Đào tạo nghề phải bắt đầu từ công việc thật
Trường nghề là cơ sở giáo dục giúp người học tích lũy kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành để đảm nhận công việc cụ thể, đồng thời mở ra con đường học tập và lập nghiệp phù hợp với hoàn cảnh của mình. Tại Nghệ An, nhiều trường đang mở rộng các ngành công nghệ, kỹ thuật và dịch vụ bên cạnh chương trình truyền thống, ưu tiên nội dung ứng dụng để đáp ứng nhu cầu tuyển dụng. Đây là hướng đi cần thiết: mở ngành theo trào lưu mà thiếu thiết bị và cơ hội cọ xát thực tế sẽ không giúp học sinh sẵn sàng làm việc. Ở Trường Trung học nghề Bắc Nghệ An, học viên điện tử công nghiệp thiết kế sơ đồ mạch và mô phỏng hệ thống điều khiển khí nén. Võ Văn Phúc, học sinh quê xã Quỳnh Sơn, chọn học nghề sau THCS để hướng tới bằng THPT và trung cấp sau ba năm, đồng thời sớm có nghề ổn định.
Thiết bị thực hành là khoản đầu tư cốt lõi
Một phòng học có máy móc hiện đại chỉ có ý nghĩa khi học viên được sử dụng thường xuyên và được hướng dẫn làm những việc gần với nhiệm vụ tại nhà máy. Vì thế, đào tạo nghề thực hành cần đi cùng đổi mới phương pháp, mô hình thiết bị và nội dung môn học, thay vì chỉ bổ sung tên ngành. Trường Trung học nghề Bắc Nghệ An đặt mục tiêu nâng tỷ lệ thực hành lên 70%, với thiết bị giúp học viên rèn kỹ năng theo công nghệ đang dùng trong sản xuất. Áp lực đổi mới càng rõ khi chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo làm thay đổi yêu cầu tại nơi làm việc; chương trình cần cập nhật để người học không tốt nghiệp với kỹ năng đã lạc hậu. Sau sắp xếp, Trường Trung học nghề Đông Nam Nghệ An được thành lập vào tháng 9-2026 từ ba cơ sở đào tạo; việc tổ chức lại vì vậy cần đi kèm nâng chất lượng đội ngũ, thiết bị và liên kết doanh nghiệp, chứ không dừng ở thay đổi cơ cấu.
Chọn ngành theo nhu cầu địa phương, không theo phong trào
Cơ hội việc làm sẽ sát thực tế hơn khi nhà trường chọn ngành dựa trên doanh nghiệp đang hoạt động quanh khu vực tuyển sinh. Trường Trung học nghề Bắc Nghệ An nằm gần Khu kinh tế Nghi Sơn và các Khu công nghiệp Hoàng Mai 1, Hoàng Mai 2, nơi có doanh nghiệp trong lĩnh vực điện, điện tử; định hướng đào tạo phù hợp có thể giúp học viên tìm việc gần nhà và giảm nhu cầu đi làm xa. Với Trường Trung học nghề Đông Nam Nghệ An, kế hoạch tuyển sinh năm học 2027–2028 dự kiến có tám ngành: điện công nghiệp, điện dân dụng, hàn, công nghệ ô tô, công nghệ kỹ thuật lạnh và điều hòa không khí, kỹ thuật chế biến món ăn, thiết kế thời trang và mộc mỹ nghệ. Danh mục rộng chỉ tạo giá trị nếu được đối chiếu thường xuyên với nhu cầu tuyển dụng. Yêu cầu tăng cường phối hợp với doanh nghiệp trong xây dựng chương trình, thực hành và thực tập là bước cần thiết để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và việc làm.
Học nghề vùng khó cần cả chất lượng lẫn hỗ trợ
Với học sinh miền núi và nông thôn, chọn học nghề sau THCS có thể giúp các em sớm tiếp cận kỹ năng nghề, nhưng lựa chọn ấy chỉ công bằng khi chất lượng đào tạo không thấp hơn vì điều kiện địa lý. Tại Trường Trung học nghề Dân tộc nội trú Nghệ An, chuyển từ mô hình trường THCS sang trường trung học nghề đặt ra yêu cầu mới về tổ chức đào tạo, cơ sở vật chất và chất lượng chương trình. Chương trình được xây dựng theo nhu cầu thị trường lao động, đồng thời tính đến điều kiện và đặc điểm của học sinh miền núi sau phân luồng. Đó là phần cốt lõi của học nghề vùng khó: ngành học phải phù hợp với người học, nhưng vẫn mở ra năng lực nghề có giá trị. Đầu tư thiết bị, bồi dưỡng giáo viên, kết nối doanh nghiệp và hỗ trợ người học cần được triển khai đồng bộ để cơ hội lập nghiệp không chỉ nằm trên giấy. Nếu các trường làm được điều đó, học sinh có thêm khả năng học nghề và phát triển nghề nghiệp ngay tại quê hương.
