Triển lãm ảnh biển đảo: ký ức chiến sĩ, bài học cho người trẻ
Triển lãm ảnh “Linh thiêng biển đảo Việt Nam” là không gian trưng bày hơn 50 tác phẩm nhiếp ảnh, nơi ký ức của những người lính và cựu chiến binh về biển, đảo được kết tinh thành hình ảnh, kể lại bằng ánh sáng và khoảnh khắc các câu chuyện về chủ quyền, đời sống và tình quân dân ở nơi đầu sóng ngọn gió. Đây là một triển lãm ảnh biển đảo nhưng đồng thời là lớp học lịch sử trực quan dành cho mọi thế hệ, đặc biệt là người trẻ. Điều đáng nói là sự kiện này không trung tính: nó khẳng định rõ ràng rằng ký ức và di sản tinh thần nơi biển đảo cần được nhìn thấy, được gọi tên và được tiếp nối, chứ không thể bị mờ đi trong guồng quay đô thị hóa và mạng xã hội.
Triển lãm do Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Chiến sĩ thuộc Hội Nhiếp ảnh Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Báo Cựu chiến binh Việt Nam tổ chức, nhân dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Hơn 50 tác phẩm được tuyển chọn từ hàng nghìn khuôn hình của 17 hội viên, được thực hiện qua nhiều chuyến đi tới vùng biển, đảo và các đơn vị lực lượng vũ trang. Việc tuyển chọn khắt khe cho thấy đây không phải bộ sưu tập “đi cho biết đó biết đây”, mà là một tuyên bố có chủ ý: biển đảo không chỉ là cảnh sắc, mà là không gian sống, chiến đấu, hy sinh và ràng buộc trách nhiệm giữa hậu phương với tuyến đầu.
Ảnh quân nhân biển đảo: từ huấn luyện đến những khoảnh khắc đời thường
Điểm mạnh nhất của triển lãm là loạt ảnh quân nhân biển đảo được nhìn từ bên trong: từ con mắt của người từng mặc áo lính, hiểu quy luật thao trường lẫn sự im lặng lúc trực canh. Các tác phẩm phản ánh hoạt động huấn luyện, tuần tra, canh gác, sẵn sàng chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ Hải quân, Cảnh sát biển, Bộ đội Biên phòng và các lực lượng làm nhiệm vụ trên biển. Ngôn ngữ nhiếp ảnh ở đây không hoa mỹ mà chân thực, sinh động, giàu cảm xúc, cho thấy nhiều mặt hoạt động của sĩ quan, chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam và các lực lượng khác khi làm nhiệm vụ nơi biển khơi, từ luyện tập, trực chiến, tuần tra, bảo vệ chủ quyền cho đến sinh hoạt thường ngày trong điều kiện khắc nghiệt.
Nhưng nếu chỉ có thao trường và chiến hạm, triển lãm sẽ cứng và xa lạ. Những khung hình đời thường – bữa cơm trên đảo, giờ đọc sách, lúc chiến sĩ chơi với trẻ em – tạo nên “độ nén” cảm xúc. Mỗi tác phẩm kể một câu chuyện về ý chí, lòng dũng cảm và những hy sinh thầm lặng của những người ngày đêm bảo vệ biển trời Tổ quốc, đồng thời phản ánh tình quân dân gắn bó, nhịp sống bình yên và sức sống mới trên các vùng biển đảo. Ở đó, người lính không phải nhân vật tuyên truyền một chiều, mà là con người cụ thể: có mồ hôi, ánh nhìn, nỗi nhớ nhà và niềm tự hào hiện rõ trong từng khuôn hình.
Biển đảo trong ảnh: vừa linh thiêng vừa gần gũi
Triển lãm không dừng lại ở ảnh quân nhân; nó còn là một lát cắt về di sản biển đảo với nhiều tầng sắc thái. Bên cạnh hình ảnh người lính, các nhiếp ảnh gia ghi lại vẻ đẹp hùng vĩ, tĩnh lặng mà vẫn đầy sức sống của quần đảo Trường Sa, Nhà giàn DK1 và những vùng biển đảo linh thiêng khác của Tổ quốc. Những bức ảnh khắc họa từ đường chân trời biển trời mênh mang đến lớp học nhỏ của trẻ em trên đảo Trường Sa, nối liền khái niệm “chủ quyền” với câu chuyện rất cụ thể: ở đó có trường lớp, có tiếng cười, có tương lai.
Qua góc máy của các nghệ sĩ, cuộc sống nơi biển đảo hiện lên vừa khắc nghiệt vừa giàu sức sống. Chính sự đối lập đó khiến người xem phải tự hỏi: khi chúng ta tận hưởng sự tiện nghi trên đất liền, ai đang chống chọi với gió muối, bão tố để giữ cho đường biên trên biển được yên bình? Một câu nói đáng nhớ là nhận định rằng “một bức ảnh đẹp, chụp đúng thời điểm, đầy cảm xúc đôi khi có sức lay động rất lớn, giúp người xem cảm nhận trực tiếp hơn sự hy sinh, gian khổ và vẻ đẹp của người chiến sĩ cũng như tình yêu Tổ quốc”.
Giá trị chính trị – lịch sử – giáo dục: vì sao người trẻ nên đến xem?
Không thể xem “Linh thiêng biển đảo Việt Nam” như một triển lãm nhiếp ảnh di sản Việt Nam thuần túy; nó công khai mang theo thông điệp chính trị, lịch sử và giáo dục. Các nhà tổ chức khẳng định sự kiện không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn có ý nghĩa chính trị, lịch sử và giáo dục sâu sắc đối với thế hệ trẻ. Ở thời điểm thông tin bị chia cắt thành clip vài giây, loạt ảnh in lớn, buộc người xem dừng lại, quan sát và suy nghĩ về biển đảo, là một lựa chọn có phần “ngược dòng” nhưng cần thiết. Thay vì thuyết giảng, bộ ảnh cho người trẻ tận mắt thấy những khuôn mặt, bối cảnh, hành động gắn với hai chữ “chủ quyền” thường xuyên xuất hiện trên báo chí nhưng dễ bị trừu tượng hóa.
Tuy vậy, triển lãm cũng nhận được nhận xét thẳng thắn từ một cựu chiến binh từng đặt chân tới 21 điểm đóng quân trên biển đảo, trong đó có Trường Sa: với trải nghiệm thực tế của mình, ông cho rằng các tác phẩm chưa truyền tải hết mức độ khắc nghiệt nơi đầu sóng ngọn gió và những rung động thiêng liêng sâu sắc mà chỉ người trực tiếp đến đó mới cảm nhận đầy đủ. Nhận xét này không làm giảm giá trị triển lãm, mà nhắc chúng ta rằng ảnh – dù xuất sắc – vẫn là “cửa sổ” chứ không phải “toàn cảnh”. Nhưng chính khoảng cách đó lại là lời mời: hãy bước thêm một bước, tìm hiểu thêm, đi và nhìn tận mắt nếu có thể, thay vì dừng lại ở cảm xúc thoáng qua.
Khi ký ức lính trở thành lời nhắn gửi tương lai
Một chi tiết thú vị là nhiều tác giả tham gia triển lãm từng là quân nhân hoặc cựu chiến binh, có người đã công tác tại các tòa soạn quân đội. Với họ, việc cầm máy ở biển đảo là tiếp nối ký ức, tình đồng đội và tình yêu quê hương. Tác phẩm “Rồng lửa vút lên” ghi lại khoảnh khắc tên lửa S-125 – 2TM sau cải tiến rời bệ phóng, là ví dụ cho thấy các tác giả không ngại thử thách kỹ thuật để bắt được khoảnh khắc mang tính biểu tượng. Ở bình diện rộng hơn, từng cú bấm máy cũng là cách những người đã trải qua chiến tranh và quân ngũ đối thoại với thế hệ sinh ra trong hòa bình.
Triển lãm “Linh thiêng biển đảo Việt Nam” mở cửa đến hết ngày 28/8/2026. Việc nó hiện diện trong không gian trưng bày chính thống nói rằng câu chuyện biển đảo không phải “chủ đề nóng” nhất thời, mà là đường dây dài giữa quá khứ – hiện tại – tương lai. Ai quan tâm đến ảnh quân nhân biển đảo, đến câu hỏi “biển đảo trong ta là gì” nên xem triển lãm như một cuộc đối thoại cá nhân với những người đang ngày đêm canh giữ ngoài khơi. Ta có thể ra về với vài bức ảnh chụp lại bằng điện thoại, nhưng điều quan trọng hơn là mang theo một cảm giác rõ ràng: trách nhiệm với biển đảo bắt đầu từ việc không quay lưng với những câu chuyện đang được kể bằng ánh sáng nơi ấy.
