Thương mại Việt Nam Mỹ: Bước nhảy hướng tới mốc 200 tỷ USD
Thương mại Việt Nam Mỹ là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà hai nền kinh tế trao đổi với nhau thông qua hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu, phản ánh mức độ gắn kết chuỗi cung ứng, năng lực sản xuất, sức mua của thị trường và chiều sâu quan hệ kinh tế song phương giữa một nền kinh tế đang phát triển năng động và một thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới. Nhìn từ góc độ chiến lược, việc kim ngạch xuất nhập khẩu song phương tiến sát mốc 200 tỷ USD không chỉ là một con số ấn tượng, mà là dấu hiệu cho thấy Việt Nam đang dịch chuyển vị thế trong bản đồ thương mại toàn cầu. Theo số liệu thống kê, tổng kim ngạch hai chiều trong 9 tháng đã đạt gần 157,4 tỷ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ, cho thấy đà tăng trưởng không còn mang tính chu kỳ mà đang hình thành xu hướng dài hạn.
Cơ cấu xuất khẩu: Công nghệ dẫn dắt, hàng truyền thống giữ nền
Điểm đáng bàn nhất trong tăng trưởng thương mại Việt Nam Mỹ là sự dịch chuyển rõ rệt của cơ cấu xuất khẩu sang các nhóm hàng công nghệ cao. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đã vươn lên dẫn đầu với giá trị chiếm tới 32,6% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ, tăng hơn một nửa so với cùng kỳ. Cùng với đó, máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng cũng tăng trên 30%, đưa hai nhóm này chiếm gần một nửa tổng xuất khẩu. Điều này cho thấy Việt Nam không còn chỉ dựa vào dệt may, da giày hay gỗ, mà đang xây dựng vị thế là cứ điểm sản xuất công nghiệp chế biến, chế tạo cho thị trường Mỹ. Tuy nhiên, các ngành truyền thống vẫn là nền tảng quan trọng: dệt may, giày dép, sản phẩm từ chất dẻo, túi xách, phương tiện vận tải… tiếp tục duy trì quy mô lớn, dù tốc độ tăng trưởng phân hóa, với gỗ và đồ chơi bắt đầu chững lại.
Xuất khẩu sắt thép: Từ nhóm phụ trợ thành động lực mới
Trong bức tranh tăng trưởng thương mại song phương, xuất khẩu sắt thép nổi lên như một điểm sáng mới, dù chưa thuộc nhóm dẫn đầu về quy mô. Theo Cục Hải quan, lượng sắt thép xuất khẩu trong 9 tháng đầu năm đạt 8,89 triệu tấn, với giá xuất khẩu bình quân tăng 6,46% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy giá trị thu về trên mỗi tấn hàng đã được cải thiện, phản ánh khả năng nâng chất lượng và vị thế của sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế. Riêng thị trường Mỹ, xuất khẩu sắt thép các loại tăng tới 82,3%, cho thấy dư địa mở rộng còn rất lớn nếu doanh nghiệp tiếp tục đầu tư vào tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng chỉ môi trường và khả năng tham gia sâu hơn vào các dự án hạ tầng, công nghiệp. Sắt thép đang chuyển từ vai trò hàng phụ trợ sang một động lực tăng trưởng thương mại song phương, song song với các nhóm công nghệ cao.
Nhập khẩu từ Mỹ: Củng cố nền sản xuất trong nước
Tăng trưởng thương mại Việt Nam Mỹ không chỉ đến từ xuất khẩu mà còn từ nhập khẩu, và đây là điểm Việt Nam cần nhìn nhận như một lợi thế, không phải rủi ro. Kim ngạch nhập khẩu từ Mỹ tăng 27,2%, cao hơn xuất khẩu khoảng 3 điểm phần trăm, phản ánh việc doanh nghiệp trong nước đang dùng nhiều hơn máy vi tính, linh kiện điện tử, máy móc, thiết bị, hóa chất, bông, đậu tương… từ Mỹ để phục vụ sản xuất. Nhập khẩu bông và đậu tương tăng cả về lượng lẫn giá trị cho thấy ngành dệt may và chế biến nông sản đang mở rộng công suất, chuẩn bị cho chu kỳ xuất khẩu mới. Việc nhập khẩu máy móc, thiết bị tăng mạnh cũng là tín hiệu tích cực: Việt Nam đang nâng cấp năng lực sản xuất, thay vì chỉ gia công đơn giản. Nếu biết tận dụng, dòng nhập khẩu này sẽ là nền tảng để nâng cấp chất lượng hàng xuất khẩu, tăng giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào các phân khúc thấp.
Từ mốc 200 tỷ USD đến yêu cầu tái cấu trúc chiến lược
Việc thương mại Việt Nam Mỹ có thể chạm mốc 200 tỷ USD trong năm nay là một bước ngoặt, nhưng nếu chỉ dừng ở con số thì Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội chiến lược. Đà tăng trưởng hiện tại cho thấy hai nền kinh tế đang gắn kết sâu hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, từ công nghệ, điện tử, máy móc đến nguyên liệu nông nghiệp và sắt thép. Điều Việt Nam cần làm là chủ động tái cấu trúc chiến lược xuất khẩu: ưu tiên nâng cấp các ngành công nghệ cao, đồng thời hỗ trợ các ngành truyền thống chuyển sang mô hình sản xuất xanh, bền vững để giữ thị phần lâu dài. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu từ Mỹ cần được nhìn như khoản đầu tư cho tương lai, đi kèm yêu cầu chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và chuẩn hóa chất lượng. Nếu xử lý tốt, mốc 200 tỷ USD sẽ không phải là đỉnh, mà là nền tảng cho một giai đoạn hội nhập sâu hơn, với thương mại hai chiều gắn chặt cùng mục tiêu phát triển bền vững.
