Tuyến ngắn nhất là ưu tiên, không phải phương án đã chốt
Đường sắt Gia Bình là phương án kết nối bằng tàu giữa sân bay Gia Bình và Hà Nội, đang được nghiên cứu để rút ngắn hành trình, giảm đổi phương tiện và liên thông với mạng lưới đường sắt của Thủ đô. Ngày 9/11, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng chủ trì cuộc họp với Bộ Xây dựng và các địa phương về phương án kết nối sân bay cùng hướng tuyến, vị trí ga đường sắt đô thị. Yêu cầu đáng chú ý là tìm tuyến ngắn nhất nhưng vẫn thuận tiện cho hành khách, thay vì mặc định hướng về khu vực trung tâm lịch sử. Cách đặt vấn đề này hợp lý: một tuyến chỉ có ý nghĩa khi đưa người đi máy bay tới mạng lưới thành phố với ít lần trung chuyển. Tuy nhiên, đây mới là giai đoạn nghiên cứu và đề xuất; chưa có tuyến cuối cùng được lựa chọn.
Sân bay Gia Bình đã được Quốc hội chấp thuận chủ trương đầu tư và dự kiến hoàn thành năm 2027, trong khi kết nối từ Hà Nội vẫn chưa rõ ràng. Khoảng trống về quy hoạch khiến việc xác định đường sắt ngay từ đầu quan trọng hơn giải pháp bổ sung sau này. Hà Nội được giao phối hợp với Bộ Xây dựng và các địa phương rà soát mạng lưới đường sắt đô thị, bảo đảm phù hợp định hướng vùng Thủ đô và xác định thứ tự ưu tiên đầu tư. Bài toán vì thế không chỉ là chọn một đường ray ngắn, mà còn là bảo đảm tuyến ấy khớp với quy hoạch đã duyệt và có thể phục vụ hành khách thực tế.
Ga Gia Lâm có thể nối nhiều hệ thống đường sắt
Phương án nổi bật hiện nay là đưa ga Gia Lâm thành đầu mối trung chuyển, nơi gặp nhau của đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. Từ ga này, thành phố đề xuất nghiên cứu tuyến đi sân bay Gia Bình để rút ngắn khoảng cách và giúp hành khách tiếp cận Hà Nội thuận tiện hơn. Đây là lựa chọn có sức thuyết phục vì tận dụng vai trò của một điểm kết nối đường sắt, thay vì tạo một hành trình rời rạc chỉ dành riêng cho khách hàng không. Tuy vậy, ga trung chuyển chỉ hữu ích nếu việc chuyển tàu thuận tiện, lịch chạy ăn khớp và hành khách không phải đi vòng hoặc kéo hành lý qua những khoảng cách dài.
Một hướng nghiên cứu khác là giữ định hướng tuyến số 1 theo trục Bắc–Nam, đồng thời xem xét nhánh từ ga Gia Lâm vào trung tâm Hà Nội và rẽ về phía đông đi sân bay. Ý tưởng này nhằm khai thác mạng lưới đã quy hoạch, hạn chế xáo trộn các dự án được phê duyệt hoặc đang triển khai. Dù vậy, “ngắn nhất” trên bản đồ chưa chắc là nhanh nhất với hành khách nếu phải đổi tuyến nhiều lần. Vì thế, ga Gia Lâm nên được đánh giá như một điểm kết nối trực tiếp, đồng thời phải so sánh với khả năng đưa tàu tới các trung tâm đô thị mới để tuyến phục vụ nhiều nhóm người đi lại hơn.
30–45 phút là mục tiêu đáng chú ý, chưa phải cam kết
Một phương án nêu mục tiêu đi đường sắt từ trung tâm Hà Nội tới các sân bay trong khoảng 30–45 phút. Mốc thời gian này tạo chuẩn dễ hiểu cho hành khách, nhưng hiện nên được xem là mục tiêu nghiên cứu, không phải lịch trình đã bảo đảm. Trải nghiệm thực tế còn phụ thuộc vị trí ga, số điểm dừng, tần suất tàu và cách nối chuyến tại Gia Lâm. Chủ trương của Hà Nội là hạn chế tối đa việc trung chuyển nhiều lần hoặc đổi phương tiện; đó là thước đo quan trọng không kém thời gian chạy thuần túy.
Quy mô dự kiến của sân bay càng khiến bài toán kết nối không thể trì hoãn: đến năm 2030, sân bay Gia Bình được quy hoạch phục vụ 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Nếu đường sắt chỉ đưa khách tới một đầu mối xa trung tâm mà thiếu kết nối tiếp theo, lợi ích của tuyến sẽ giảm đáng kể. Ngược lại, một hành trình liền mạch từ sân bay qua ga Gia Lâm tới các tuyến đô thị có thể hỗ trợ cả khách quốc tế lẫn người đi lại liên vùng. Mục tiêu 30–45 phút chỉ đáng tin khi được tính cho toàn bộ hành trình, không riêng quãng tàu chạy.
Quyết định tiếp theo phải làm rõ cả Nội Bài
Chỉ đạo của Chính phủ không giới hạn ở sân bay Gia Bình: Hà Nội phải rà soát mạng lưới đường sắt đô thị và ưu tiên nguồn lực cho các tuyến kết nối trực tiếp cả Gia Bình lẫn Nội Bài với trung tâm thành phố. Đây là cách tiếp cận đúng, bởi hai sân bay cần được nhìn như một mạng lưới thay vì hai dự án tách biệt. Kết nối đường sắt còn có thể giúp hành khách quốc tế từ Gia Bình đi Nội Bài để nối chuyến nội địa và ngược lại. Muốn vậy, ga Gia Lâm cần được quy hoạch như đầu mối thực chất, có khả năng liên thông giữa đường sắt đô thị và các tuyến quốc gia, chứ không chỉ là điểm dừng trên sơ đồ.
Hà Nội phải gửi kết quả rà soát và đề xuất tới Bộ Xây dựng trước ngày 25/11/2026; Bộ được giao báo cáo phương án kết nối tổng thể với Thủ tướng trong tháng 11/2026. Sau khi tiếp thu ý kiến địa phương và Bộ Xây dựng, thành phố sẽ hoàn thiện phương án, báo cáo Chính phủ xem xét các thủ tục tiếp theo. Kết luận lúc này chưa phải chọn xong tuyến nào, mà là xác định đúng tiêu chí: hành trình ngắn, ít chuyển tuyến, khớp quy hoạch và kết nối được cả hai sân bay. Nếu ga Gia Lâm đáp ứng được vai trò đó, đây có thể là mắt xích hữu ích nhất trong kế hoạch kết nối sân bay Hà Nội; nếu không, thành phố cần so sánh phương án khác trước khi chốt.
