Từ đối tác chiến lược toàn diện đến không gian hợp tác công nghệ mới
Hợp tác công nghệ Việt Nam Úc là xu hướng chuyển dịch quan trọng trong quan hệ song phương, khi hai nước tìm cách biến khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện thành những dự án cụ thể về chuyển giao công nghệ, thương mại hóa khoa học và xây dựng chuỗi giá trị mới, qua đó tạo cơ hội rõ ràng cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và cộng đồng nghiên cứu hai bên trong bối cảnh đổi mới sáng tạo Đông Nam Á đang tăng tốc. Ngày 25-8, Diễn đàn Viện Chính sách Úc-Việt 2026 quy tụ lãnh đạo TP.HCM, Tổng lãnh sự Úc tại TP.HCM cùng giới hoạch định chính sách, nghiên cứu và doanh nghiệp của hai nước để bàn cách hiện thực hóa những cam kết đó thành dòng thương mại, đầu tư và năng lực phát triển mới. Mấu chốt không còn là những tuyên bố thiện chí, mà là thiết kế cơ chế hợp tác đủ thực chất để công nghệ trở thành trụ cột của quan hệ kinh tế dài hạn.
Việt Nam trỗi dậy như một nền kinh tế đổi mới sáng tạo ở Đông Nam Á
Không gian hợp tác công nghệ mới chỉ có ý nghĩa khi đối tác sở hữu động lực tăng trưởng đủ mạnh. Về phía Úc, Tổng lãnh sự tại TP.HCM Kate Wallace nhìn nhận Việt Nam là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực, với dấu mốc 2026 khi Ngân hàng Thế giới nâng nước ta lên nhóm thu nhập trung bình cao. Cùng với tốc độ tăng trưởng, Việt Nam đang dịch chuyển sang mô hình kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo Đông Nam Á, được thể hiện qua việc doanh nghiệp Úc như Ngân hàng NAB thiết lập các trung tâm công nghệ tại Việt Nam để khai thác nguồn nhân lực và thị trường công nghệ đang hình thành. Điểm đáng chú ý là tinh thần khởi nghiệp được bà Wallace xem như nét tương đồng giữa hai nước, mở ra cơ hội đồng sáng tạo công nghệ mới và thương mại hóa ý tưởng thay vì chỉ mua bán sản phẩm hoàn thiện.
Từ thương mại sang chuỗi giá trị: doanh nghiệp không thể đứng ngoài cuộc
Ở góc độ địa phương, lãnh đạo TP.HCM nhấn mạnh hợp tác Việt Nam – Úc phải "đi nhanh hơn, xa hơn, dài hạn hơn" và trọng tâm là nâng chất lượng liên kết kinh tế thay vì chỉ tăng kim ngạch hay số dự án. Thành phố đang tự định vị lại với thế mạnh tài chính – dịch vụ, đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao, logistics – cảng biển, năng lượng và kinh tế biển, coi đây là không gian hợp tác mới với các nhà đầu tư Úc. Ba chuyển dịch được đề xuất nói thẳng vào lợi ích và trách nhiệm của doanh nghiệp: từ tăng trưởng thương mại sang tham gia sâu chuỗi giá trị; từ chỉ thu hút vốn sang thu hút năng lực phát triển mới như công nghệ, quản trị, nhân lực; và từ trao đổi tri thức sang cùng tạo ra tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực mới thông qua chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Với doanh nghiệp, đây không phải lời mời gọi thụ động, mà là tín hiệu phải chủ động bước vào thiết kế chuỗi cung ứng và dự án hợp tác dài hạn.
Cầu thương mại hóa khoa học: bài toán gắn kết đại học – doanh nghiệp – địa phương
Nếu xem hợp tác công nghệ Việt Nam Úc là đường cao tốc, thì chiếc "cầu thương mại hóa khoa học" chính là nút giao quan trọng để tri thức không nằm chết trong phòng thí nghiệm. Những định hướng từ TP.HCM cho thấy nhận thức rõ ràng: muốn cùng tạo tri thức và công nghệ mới, phải gắn kết đại học với doanh nghiệp, nghiên cứu với thị trường, đồng thời có sự đồng hành của chính quyền địa phương trong việc cải thiện môi trường đầu tư, tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục, quy hoạch, hạ tầng và duy trì đối thoại thực chất với cộng đồng doanh nghiệp. Về mặt cơ hội, điều này mở đường cho các mô hình kết nối đa bên, trong đó trường đại học trở thành nguồn cung giải pháp, doanh nghiệp – đặc biệt là startup – là đơn vị thử nghiệm và mở rộng, còn nhà đầu tư và chính quyền cùng chia sẻ rủi ro ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển giao công nghệ.
Cơ hội nào cho doanh nghiệp và giới khoa học trong giai đoạn tới?
Điểm khác biệt của giai đoạn hiện nay là hợp tác song phương đã có nền tảng hơn 50 năm tin cậy, được tái khẳng định trong chuyến thăm Úc gần đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Tuyên bố chung về làm sâu sắc Đối tác chiến lược toàn diện với trọng tâm đầu tư và đổi mới sáng tạo. Câu hỏi không còn là "có hợp tác hay không" mà là "doanh nghiệp, nhà khoa học Việt Nam sẽ tham gia như thế nào". Úc công khai mong muốn trở thành đối tác kinh tế đáng tin cậy, dài hạn và khẳng định mang đến nguồn vốn, năng lực và cam kết, trong khi TP.HCM chủ động cải thiện thể chế, hạ tầng và cơ chế đối thoại. Với những ai đang phát triển sản phẩm công nghệ, xây dựng startup hay dẫn dắt nhóm nghiên cứu, giai đoạn tới mở ra cửa sổ hiếm có để tìm kiếm đối tác Úc, cùng xây dựng chuỗi cung ứng mới và biến phòng thí nghiệm thành nhà máy bằng các dự án chuyển giao công nghệ có tính thị trường rõ ràng.
