Đường ven biển Lâm Đồng: Dự án lớn, kỳ vọng lớn, thất vọng cũng lớn
Dự án đường ven biển Lâm Đồng là các tuyến ĐT719B nối Phan Thiết – Kê Gà và Hòn Lan – Tân Hải, được quy hoạch thành trục hạ tầng ven biển chiến lược, nhằm tăng kết nối giao thông phía đông tỉnh, thúc đẩy du lịch, dịch vụ và kinh tế vùng, nhưng lại liên tục chậm tiến độ và nhiều lần lỗi hẹn, làm lộ rõ những điểm yếu trong khâu tổ chức thực hiện, phối hợp và giải quyết vướng mắc giữa các bên liên quan. Sáng 12-9, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Minh trực tiếp xuống hiện trường kiểm tra tiến độ hai dự án đường ven biển ĐT719B đoạn Phan Thiết - Kê Gà và Hòn Lan - Tân Hải. Việc lãnh đạo tỉnh phải liên tục “xuống đường” cho thấy mức độ bức thiết, nhưng cũng đặt câu hỏi: vì sao sự vào cuộc mạnh mẽ vẫn chưa đủ để kéo dự án khỏi tình trạng ì ạch?
Phan Thiết - Kê Gà: Mỏ titan và vài hộ dân không thể là lý do cho sự ì ạch kéo dài
Tuyến đường ven biển Phan Thiết Kê Gà dài 25,61km, kỳ vọng hoàn thành trước năm 2023 nhưng nay đã phải gia hạn đến tận cuối năm 2027. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng về hồ sơ đạt trên 95%, chi trả đạt gần 94%, diện tích mặt bằng bàn giao đạt 84,8% chiều dài tuyến. Dù vậy, khối lượng thi công mới đạt khoảng 70% và chỉ đoạn từ quốc lộ 1 đến cầu Suối Nhum dài 17,8km là đã đưa vào khai thác. Phần còn lại vướng chủ yếu khu vực mỏ titan của Công ty Tân Quang Cường, gần 4km chia làm 4 khu vực, trong đó tỉnh mới quyết định đóng cửa một phần mỏ dài gần 2km, phần còn lại dự kiến đến đầu năm 2027 mới hoàn thổ. Nếu việc xử lý chồng lấn với mỏ khoáng sản và các thủ tục kỹ thuật bị kéo dài, thì câu hỏi về năng lực điều phối và quyết đoán của bộ máy quản lý là điều không thể né tránh.
Không chỉ mỏ titan, một hộ dân tại nút vòng xoay giao ĐT719B và ĐT719 ở xã Tân Thành cũng đang trở thành “nút thắt” khi nhiều lần được mời nhận bồi thường mà vẫn chưa bàn giao mặt bằng. Chính quyền địa phương đã phải lên kế hoạch cưỡng chế, dự kiến ban hành quyết định vào ngày 18-9. Khi một dự án giao thông chậm tiến độ bị cản bởi từng căn nhà, từng trụ điện 110kV phải di dời, điều thấy rõ là quy trình chuẩn bị và đối thoại chưa đủ chiều sâu. Lãnh đạo tỉnh đã yêu cầu di dời đường dây 110kV xong chậm nhất ngày 5-10, đồng thời yêu cầu nhà thầu hoàn thành phần việc liên quan trong tháng 10. Đó là những mốc rất cụ thể, nhưng chúng chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm giám sát chặt chẽ và trách nhiệm cá nhân cho từng khâu.
Hòn Lan - Tân Hải: Mặt bằng xong gần hết, sao tiến độ thi công vẫn ì ạch?
Trái với Phan Thiết - Kê Gà đang vướng mỏ titan, tuyến Hòn Lan - Tân Hải dài khoảng 10,4km có lợi thế là công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn tất với 236/236 hồ sơ, bàn giao khoảng 10km, đạt 98,5%. Thế nhưng tiến độ thi công chỉ mới đạt 35,5% khối lượng hợp đồng. Khi mặt bằng đã sẵn sàng mà công trường vẫn thưa thớt máy móc, câu chuyện không còn nằm ở thủ tục hay người dân, mà trực tiếp phản ánh vấn đề nội tại của nhà thầu và quản lý dự án. Một phần khối lượng đã thực hiện chưa đủ điều kiện thanh toán do nhà thầu chưa hoàn thành việc gia hạn bảo lãnh thực hiện hợp đồng và bảo lãnh tạm ứng. Quy trình tài chính và pháp lý bị chậm xử lý làm tắc dòng vốn, kéo theo tốc độ thi công chậm. Dự án giao thông chậm tiến độ trong bối cảnh hạ tầng ven biển được coi là trục phát triển kinh tế xã hội của địa phương là một nghịch lý khó chấp nhận.
Điều đáng nói là, lãnh đạo tỉnh đã yêu cầu nhà thầu huy động tối đa nhân lực và phương tiện, yêu cầu các sở ngành kiểm tra thường xuyên và xác định rõ trách nhiệm cho từng phần việc. Nhưng nếu các rào cản nội bộ của doanh nghiệp và cơ chế giải ngân vốn không được tháo gỡ, thì những yêu cầu đó dễ trở thành khẩu hiệu. Một dự án đường ven biển Lâm Đồng không thể chạy nhanh hơn khi "động cơ" là nhà thầu và hệ thống thủ tục vẫn trục trặc. Bài học ở đây: không thể tách câu chuyện kỹ thuật thi công khỏi năng lực tài chính, quản trị hợp đồng và sự chủ động của chủ đầu tư trong việc xử lý các vướng mắc giấy tờ.
Vì sao lãnh đạo kiểm tra liên tục mà tiến độ vẫn chậm?
Ngày 12-9, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh lại một lần nữa dẫn đoàn công tác kiểm tra hiện trường, đôn đốc thi công và giải ngân kế hoạch vốn cho hai dự án đường ven biển. Trước đó, nhiều cuộc kiểm tra tương tự cũng diễn ra, đi kèm yêu cầu các sở, ngành, địa phương và Ban quản lý dự án tập trung tháo gỡ từng khó khăn, kiểm soát tiến độ và chất lượng công trình. Vấn đề nằm ở chỗ, việc "ra hiện trường" dù quyết liệt nhưng nếu không gắn với cơ chế ràng buộc trách nhiệm và xử lý sai phạm, thì rất dễ biến thành vòng lặp: kiểm tra – nhắc nhở – chậm tiến độ – lại kiểm tra. Theo báo cáo, các đơn vị thi công đã được yêu cầu chủ động chuẩn bị máy móc, thiết bị, nhân lực để tổ chức thi công ngay khi có mặt bằng. Câu hỏi đặt ra là: các cam kết này đã được chuyển thành chỉ số đo lường, chế tài cụ thể hay vẫn chỉ dừng ở mức "yêu cầu" trên giấy?
Hai dự án trục đường ven biển phía đông tỉnh được đánh giá là có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội, nhưng lại nhiều lần lỗi hẹn. Khi dự án thi công kiểu "rùa bò", nguyên nhân không thể chỉ quy về khách quan như mỏ titan hay vài hồ dân chậm giao đất. Sự phối hợp chưa nhịp nhàng giữa các sở ngành, công tác chuẩn bị mặt bằng kéo dài, cơ chế giải ngân vốn vướng thủ tục và năng lực quản trị của nhà thầu đều là những rào cản cần được gọi đúng tên. Việc lãnh đạo tỉnh liên tục xuất hiện tại công trường là tín hiệu tích cực về mặt quyết tâm chính trị; nhưng để biến quyết tâm thành tiến độ, cần một cấu trúc điều hành chặt chẽ hơn, đi kèm các mốc thời gian rõ ràng và trách nhiệm cá nhân được công khai.
Giải pháp: Không thể để đường ven biển bị "rùa bò" thêm nữa
Muốn hai dự án đường ven biển Lâm Đồng thoát khỏi tình trạng dự án giao thông chậm tiến độ, cần một gói giải pháp đồng bộ chứ không chỉ thêm vài cuộc kiểm tra hiện trường. Thứ nhất, phải chốt thời hạn xử lý các vướng mắc về mỏ titan, bồi thường, cưỡng chế mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật, với từng mốc cụ thể như thời hạn di dời trụ điện 110kV và hoàn thành các đoạn đang vướng. Thứ hai, cần rà soát năng lực nhà thầu: nếu không đáp ứng yêu cầu nhân lực, thiết bị, tài chính, phải mạnh dạn điều chỉnh, thậm chí thay thế để bảo vệ lợi ích công. Thứ ba, cơ chế giải ngân và các thủ tục bảo lãnh hợp đồng cần được xử lý theo quy trình rõ ràng, tránh để khối lượng thi công completed mà không thể thanh toán.
Về dài hạn, hạ tầng ven biển không chỉ là những con đường mà còn là thước đo năng lực quản lý công. Hai dự án ĐT719B sẽ trở thành hình mẫu tốt hay "bài học đau" tùy thuộc vào việc tỉnh có dám nhìn thẳng vào rào cản nhân lực, vật liệu, tài chính và quy trình hay không. Cần thiết lập một cơ chế báo cáo tiến độ minh bạch, cập nhật thường xuyên cho người dân và doanh nghiệp; gắn trách nhiệm cụ thể cho từng sở ngành, từng chủ đầu tư, từng nhà thầu. Khi trách nhiệm không còn là khái niệm chung chung, khi mỗi mốc thời gian đều đi kèm người chịu trách nhiệm, hai tuyến Phan Thiết – Kê Gà và Hòn Lan – Tân Hải mới có cơ hội thoát khỏi hình ảnh thi công kiểu "rùa bò" và trở thành trục phát triển thực sự của vùng ven biển phía đông.
