Thương mại Việt Nam - Mỹ bùng nổ: Tín hiệu của một giai đoạn mới
Thương mại Việt Nam - Mỹ là tổng thể các hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ giữa hai nền kinh tế, phản ánh mức độ gắn kết chuỗi cung ứng, cấu trúc bổ trợ về ngành hàng, cũng như chiều sâu của hợp tác kinh tế Mỹ với Việt Nam trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện đang định hình trật tự hợp tác khu vực mới.
Điểm đáng nói không phải chỉ là con số tăng trưởng, mà là bước ngoặt về chất của quan hệ kinh tế. Tính đến hết tháng 8, tổng kim ngạch thương mại song phương đã tăng 23,4% so với cùng kỳ, lên khoảng 137,42 tỷ USD, đưa Việt Nam lên vị trí đối tác thương mại lớn thứ 5 của Mỹ tính đến hết tháng 7 theo thống kê phía Mỹ. Trong bối cảnh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có chương trình song phương tại Mỹ bên lề Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81, đà tăng này không phải hiện tượng nhất thời mà là kết quả của một nền tảng hợp tác đã chín muồi.
Theo đánh giá của Thương vụ Việt Nam tại Mỹ, điều đáng chú ý hơn các con số là “mức độ gắn kết ngày càng sâu giữa hai nền kinh tế”, thể hiện qua cấu trúc thương mại mang tính bổ trợ rõ rệt và sự đan xen lợi ích trong chiến lược chuỗi cung ứng của doanh nghiệp hai nước.
Nền tảng bổ trợ hiếm có: Vì sao đà tăng 23,4% không phải “bong bóng”?
Nếu không có nền tảng thực chất, mức tăng 23,4% về kim ngạch thương mại song phương rất dễ chỉ là “số đẹp trên giấy”. Nhưng trường hợp thương mại Việt Nam Mỹ cho thấy điều ngược lại: nó phản ánh một cấu trúc bổ trợ hiếm có và ngày càng bền vững.
Việt Nam có thế mạnh về công nghiệp chế biến, hàng tiêu dùng, điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ, nông thủy sản; trong khi Mỹ mạnh về công nghệ, máy móc, thiết bị, năng lượng, hàng không, nông sản và nguyên liệu đầu vào. Hai nền kinh tế gần như khớp nhau ở cả phía cung và cầu: Việt Nam cần máy móc, công nghệ, năng lượng để nâng năng suất; Mỹ cần nguồn cung hàng tiêu dùng, sản phẩm chế biến và linh kiện với giá cạnh tranh. Mỹ hiện chiếm khoảng 32,1% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, chứng tỏ tầm quan trọng của thị trường này trong chiến lược tăng trưởng xuất nhập khẩu.
Đáng chú ý hơn, doanh nghiệp hai nước đã bắt đầu nhìn nhau không phải như đối tác mua – bán ngắn hạn, mà như mắt xích chiến lược trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi các “trung tâm rủi ro” đang mở thêm chỗ đứng cho Việt Nam trong các chuỗi giá trị, chứ không chỉ ở phân khúc gia công.
Dư địa hợp tác mới: Từ công nghệ cao, bán dẫn đến kinh tế số
Mấu chốt của giai đoạn tới là không để quan hệ thương mại Việt Nam Mỹ dừng ở gia công và buôn bán hàng hóa truyền thống. Dư địa hợp tác mới đang mở ra rõ nhất trong công nghệ cao, bán dẫn, năng lượng, hàng không và kinh tế số – những lĩnh vực gắn trực tiếp với tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo Thương vụ Việt Nam tại Mỹ, hai nền kinh tế còn “nhiều dư địa mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như công nghệ cao, bán dẫn, năng lượng, hàng không, kinh tế số, đào tạo nguồn nhân lực và chuỗi cung ứng”. Đây là các lĩnh vực mà Mỹ có lợi thế về công nghệ, vốn và hệ sinh thái đổi mới, còn Việt Nam có lợi thế về thị trường lao động, tốc độ số hóa và vị trí địa lý trong chuỗi cung ứng châu Á.
Nếu chỉ chăm chăm tăng kim ngạch thương mại song phương mà không song hành với chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và liên kết nghiên cứu, Việt Nam sẽ khó thoát khỏi “bẫy gia công”. Ngược lại, một chiến lược hợp tác kinh tế Mỹ được thiết kế xoay quanh đổi mới sáng tạo, dữ liệu, logistics thông minh và công nghiệp xanh sẽ giúp cả hai bên tạo thêm giá trị chứ không chỉ chia lại phần bánh hiện có.
Doanh nghiệp cần làm gì để leo cao hơn trong chuỗi giá trị?
Tăng trưởng xuất nhập khẩu chỉ có ý nghĩa khi biến thành cơ hội cải thiện thu nhập cho người lao động và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Mục tiêu được phía Việt Nam nhấn mạnh là: không chỉ gia tăng kim ngạch thương mại song phương, mà hướng tới cấu trúc thương mại có tính bổ trợ cao, “mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, người lao động và người tiêu dùng hai nước”.
Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải dịch chuyển từ tư duy bán hàng sang tư duy xây dựng chuỗi giá trị. Muốn tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng phục vụ thị trường Mỹ, doanh nghiệp cần nâng giá trị gia tăng và hàm lượng công nghệ trong sản phẩm, đồng thời bảo đảm xuất xứ, minh bạch chuỗi cung ứng và đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, lao động.
Về phía Mỹ, doanh nghiệp cần nhìn Việt Nam không chỉ là điểm đặt nhà máy chi phí thấp mà là đối tác cùng phát triển sản phẩm, chia sẻ dữ liệu thị trường và đồng thiết kế giải pháp chuỗi cung ứng. Nếu hai bên cùng dịch chuyển theo hướng “cùng tạo ra nhiều giá trị hơn trong chuỗi cung ứng”, quan hệ thương mại sẽ bền vững hơn nhiều so với mô hình gia công thuần túy.
Kết luận: Từ đối tác thương mại lớn thành đối tác giá trị cao
Đà tăng 23,4% về kim ngạch thương mại song phương trong 8 tháng không chỉ là cột mốc đẹp, mà là lời nhắc rằng quan hệ Việt Nam - Mỹ đã đủ “độ chín” để bước sang một trang mới. Các hoạt động đối ngoại cấp cao trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện đang tạo thêm động lực chính trị để hai bên mạnh dạn hơn với những cam kết dài hạn.
Bước tiếp theo không nên là chạy đua tăng số liệu, mà là thiết kế lại cách thức hợp tác: đẩy mạnh hợp tác kinh tế Mỹ với Việt Nam trong các ngành công nghệ cao, bán dẫn, năng lượng, hàng không, kinh tế số và đào tạo nhân lực; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp hai nước gắn kết sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Khi đó, “thương mại Việt Nam Mỹ” sẽ không chỉ gắn với các mặt hàng truyền thống, mà trở thành câu chuyện về cùng nhau sáng tạo giá trị mới, chia sẻ lợi ích công bằng hơn giữa nhà đầu tư, doanh nghiệp, người lao động và người tiêu dùng ở cả hai phía đại dương.
