Dự án Cam Lộ-La Sơn: một mắt xích yếu trên tuyến cao tốc Bắc Nam phía Đông
Dự án mở rộng cao tốc Cam Lộ-La Sơn là hạng mục trên tuyến cao tốc Bắc Nam phía Đông, nâng quy mô từ 2 lên 4 làn xe trên chiều dài gần 99 km, đi qua Quảng Trị và Thừa Thiên Huế, với mục tiêu hoàn thiện hạ tầng giao thông trục dọc đất nước, nhưng hiện tiến độ thi công chỉ đạt gần 43% giá trị hợp đồng và đang chậm 31% so với kế hoạch, gây sức ép lớn lên cơ quan quản lý và nhà thầu. Điểm đáng lo không chỉ là con số tiến độ chậm 31%, mà là việc nó xảy ra ở một dự án then chốt của tuyến cao tốc Bắc Nam phía Đông, nơi được kỳ vọng tạo trục kết nối chiến lược giữa miền Trung và cả nước. Với tổng chiều dài xấp xỉ 99 km, trong đó gần 63 km qua Huế và hơn 36 km qua Quảng Trị, đây không thể là một công trình cho phép "trượt" tiến độ mà không có hệ lụy. Tổng mức đầu tư gần 6.500 tỷ đồng cho thấy quy mô và tầm quan trọng của dự án, song đến trung tuần tháng 10, mới hơn 1.300 tỷ đồng được giải ngân, tương ứng hơn 30% kế hoạch vốn năm, phản ánh sự lệch pha giữa mục tiêu và thực tế triển khai. Khi thời hạn hoàn thành tháng 12/2026 đang đến gần, việc dự án vẫn ì ạch là tín hiệu cảnh báo rõ ràng: khâu tổ chức thực hiện đang là điểm nghẽn lớn nhất.
Vì sao tiến độ chậm 31%? Không chỉ do thiếu vật liệu
Nhìn vào bề mặt, nhiều người dễ quy trách nhiệm cho yếu tố khách quan như thiếu vật liệu xây dựng. Đúng là nguồn cung vật liệu khan hiếm, giá tăng cao, nhà cung cấp tạm ngừng cấp nhựa đường từ tháng 10 do hết nguồn, tác động trực tiếp đến hạng mục thảm nhựa. Nhưng nếu dừng phân tích ở đây, chúng ta bỏ qua những vấn đề mang tính hệ thống. Thực tế, một số nhà thầu chưa tập trung đầy đủ nguồn lực tài chính để huy động vật liệu, nhân công và thiết bị, khiến không thể triển khai đồng loạt các hạng mục trên toàn tuyến theo phương thức cuốn chiếu. Nói cách khác, năng lực tổ chức thi công không theo kịp yêu cầu của một dự án mở rộng đường cao tốc quy mô lớn. Công tác giải phóng mặt bằng cũng cho thấy sự thiếu quyết liệt ở cấp địa phương: tại phường Thủy Xuân (TP Huế) vẫn còn 4 hộ chưa nhận đền bù, trực tiếp ảnh hưởng đến thi công. Khi một dự án cao tốc Cam Lộ-La Sơn vừa phải thi công, vừa phải duy trì khai thác, mọi chậm trễ nhỏ ở mặt bằng hay vật liệu đều bị khuếch đại thành rủi ro tiến độ. Cốt lõi vấn đề là sự phối hợp lỏng lẻo giữa chủ đầu tư, nhà thầu và chính quyền địa phương.
Vai trò của Bộ Xây dựng: từ chỉ đạo trên giấy đến bám công trường
Trước tình trạng chậm tiến độ sâu, Bộ Xây dựng đã không đứng ngoài quan sát mà ban hành văn bản yêu cầu Ban QLDA đường Hồ Chí Minh khẩn trương thực hiện các giải pháp về chất lượng, tiến độ và giải ngân vốn đầu tư công. Đồng thời, Thứ trưởng Lê Hồng Vinh trực tiếp kiểm tra hiện trường dự án mở rộng đường cao tốc Cam Lộ-La Sơn, yêu cầu chủ đầu tư và các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ. Điểm đáng chú ý là yêu cầu lãnh đạo Ban QLDA phải có mặt thường xuyên trên công trường, làm việc với địa phương để hoàn thành toàn bộ công tác giải phóng mặt bằng trong tháng 10. Đây là bước chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý tại hiện trường, nơi trách nhiệm không thể "ủy quyền" cho báo cáo. Thứ trưởng Lê Hồng Vinh nhấn mạnh: từ nay đến cuối năm còn khoảng 2 tháng nhưng khối lượng giải ngân còn gần 2.000 tỷ đồng, nên chủ đầu tư phải quyết liệt chỉ đạo các nhà thầu lập lại tiến độ chi tiết cho từng đường găng và báo cáo hoạt động hằng ngày. Đây là một phát biểu có tính "chốt hạn" rõ ràng, cho thấy Bộ Xây dựng đã đặt áp lực trực tiếp lên Ban QLDA và nhà thầu.
Giải pháp tăng tốc: siết năng lực nhà thầu, linh hoạt kỹ thuật, không đánh đổi chất lượng
Để kéo tiến độ cao tốc Cam Lộ-La Sơn về đúng quỹ đạo, Bộ Xây dựng không chỉ thúc giục chung chung mà đưa ra loạt giải pháp cụ thể. Trước hết, chủ đầu tư phải rà soát toàn bộ năng lực thực tế của từng nhà thầu, từng gói thầu, từng mũi thi công, từ nhân lực, máy móc, vật liệu, tài chính đến khả năng tổ chức thi công 2–3 ca/ngày, đối chiếu với tiến độ chi tiết đã được phê duyệt để xác định rõ khả năng hoàn thành. Bộ cũng yêu cầu làm việc với các ngân hàng để xử lý trường hợp nhà thầu không đủ năng lực tài chính, đồng thời thiết lập tổ nội nghiệp chuyên trách để xử lý nhanh các thủ tục về giá và thanh toán, tránh chậm trễ làm mất cơ hội điều chỉnh giá vật liệu. Về kỹ thuật, tại nút giao tỉnh lộ 12B, Bộ cho phép triển khai song song khảo sát địa chất, thiết kế và đúc dầm định hình, tận dụng số liệu địa chất lân cận để xác định sơ bộ chiều dài cọc nhằm rút ngắn thời gian thi công. Điểm đáng khen là Bộ Xây dựng nhấn mạnh nguyên tắc "không đánh đổi tiến độ lấy chất lượng", yêu cầu tư vấn thiết kế và tư vấn giám sát tăng cường nhân sự, giám sát chặt chẽ, độc lập, minh bạch trong đánh giá chất lượng thi công. Với một dự án mở rộng đường cao tốc Bắc Nam phía Đông, nếu chất lượng bị xem nhẹ, cái giá phải trả sẽ lớn hơn nhiều so với vài tháng chậm tiến độ.
Kết luận: Cam Lộ-La Sơn là phép thử cho kỷ luật tiến độ của các dự án cao tốc
Cao tốc Cam Lộ-La Sơn đang là ví dụ điển hình cho nghịch lý: nguồn lực lớn, kỳ vọng cao nhưng tiến độ lại chậm 31% so với kế hoạch. Nguyên nhân không chỉ nằm ở thị trường vật liệu mà còn ở năng lực tổ chức thi công, sự chậm trễ trong giải phóng mặt bằng và cách điều hành dự án. Sự vào cuộc của Bộ Xây dựng, với những chỉ đạo cụ thể từ Thứ trưởng Lê Hồng Vinh, cho thấy cơ quan quản lý đã nhận ra rằng nếu mắt xích Cam Lộ-La Sơn yếu đi, cả tuyến cao tốc Bắc Nam phía Đông sẽ chịu tác động dây chuyền. Việc siết trách nhiệm Ban QLDA, rà soát năng lực nhà thầu, linh hoạt trong giải pháp kỹ thuật và tài chính là bước đi đúng hướng. Tuy nhiên, mọi văn bản chỉ đạo sẽ vô nghĩa nếu không được chuyển hóa thành hành động trên công trường: thêm ca thi công, giải phóng mặt bằng dứt điểm, giải ngân kịp thời, giám sát chất lượng nghiêm túc. Cam Lộ-La Sơn vì thế không chỉ là một dự án mở rộng đường cao tốc, mà là phép thử cho kỷ luật tiến độ và năng lực quản trị hạ tầng của chúng ta trong giai đoạn hoàn thiện trục cao tốc Bắc Nam phía Đông.
