Mở rộng ngành học để theo kịp thị trường
Trường nghề là cơ sở giáo dục kết hợp kiến thức phổ thông với kỹ năng chuyên môn, giúp người học chuẩn bị trực tiếp cho công việc sau khi tốt nghiệp. Tại Nghệ An, nhiều trường đang mở rộng khóa học công nghệ, kỹ thuật và dịch vụ bên cạnh các ngành truyền thống, đồng thời chú trọng ứng dụng thực hành. Đây là hướng đi đáng ủng hộ: lựa chọn nghề không nên bị giới hạn vào những ngành đã có từ lâu nếu nhu cầu lao động đang thay đổi. Các ngành học công nghệ thu hút học sinh bởi kỹ năng có thể dùng trong nhiều môi trường sản xuất và dịch vụ. Tuy nhiên, mở ngành mới chỉ có ý nghĩa khi chương trình đủ sát việc làm và trường có năng lực dạy thực chất. Trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo làm thay đổi công việc, cập nhật nội dung đào tạo là điều kiện để học sinh không bước vào thị trường lao động với kỹ năng đã lỗi thời.
Thực hành và thiết bị phải đi cùng nhau
Đào tạo nghề thực hành chỉ tạo lợi thế khi người học được thao tác với thiết bị và tình huống gần với công việc thật, thay vì chỉ ghi nhớ lý thuyết. Ở Trường Trung cấp nghề Bắc Nghệ An, học sinh ngành Điện tử công nghiệp luyện thiết kế sơ đồ mạch, phân tích chu trình và mô phỏng hệ thống điều khiển khí nén. Trường đặt mục tiêu nâng tỷ lệ thực hành lên 70%, đồng thời bổ sung mô hình và thiết bị hiện đại để học sinh rèn kỹ năng gắn với công nghệ trong nhà máy. Đây là khoản ưu tiên đúng hướng, nhưng cần đi kèm chương trình được cập nhật và sự tham gia của doanh nghiệp vào xây dựng nội dung, giảng dạy, đánh giá đầu ra. Khi khoảng cách giữa lớp học và nơi làm việc được thu hẹp, chứng chỉ nghề mới có sức nặng hơn trong tuyển dụng.
Việc làm tại địa phương là lợi ích thiết thực
Với học sinh vùng khó, giá trị của đào tạo không chỉ nằm ở tấm bằng mà còn ở khả năng tìm việc phù hợp mà không phải rời xa gia đình. Khu vực tuyển sinh của Trường Trung cấp nghề Bắc Nghệ An gần Khu kinh tế Nghi Sơn và các khu công nghiệp Hoàng Mai 1, Hoàng Mai 2, nơi có doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện và điện tử. Mối liên hệ này giúp trường lựa chọn ngành học sát nhu cầu tuyển dụng, mở thêm cơ hội việc làm tại địa phương sau tốt nghiệp. Dẫu vậy, không nên xem vị trí gần khu công nghiệp là bảo đảm có việc: chất lượng kỹ năng, kết nối tuyển dụng và khả năng thích ứng vẫn quyết định kết quả. Mô hình kết hợp học văn hóa với học nghề, như định hướng dành cho học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở, có thể mở thêm lối đi cho các em có năng lực và hoàn cảnh khác nhau.
Sau sắp xếp, đổi mới phải đến được vùng khó
Việc sắp xếp mạng lưới trường nghề cần được đánh giá bằng điều học sinh nhận được: chương trình phù hợp, thiết bị đủ dùng và cơ hội tiếp cận đào tạo có chất lượng. Trường Trung cấp nghề Đông Nam Nghệ An được thành lập tháng 9-2026 trên cơ sở sáp nhập ba cơ sở đào tạo; theo kế hoạch năm học 2027-2028, trường dự kiến tuyển sinh tám nghề trọng điểm, từ điện công nghiệp, hàn, công nghệ ô tô đến nấu ăn, thiết kế thời trang và mộc mỹ nghệ. Sự đa dạng đó có thể giúp người học chọn nghề theo năng lực và hoàn cảnh, nhưng việc mở ngành cần dựa trên nhu cầu thực tế, không chạy theo danh mục. Cơ quan giáo dục địa phương định hướng hạn chế ngành khó tuyển hoặc không còn phù hợp, đồng thời khuyến khích logistics, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và công nghệ xanh. Với trường ở nông thôn, miền núi, đổi mới chương trình phải đi cùng bảo đảm học sinh được tiếp cận đào tạo chất lượng.
Kết luận: đầu tư đúng mới mở rộng lựa chọn
Các trường nghề Nghệ An đang mở rộng ngành học theo hướng thực tiễn, nhưng số lượng ngành mới không nên là thước đo thành công duy nhất. Điều quan trọng hơn là thiết bị có được sử dụng thường xuyên, kỹ năng có đáp ứng yêu cầu doanh nghiệp và học sinh vùng khó có cơ hội học tập bình đẳng hay không. Khi chương trình gắn với thị trường lao động, nhà trường phối hợp với doanh nghiệp và đầu tư tập trung vào thực hành, con đường học nghề có thể đem lại lựa chọn nghề nghiệp rõ ràng hơn, kể cả cơ hội làm việc gần nơi sinh sống. Đổi mới sau sắp xếp vì thế chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành chất lượng đào tạo tốt hơn cho người học.
