loại bỏ yêu cầu về tiêu chuẩn, giao hàng hay dịch vụ khách hàng. Doanh nghiệp nên nghiên cứu thị hiếu và quy định trước khi chọn sản phẩm, đồng thời tính kỹ đóng gói, vận chuyển và bảo quản hàng hóa. Hội chợ quốc tế và kênh phân phối truyền thống vẫn có vai trò, nhất là khi cần gặp đối tác hoặc mở rộng độ phủ. SME nên chọn kênh theo năng lực thực tế, không theo quy mô hào nhoáng của đơn hàng.
Lộ trình chuẩn bị: làm chắc từng bước
Để biến FTA thành đơn hàng, SME nên bắt đầu bằng việc rà soát từng sản phẩm: mã hàng, mức thuế, quy tắc xuất xứ và hiệp định phù hợp; sau đó tính chi phí logistics và thủ tục chứng nhận xuất xứ. Kế tiếp, doanh nghiệp cần kiểm tra nguồn nguyên liệu, hoàn thiện hồ sơ có thể truy xuất và chuẩn hóa quy trình sản xuất trước khi chào bán. Song song, hãy xác nhận yêu cầu pháp lý, chất lượng, an toàn sinh học và quy cách đóng gói của thị trường mục tiêu. Đây là các bước liên kết với nhau: chọn sai quy tắc có thể làm hồ sơ không đạt, còn chọn sai kênh bán có thể tạo áp lực vượt quá năng lực cung ứng. Chuẩn bị kỹ từ đầu giúp SME giảm rủi ro thay vì trả giá sau khi hàng đã lên đường.
Sau khi hoàn tất rà soát, doanh nghiệp có thể thử nghiệm bằng lô hàng hoặc kênh bán phù hợp năng lực, theo dõi phản hồi khách hàng rồi điều chỉnh sản phẩm và cách vận hành. Khi có tín hiệu nhu cầu, hãy mở rộng từng bước, đồng thời giữ hồ sơ nguyên liệu và sản xuất sẵn sàng cho việc xác minh sau thông quan. Đóng gói, vận chuyển và bảo quản cần được xem là một phần của chất lượng hàng hóa, không phải việc phụ. Kết luận đáng nhớ là FTA tạo cơ hội, nhưng năng lực thực thi mới quyết định SME có giữ được chỗ đứng hay không. Doanh nghiệp chuẩn bị tốt về xuất xứ, tiêu chuẩn, chuỗi cung ứng và kênh phân phối sẽ có cơ sở vững hơn để xuất khẩu sang Úc và mở rộng thị phần.
