Biển đảo linh thiêng trong khung hình: thông điệp mạnh mẽ nhân dịp Quốc khánh
Triển lãm ảnh biển đảo “Linh thiêng biển đảo Việt Nam” là hoạt động nhiếp ảnh Việt Nam tổ chức tại Hà Nội, quy tụ hơn 50 tác phẩm của cựu chiến binh và người gắn bó với quân đội, nhằm tôn vinh vẻ đẹp biển trời, khắc họa đời sống chiến sĩ – ngư dân và lan tỏa tinh thần yêu nước, độc lập, đoàn kết thông qua ngôn ngữ của hình ảnh. Đây không phải một sự kiện trưng bày trung tính, mà là lời khẳng định rằng biển đảo là không gian thiêng trong ý thức dân tộc. Sáng 27/8, tại trụ sở Hội Cựu chiến binh Việt Nam trên phố Lý Nam Đế, triển lãm được khai mạc nhân dịp kỷ niệm 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, biến không gian hội trường thành một “bảo tàng ký ức” bằng ảnh. Việc chọn thời điểm cận ngày 2/9 cho thấy ban tổ chức muốn đặt chủ đề chủ quyền và di sản biển đảo vào đúng mạch cảm xúc lịch sử của cả nước, thay vì tách rời khỏi những ngày lễ lớn.
Hơn 50 tác phẩm: di sản biển đảo nhìn từ ống kính người lính
Điểm nổi bật của Hà Nội triển lãm lần này là chất liệu người chụp: đa số tác giả là cựu chiến binh, từng khoác áo lính hoặc gắn bó lâu dài với quân đội, nay cầm máy như những “chiến sĩ trên mặt trận văn hóa, tư tưởng”. Hơn 50 tác phẩm nhiếp ảnh được lựa chọn không chỉ khoe cảnh đẹp mà tạo nên một lớp di sản biển đảo sống động: từ biển trời hùng vĩ, đảo xa ngút mắt đến hình ảnh cán bộ, chiến sĩ ngày đêm chắc tay súng, nhân dân bám biển, giữ ngư trường, tình quân dân sâu nặng trên các vùng biển đảo thiêng liêng. Mỗi bức ảnh là một câu chuyện cụ thể về con người và không gian, chống lại thói quen nhìn biển đảo như khái niệm trừu tượng. Trong bối cảnh hình ảnh về du lịch thường lấn át, việc nhấn mạnh đến chủ quyền, hi sinh và sức sống mãnh liệt của cộng đồng ven biển chính là lựa chọn có tính tuyên bố: biển đảo là nơi cộng hưởng giữa thiên nhiên và lịch sử đấu tranh.
Nhiếp ảnh Việt Nam và sức lay động vượt lên chữ nghĩa
Triển lãm ảnh biển đảo này đồng thời là phép thử cho sức mạnh của nhiếp ảnh Việt Nam khi chạm vào những chủ đề lớn như chủ quyền và ký ức chiến tranh. Theo đánh giá tại lễ khai mạc, một bài viết có thể cung cấp nhiều thông tin, nhưng một bức ảnh đẹp, đúng thời điểm, giàu cảm xúc đôi khi có sức lay động rất lớn, giúp người xem cảm nhận trực tiếp hơn sự hy sinh, gian khổ, vẻ đẹp của cán bộ, chiến sĩ và tình yêu Tổ quốc. Nhìn ở góc độ truyền thông, đây là cách tiếp cận dứt khoát: dùng hình ảnh để đưa chính trị, lịch sử, văn hóa đến công chúng một cách trực quan, thay vì chỉ dựa vào diễn văn và tài liệu. Việc có mặt của đại diện các cơ quan trung ương, các câu lạc bộ nhiếp ảnh khu vực Hà Nội và Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh khẳng định biển đảo không chỉ là đề tài của riêng quân đội, mà là chất liệu chung của đời sống nghệ thuật.
Từ sự kiện kỷ niệm đến hoạt động thường xuyên về di sản và đền ơn đáp nghĩa
Giá trị lớn nhất của triển lãm không nằm ở số ngày trưng bày, dù sự kiện diễn ra đến hết 28/8 tại Hội Cựu chiến binh và dự kiến tiếp tục tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Cái đáng nói là tham vọng biến hoạt động này thành chuỗi thường xuyên, có chiều sâu, tạo thêm nhiều tác phẩm về lịch sử, văn hóa và con người, đặc biệt hướng tới những dấu mốc như 80 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ với dự kiến cuộc thi và triển lãm ảnh chủ đề “Đền ơn đáp nghĩa”. Nếu định hình được thói quen dùng nhiếp ảnh để kể lại câu chuyện đền đáp và tri ân, chúng ta sẽ có một nền ký ức thị giác phong phú hơn tài liệu chữ. Ở đó, di sản biển đảo, câu chuyện chiến sĩ – cựu chiến binh và thế hệ trẻ được kết nối không bằng khẩu hiệu, mà bằng những ánh mắt, khoảnh khắc cụ thể trên tường triển lãm.
Kết luận: bảo vệ biển đảo bắt đầu từ bảo vệ ký ức và cảm xúc
Nhìn lại, “Linh thiêng biển đảo Việt Nam” cho thấy bảo vệ chủ quyền không chỉ là nhiệm vụ trên bản đồ và văn kiện, mà còn là trách nhiệm gìn giữ ký ức, cảm xúc tập thể. Khi các cựu chiến binh – những người từng cầm súng – nay cầm máy đi tới biên giới, biển đảo, vùng sâu, vùng xa để ghi lại hình ảnh chân thực của đất nước, quân đội và nhân dân, họ đang tiếp tục một hành trình bảo vệ bằng nghệ thuật. Đây là một kết hợp đáng trọng giữa nhiếp ảnh và giá trị lịch sử, văn hóa của các hòn đảo, biến mỗi bức ảnh thành “cột mốc mềm” trong ý thức cộng đồng. Nếu công chúng, nhất là giới trẻ, chịu khó bước vào những không gian như thế, nhìn lâu hơn vào từng khung hình, thì lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc sẽ bớt khẩu hiệu, trở thành cảm nhận trực tiếp và khó phai.
