Từ ranh giới hành chính đến không gian vùng: bước ngoặt tư duy của Hà Nội
Chuyển từ phát triển theo ranh giới hành chính sang phát triển theo không gian vùng là quá trình Hà Nội tái tổ chức không gian kinh tế, đô thị và hạ tầng trên cơ sở liên kết với các địa phương xung quanh, nhằm trở thành cực tăng trưởng có sức lan tỏa vượt khỏi giới hạn địa lý của một thành phố đơn lẻ. Hà Nội đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi tư duy này, không thể tiếp tục quy hoạch, phân bổ nguồn lực và đánh giá thành công chỉ trong phạm vi địa giới hành chính của Thủ đô. Nghị quyết 27-NQ/TW về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia đã chính thức xác định vùng đô thị Hà Nội là một trong hai cực tăng trưởng lớn nhất của đất nước, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết hạ tầng, kinh tế, khoa học – công nghệ và nguồn lực giữa Thủ đô với các địa phương. Câu hỏi không còn là "Hà Nội phát triển thế nào" mà là "Hà Nội kéo cả vùng Thủ đô đi lên ra sao".
Nghị quyết 27-NQ/TW, Luật Thủ đô và quy hoạch Hà Nội 100 năm: bộ khung quyền lực mới
Điểm đáng chú ý của Nghị quyết 27-NQ/TW là cách tiếp cận phát triển vùng không chỉ dừng ở phối hợp hành chính, mà nhắm thẳng vào tổ chức lại không gian phát triển và phân bổ nguồn lực để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Điều 28 Luật Thủ đô xác định rõ Hà Nội là hạt nhân, trung tâm kết nối, động lực thúc đẩy liên kết và là cực tăng trưởng của vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc cũng như của cả nước. Đây là sự khẳng định mang tính pháp lý rằng "Hà Nội cực tăng trưởng" không chỉ là khẩu hiệu chính trị, mà là nhiệm vụ gắn với trách nhiệm điều phối vùng. Song song đó, quy hoạch Hà Nội 100 năm đã mở rộng phạm vi nghiên cứu kết nối với Vùng Thủ đô gồm Hà Nội và 5 tỉnh Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, đồng thời gắn với các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế. Khi ba trụ cột – nghị quyết, luật và quy hoạch – cùng hướng về liên kết không gian vùng, Hà Nội có trong tay một bộ khung quyền lực mới để tái thiết cấu trúc phát triển.
Liên kết không gian vùng: hạ tầng, chuỗi giá trị và kinh tế số
Muốn phát triển vùng Thủ đô một cách thực chất, Hà Nội không thể chỉ nói về hợp tác mà phải dồn lực cho hạ tầng liên vùng và những chuỗi giá trị chung. Nghị quyết 27-NQ/TW đặt yêu cầu phát triển các hành lang kinh tế – đô thị và các đô thị động lực có khả năng dẫn dắt, lan tỏa, trong đó ưu tiên hành lang Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, các tuyến kết nối Hà Nội với địa phương, Vành đai 4, Vành đai 5, cùng các tuyến đường sắt nối Thủ đô với cảng biển, cửa khẩu quốc tế và hệ thống đường sắt đô thị. Hoàn thiện mạng lưới giao thông liên vùng không chỉ giảm áp lực nội đô mà còn mở rộng thị trường, giảm chi phí logistics và tạo ra không gian sản xuất, dịch vụ mới cho doanh nghiệp và người dân. Ở góc độ kinh tế số, Hà Nội đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2026–2030 từ 11%/năm trở lên, trong đó kinh tế số chiếm 40% giá trị tăng thêm GRDP – một tham vọng cho thấy Thủ đô muốn cạnh tranh trực diện với các trung tâm khu vực.
Tác động đến đời sống và doanh nghiệp: liên kết vùng không còn là khẩu hiệu
Nếu liên kết không gian vùng được triển khai đến nơi đến chốn, tác động với người dân và doanh nghiệp sẽ rất cụ thể: bớt tắc đường, bớt chi phí và thêm lựa chọn công việc, dịch vụ. Việc hoàn thiện mạng lưới giao thông liên vùng đã được ghi nhận là góp phần giảm áp lực lên khu vực nội đô, mở rộng thị trường, giảm chi phí logistics và thúc đẩy lưu thông hàng hóa. Khi kết nối vùng đi vào thực chất, doanh nghiệp có điều kiện giảm chi phí vận chuyển, mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp nhiều hơn cho kinh tế Thủ đô và các địa phương trong vùng. Ngay trên Quốc lộ 32, đoạn qua các xã Hoài Đức và Ô Diên (Hà Nội), tình trạng ùn tắc giao thông được cải thiện rõ rệt – một ví dụ nhỏ nhưng cho thấy lợi ích rất đời thường của tư duy không gian vùng. Liên kết vùng càng ít mang màu sắc khẩu hiệu, người dân càng cảm nhận rõ hơn chất lượng sống thay đổi theo từng tuyến đường và dịch vụ liên vùng.
Hà Nội như một cực tăng trưởng Đông Nam Á: điều kiện và thách thức
Muốn trở thành một cực tăng trưởng của Đông Nam Á, Hà Nội phải vượt qua vai trò "thủ đô của một quốc gia" để trở thành trung tâm kết nối của một không gian kinh tế mở. Trong không gian phát triển mới, vai trò của Hà Nội không chỉ nằm ở quy mô kinh tế nội tại mà ở khả năng kết nối nguồn lực, lan tỏa khoa học – công nghệ, thúc đẩy chuỗi giá trị và tạo động lực tăng trưởng cho các địa phương trong vùng. Lợi thế là Thủ đô có hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao, đủ để trở thành trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, cung cấp dịch vụ chất lượng cao cho toàn vùng. Nhưng thách thức là liên kết vùng phải gắn với lợi ích chung, vượt qua tâm lý cục bộ địa phương và những "ranh giới vô hình" của bộ máy. Nếu Hà Nội không chứng minh được rằng tăng trưởng của cực Thủ đô kéo cả vùng đi lên, giấc mơ cực tăng trưởng Đông Nam Á sẽ chỉ dừng ở tầm nhìn trên giấy.
