Tăng trưởng thương mại 24,5%: Tín hiệu cho một giai đoạn hợp tác mới
Thương mại Việt Mỹ là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ được trao đổi giữa hai nền kinh tế, phản ánh mức độ gắn kết, phụ thuộc lẫn nhau và chiều sâu hợp tác kinh tế song phương, đồng thời tạo nền tảng cho các dòng vốn đầu tư, chuyển giao công nghệ và hình thành chuỗi cung ứng công nghệ có giá trị gia tăng cao. Quan hệ kinh tế Việt Nam - Mỹ đang bước vào một giai đoạn tăng tốc mới khi kim ngạch thương mại song phương đạt 157,83 tỷ USD trong 9 tháng đầu năm, tăng 24,5% so với cùng kỳ. Con số này không chỉ là một kỷ lục thương mại, mà là lời nhắc rất rõ rằng doanh nghiệp hai bên nếu tiếp tục coi nhau chỉ là thị trường xuất nhập khẩu thì đang bỏ lỡ một tầng giá trị cao hơn: đầu tư Mỹ Việt Nam gắn với đổi mới công nghệ, năng lượng sạch và chuỗi cung ứng công nghệ bền vững. Tăng trưởng thương mại hiện tại là “đường băng” để chuyển từ hợp tác rộng sang hợp tác sâu.
Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh: Từ khẩu hiệu tăng trưởng sang yêu cầu chất lượng cao
Ngày 14/10 tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam và Phòng Thương mại Hoa Kỳ đã đồng tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh Việt Nam - Hoa Kỳ lần thứ 9 với chủ đề “Kỷ nguyên tăng trưởng mới: Đưa quan hệ Đối tác Kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ đi vào chiều sâu”. Việc các bên chọn trọng tâm là kinh tế số, làn sóng đổi mới và cam kết đồng hành trong sản xuất, đầu tư cho thấy yêu cầu rất rõ: tăng trưởng thương mại 24,5% chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu được nâng cấp bằng hợp tác chất lượng cao. Sự hiện diện của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Jennifer Wicks cùng các trợ lý ngoại trưởng, bộ trưởng thương mại Mỹ cho thấy quan hệ này không còn dừng ở cấp doanh nghiệp, mà đang được “chính trị hóa theo hướng tích cực”: nhà nước hai bên cùng đứng sau để bảo vệ một sân chơi ổn định, minh bạch, có tính dự báo cao cho doanh nghiệp.
Năm trụ cột ưu tiên: Bản đồ cơ hội cho doanh nghiệp Việt và Mỹ
Điểm đáng chú ý nhất của hội nghị không phải là các bài phát biểu xã giao, mà là việc Chính phủ Việt Nam công khai vẽ ra năm trụ cột hợp tác ưu tiên với Mỹ: công nghệ cao (bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu), năng lượng sạch và chuyển đổi xanh, phát triển chuỗi cung ứng bền vững, tài chính gắn với đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, cùng giáo dục và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Đây thực chất là “bản đồ cơ hội” cho doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp Việt tiếp tục tập trung vào gia công, bỏ qua bán dẫn, trung tâm dữ liệu, năng lượng tái tạo, thì sẽ tự đẩy mình ra khỏi cuộc chơi chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Ngược lại, doanh nghiệp Mỹ nếu chỉ nhìn Việt Nam như một điểm đến chi phí thấp sẽ khó tận dụng được lợi thế chính sách đang ưu tiên cho dòng vốn đầu tư chất lượng cao, có hàm lượng công nghệ và chuyển giao tri thức. Năm trụ cột này là lời mời gọi rõ ràng: hoặc cùng nhau leo lên phân khúc giá trị cao, hoặc chấp nhận bị bỏ lại.
Doanh nghiệp Mỹ muốn gì: Công nghệ, năng lượng sạch và chuỗi cung ứng
Từ góc nhìn doanh nghiệp Mỹ, thông điệp được lặp lại nhiều lần là nhu cầu mở rộng đầu tư vào công nghệ cao, năng lượng sạch và chuỗi cung ứng. Đại sứ Jennifer Wicks khẳng định doanh nghiệp Mỹ mong muốn tìm thêm cơ hội kinh doanh tại Việt Nam, trong khi AmCham nhấn mạnh kỳ vọng vào các trụ cột điện lực, năng lượng xanh và công nghệ như những bước hợp tác tiếp theo. Điều này không khó hiểu: trong bối cảnh Đạo luật CHIPS, Mỹ đang xây dựng chuỗi cung ứng chất bán dẫn toàn cầu vững mạnh và coi Việt Nam là đối tác tiềm năng thông qua chuyển giao công nghệ, trao đổi chuyên môn và phát triển năng lực. Vấn đề nằm ở chỗ, nếu Việt Nam không cải thiện nhanh tính minh bạch, ổn định và khả năng dự báo của chính sách, các dòng vốn đầu tư Mỹ sẽ tiếp tục dừng ở vị trí thứ 11 trong số 153 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư tại Việt Nam – một thứ hạng rõ ràng chưa tương xứng với tiềm lực của họ.
Từ thương mại sang chuỗi giá trị: Bước chuyển bắt buộc để hợp tác lên tầm cao mới
Một thông điệp xuyên suốt hội nghị là quan hệ kinh tế Việt - Mỹ phải chuyển từ “mua – bán” sang “cùng sản xuất – cùng sáng tạo”. Hai bên đang mở rộng hợp tác từ thương mại, đầu tư sang liên kết sản xuất, kết nối doanh nghiệp và chuỗi cung ứng, giúp gia tăng giá trị tại chỗ và tạo điều kiện để doanh nghiệp hai nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của nhau. AmCham thẳng thắn chỉ ra rằng hệ thống pháp luật cần mang tính kiến tạo thay vì hạn chế, với hướng dẫn rõ ràng về cách doanh nghiệp có thể đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, an ninh dữ liệu mà vẫn duy trì dòng chảy dữ liệu phục vụ kinh tế số. Nếu Việt Nam làm được điều này, thương mại Việt Mỹ tăng 24,5% sẽ không chỉ là một con số đẹp trong báo cáo, mà là điểm khởi đầu cho những dự án đầu tư Mỹ Việt Nam có giá trị gia tăng cao, gắn với chuỗi cung ứng công nghệ và hợp tác kinh tế song phương bền vững. Ngược lại, nếu cải cách chậm, lợi thế cửa sổ cơ hội hiện tại sẽ nhanh chóng khép lại.
